Maandag 28/11/2022

Moordenaars gaan niet vrijuit door procedurefouten, wel door volksjury's

null Beeld dm
Beeld dm

Douglas De Coninck, journalist bij De Morgen, argumenteert dat het niet de procedurefouten zijn waardoor moordenaars vrijuit gaan, maar eerder het systeem van de volksjury's.

OPINIE

We zouden eerst samen naar 'Het Vonnis' gaan kijken, Willy Van Oordt en ik. Mijnheer Van Oordt is Luc Segers in het echt. Tien jaar geleden stak G. onder invloed van cocaïne zijn dochter Barbara (22) dood. G. ging vrijuit en Willy Van Oordt verloor na zijn dochter ook zijn echtgenote. Zij brengt de dagen sindsdien in stilte door, starend door het raam. Zij berooft hem van elk vermogen tot zelfstandig handelen en deed hem een uur voor we zouden vertrekken afbellen. "Ik kan haar niet alleen laten."

G. woont in Sint-Joost-ten-Node. Mijnheer Van Oordt liet het adres ooit tot zich komen bij het doorbladeren van het dossier. Hij zou bij wijze van spreken nu in zijn auto kunnen stappen en de rekening gaan vereffenen. Misschien heeft hij het ooit overwogen, maar het lijkt me eerder dat verdriet soms zo overweldigend kan zijn dat het elk ander sentiment neutraliseert.

We weten het dus niet, wat de echte Luc Segers zou vinden van de film. Mijnheer Van Oordt volgde het integrale assisenproces tegen G. en wellicht zou hij zich als ervaringsdeskundige hebben geërgerd aan enkele factuele onjuistheden in 'Het Vonnis'. Advocaten mogen tijdens hun pleidooi bijvoorbeeld geen slides gebruiken, zoals Veerle Baetens doet.

De allergrootste onjuistheid in de film is echter de film zelf. Er is in België nog nooit een moordenaar vrijuit gegaan als gevolg van een procedurefout. De destijds door Sven Mary uit hun voorarrest bevrijde Oost-Europese boeven, aan de uitgang van de gevangenis, het beeld dat Jan Verheyen inspireerde voor deze film, zijn achteraf berecht en (zwaar) veroordeeld. Het is niet omdat een verdachte tijdens zijn voorarrest vrijkomt dat het proces achteraf niet meer zou kunnen doorgaan. Je hebt de neiging het de regisseur te vergeven, want het is natuurlijk fictie. Tot dat zinnetje, aan het eind van de film. Dat misselijkmakende tekstje, wit op zwart, over hoe 'de' politici al tien jaar debatteren over 'de' problematiek van 'de' procedurefouten, en er niets verandert.

Realiteit is anders
Zoals in de Verenigde Staten de Patriot Act na 9/11 een hoop individuele burgerrechten offerde aan de strijd tegen het terrorisme, kregen wij in 2003 de BOM-wet. In haar initiële vorm gaf deze wet de politie het recht om geweld te gebruiken tegen onschuldigen en ze daarna te arresteren vanwege hun reactie. De wet werd bevochten door wat Jan Verheyen procedurepleiters noemt en wat anderen eerder zouden omschrijven als mensenrechtenactivisten. De BOM-wet is al tien jaar voorwerp van debat. Gelukkig maar.

Het zinnetje ("elk jaar worden in België...") wekt de indruk dat er iets realistisch zou zijn aan het verhaal van Luc Segers. Dat is niet zo. Om de zoveel tijd gaan fiscale fraudeurs en drugsbaronnen vrijuit vanwege een ontbrekende handtekening, zeker. Veel moordenaars komen er in België ook mee weg. Maar anders dan deze film zijn publiek wil doen geloven heeft het ene fenomeen vooral niets te maken met het andere.

Het dossier tegen G. stond als een huis, en zijn vrijspraak was in de eerste plaats voor hem zelf een complete verrassing. G. kwam niet vrij door een procedurefout, maar doordat er bij toeval een mol in de volksjury zat. Iemand die een rekening te vereffenenen had met 'het systeem', het goed kon uitleggen en vijf andere juryleden wist te overtuigen. Het was zijn persoonlijke fuck you naar de Belgische staat, die zijn familie ooit onrecht berokkende.

David Van Reybrouck en andere voorstanders van gezag via loting moeten eens gaan kijken naar de start van een assisenproces. Daar zitten 70 burgers op een rij. De goede helft, hoger opgeleiden en zelfstandigen, komt meteen met attesten die het bewijs leveren van een druk-druk leven of chronische rugpijn. Nadat alle slimmerikken zichzelf hebben weggeëxcuseerd, worden de anderen om beurt naar voor geroepen en op basis van uiterlijk en beroep beoordeeld door de verdediging en het openbaar ministerie. Beide mogen 7 burgers wraken. Natuurlijk wil iedereen zijn winstkansen maximaliseren en dus draait dit altijd weer uit op een auditie voor de Domste Mens. In elke assisenjury zijn kapsters, poetsvrouwen en stempelaars oververtegenwoordigd.

Schuldig zonder bewijs
'Het Vonnis' verheerlijkt de volksjury (die Luc Segers uiteraard zal vrijspreken van moord op de moordenaar van zijn geliefde) en het in eigen handen nemen van recht. De film wil ons doen inzien dat recht eerder komt via de onderbuik dan via wetten en procedures. Misschien is het tijd voor een kleine reality check.

Zoals G. door een speling van het lot werd vrijgesproken, werd Els Clottemans in 2010 zonder een halve spat bewijs door een volksjury schuldig bevonden aan moord en voor 30 jaar naar de gevangenis gestuurd. Het overkwam ook Richard Taxquet, Léopold Storme, Bruce Sauw, Romain Adriaens, Marco en Francis Gottschalk en Hans Van Hellem (hij werd veroordeeld voor een moord waarvan velen aannemen dat het er één was van Ronald Janssen). Vraag een willekeurige assisenpleiter om een voorbeeld van een soortgelijke rechterlijke dwaling, en je bent vertrokken voor uren. De Amerikaanse professor Michael Risinger schat dat bij 3,3 tot 5 procent van alle zware misdrijven die zijn berecht door een jury een onschuldige schuldig is bevonden. Wat meestal impliceert dat de dader fluitend rondloopt.

Misschien zit er een mooie film in de realiteit.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234