Zaterdag 16/01/2021

Moreel moeras

Beste lezer, u bent een goudzoeker. Net zoals ik. We zitten samen opgesloten in een goudmijn van informatie zonder nooduitgang.

Deze schrijver, uw goudzoeker, is doodmoe terwijl hij dit aan een harde schijf toevertrouwt. Soms kan het zoeken naar goud je op een veel te lang durend dwaalspoor brengen en soms leidt het je naar iets waarvan je tijdens het moment zelf afvraagt: waarom? Klaus Barbie. Waarom heb ik de afgelopen avond tot in de latere uren zitten kijken en nadenken over de zogenaamde slachter van Lyon, de SS-officier die verzetsheld Jean Moulin ombracht, andere mensen martelde en vermoordde, en verbeten op joden joeg? Toen hij uiteindelijk vanuit Bolivia naar Frankrijk werd overgebracht om zich voor een rechtbank te verantwoorden, was het al midden jaren tachtig.

Ik kan me vaag herinneren dat het proces op alle voorpagina's van de kranten stond, meer niet. Maar evenmin kan deze goudzoeker zich herinneren waarom hij amper twee dagen geleden begon te kijken naar Hotel Terminus, de documentaire over Barbie die Marcel Ophüls maakte in 1987. Een of andere stiekemerd heeft de VHS-band opgeladen en in 19 stukken van telkens een kwartier op YouTube geslingerd. Gemiddeld aantal kijkers tot hier toe: een tachtigtal, waaronder uw dienaar.

Het zal wel getuigen van een of andere audiovisuele koorts dat ik ben blijven kijken. Maar het is ook de schuld van Marcel Ophüls. Als documentairemaker is hij immers een speelse pitbull die niet enkel zijn onderwerp grondig uitspit en alle aspecten en tegenstrijdigheden tegenover elkaar uitspeelt, maar tussendoor zonder al te veel moeite commentaar levert op la comédie humaine via vrolijke muziekwijsjes en found footage.

Klaus Barbie werd immers na de oorlog meteen gerekruteerd door de Amerikaanse veiligheidsdiensten, die niet al te veel scrupules hadden tijdens de net begonnen Koude Oorlog, en vervolgens werd deze twijfelachtige vertegenwoordiger van de menselijke soort naar Bolivia verscheept, waar hij zich bezig hield met martelen en allicht drugs en wapens verhandelde. Iedereen (ook de Franse staat) pruttelt hier vrolijk in een moreel moeras.

Mijn aandacht werd vooral opgeëist door de advocaat van Barbie, maître Jacques Vergès. Toen ik eindelijk alle 19 stukken van deze documentaire gezien had, herinnerde ik me dat Barbet Schroeder in 2007 een film heeft gemaakt over die mysterieuze advocaat. Terror's Advocate speelde jammer genoeg maar heel even in de Belgische bioscopen. Even surfen en wat blijkt? Een of andere stiekemerd heeft een jaar geleden de meer dan twee uur durende docu in twee delen op Google Video gezwierd. Ik ademde diep in en beloofde mezelf dat ik het ding niet helemaal zou uitkijken. Die belofte bleek ijdel. Het raadsel Vergès bestaat uit twee delen. Hoe komt het dat deze advocaat, die zijn carrière begon met het verdedigen van Algerijnse vrijheidsstrijders tijdens de burgeroorlog midden jaren vijftig, later ook nazi's zoals Klaus Barbie als cliënt aannam? En wat gebeurde er tijdens de periode 1970-1978, waarin Vergès vrouw en kinderen in de steek liet en zonder enig spoor verdween?

Het is een werkelijk fascinerend verhaal waarbij extreem links en extreem rechts elkaar ontmoeten in hun haat jegens de staat Israël. Vergès zelf wordt uitgebreid geïnterviewd en speelt een diabolisch schaakspelletje. Je denkt: een volmaakte charlatan die zich heeft uitbesteed aan de meest biedende. Maar dan zie je hoe hij het heel even lastig krijgt wanneer hij samen met Algerijnse vrijheidsstrijdsters hun voormalige death row-cellen bezoekt. Kan je tegelijkertijd een idealist zijn én een opportunist? Gaat oprechte woede over koloniale misstanden soms gepaard met een levensstijl ("Jacques est un grand gourmand", zegt een van zijn vrienden) die la douce France zo weergaloos oproept?

Tijdens het showproces Barbie heeft Vergès er alles aan gedaan om de Franse staat zelf aan te klagen aangaande martelingen in Algerije. Het lukte hem nog ook. Maar Barbie bleef wel tot zijn dood in zijn cel te Lyon. Pas op het einde van mijn koorts wist ik waar ik naar had gekeken: het spook Europa in al haar navrante dubbelzinnigheid en met haar eeuwig onbehaaglijk verleden. Nooit krijgt een goudzoeker zoals ik daar echt vat op.

Elke donderdag gaat schrijver Jeroen Olyslaegers op zoek naar goud in de ondergrond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234