Zondag 09/08/2020

Moraalridder valt in eigen zwaard

De Franse minister van Justitie François Bayrou wilde een einde maken aan de corruptie. Maar gisteren moest hij aftreden omdat zijn centrumpartij MoDem onderzocht wordt wegens mogelijke fraude. Het doet vrezen dat de Franse politiek nooit los zal komen van haar affaires.

Even na het vertrek van Bayrou volgde een andere MoDem-minister, Marielle de Sarnez van Europese Zaken, zijn voorbeeld. In twee dagen zijn nu vier Franse ministers opgestapt nadat ze in opspraak raakten.

President Macron heeft vooral technocraten benoemd op de posten die vrijkwamen door het opstappen van de MoDem-ministers. Zo wordt Nicole Belloubet, lid van de Constitutionele Raad, minister van Justitie en Florence Parly, topmanager bij de spoorwegen SNCF, minister van Defensie. De invloed van MoDem is op die manier teruggedrongen.

Breuk met model

Toen Bayrou in februari een alliantie sloot met Macron, stelde hij één voorwaarde. De politieke moraal zou tot prioriteit moeten worden verheven. Macron ging akkoord. Bayrou werd minister van Justitie, en mocht de eerste wet van de nieuwe president verdedigen, de wet op de 'moralisering van het politieke leven'.

De geloofwaardigheid van zijn project werd echter ernstig ondermijnd doordat zijn partij MoDem werd beschuldigd van fraude. De assistenten van Europarlementariërs van MoDem zouden in werkelijkheid voor de nationale partij werken, betaald met Europees geld. Volgens Le Canard Enchaîné zou Bayrous eigen secretaresse zijn betaald door haar fictief aan te stellen als assistent van de toenmalige Europarlementariër Marielle de Sarnez.

Op een persconferentie ontkende Bayrou gisteren alle beschuldigingen. Toch meende hij te moeten vertrekken om zijn wet op de politieke moraal te redden. Zo'n wet kan slechts verdedigd worden door iemand die boven elke verdenking verheven is.

Het feit dat moraalridder Bayrou meteen in zijn eigen zwaard valt, doet wellicht vrezen dat de Franse politiek nooit los zal komen van haar affaires. Toch is Bayrous wet een grote verandering. De controle op de financiering van partijen en uitgaven van individuele politici wordt verscherpt.

Nog belangrijker is de breuk met het traditionele Franse model. In Frankrijk was de politiek altijd een baan voor het leven. Voor 2013 hoefde een politicus geen enkele verantwoording af te leggen over zijn assistenten. Hij mocht zelf weten wie hij inhuurde en hoeveel hij ze betaalde. Zo kon François Fillon jarenlang zijn vrouw vorstelijk belonen, zonder dat er een haan naar kraaide.

De wet die Bayrou wilde verdedigen markeert een breuk met dit oude model. Afgevaardigden, burgemeesters en andere politici mogen nog maar drie keer achter elkaar gekozen worden. Voortaan zal het ook verboden zijn partners en andere familieleden in te huren. De wet maakt tevens een einde aan de 'parlementaire reserve', een jaarlijks potje van gemiddeld 130.000 euro waaruit een afgevaardigde naar eigen inzicht cadeautjes kon uitdelen in zijn kiesdistrict.

Zo wil Macron breken met de feodale trekjes van de Franse politiek. Politiek is geen vak, zegt Macron, maar een tijdelijke missie van een burger die daarna weer terugkeert in de samenleving. Dat past ook bij de verwachtingen van de Fransen. In het afgelopen verkiezingsjaar rekenden ze genadeloos af met dinosaurussen als Sarkozy, Hollande, Juppé en Valls. Ze wilden nieuw bloed, waarbij onervarenheid eerder als een voordeel dan als een nadeel werd gezien.

Een 'schone' politiek is niet alleen afhankelijk van wetgeving, maar ook van cultuur. In hoeverre worden misstappen getolereerd? Wat dat betreft sprak Le Monde in een hoofdredactioneel commentaar een gemengd oordeel uit over de manier waarop president Macron de eerste crisis in zijn regering heeft afgehandeld. Terecht hebben Bayrou en zijn collega-ministers van MoDem de regering verlaten, aldus de krant, evenals minister Ferrand van Territoriale Cohesie, die in opspraak raakte door een vastgoeddeal.

Maar de opgestapte minister Ferrand keert terug als fractievoorzitter in de Assemblée Nationale. Zijn collega De Sarnez wordt genoemd als fractievoorzitter van MoDem. "Deze manier om van de Assemblée een onderneming te maken voor het recycleren van ministers in moeilijkheden is choquerend", aldus Le Monde. "Het herstel van het vertrouwen in de politiek zou zich niet moeten beperken tot de ministerraad."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234