Vrijdag 20/05/2022

Moord in het dvd-rek

ok in dvd-thrillerland ontkom je niet aan de Zweden. Oerouders van de Scandinavische misdaadroman zijn natuurlijk Per Wahlöö en Maj Sjöwall. Dit koppel leerde de stiel als vertalers van Amerikaanse detectives. Zelf vonden ze Martin Beck uit, een norse gescheiden politie-inspecteur die lak heeft aan gezag. Hun bedoeling was een sociaal geëngageerde detectivereeks te schrijven. Ze staken hun voorliefde voor het marxisme dan ook nooit onder stoelen of banken. Een stijlbreuk was dat, want maatschappijkritische misdaadromans waren in de jaren 60 en 70 erg dun gezaaid. Na tien romans stopte het in 1975, na de dood van Wahlöö. De reeks had een enorm succes en bijna alle verhalen vonden hun weg naar het scherm, in binnen- en buitenland. Zo speelde Jan Decleir in een Nederlandse versie van De Gesloten Kamer.

Nu verschijnt een box met liefst zes boekverfilmingen, van elk anderhalf uur. De hoofdrol wordt vertolkt door de voor ons nobele onbekende Gösta Ekman. Herbeleef onder meer De brandweerauto die verdween en De vrouw in het Götakanaal op uw flatscreen.

Moeilijk privéleven

Voor wie de boeken iets te vertrouwd zijn, is er nog meer Beck. In 1997 startte de Zweedse politie immers een nieuwe reeks. De hoofdrol was weggelegd door de in eigen land wereldberoemde Peter Haber.

Ondertussen zijn een twintigtal nieuwe Beckfilms gedraaid met Haber in de hoofdrol. Het zijn geen verfilmingen van de boeken van Sjöwall en Wahlöö, maar ze zijn wel "op de personages gebaseerd". Voordeel is alleszins dat je geen déjà vu-gevoel hebt bij het kijken. En het moet gezegd, hier zit een sterk schrijversteam achter. Knappe verhaallijnen met oog voor sociale wantoestanden en het moeilijke privéleven van Martin Beck. Net zoals de geestelijke ouders het graag zouden hebben gewild.

Eerder bracht Lumière al vier boxen uit met Beckavonturen. Voor wie het in Stockholm hoort donderen en nog niets van deze overheerlijke reeks heeft gezien, niet getreurd. 'Beck - de eerste serie', een box met de allereerste afleveringen uit 1997, is maar net deze week uitgebracht. Chronologisch gaat deze box dus 'Beck - Volume 1' vooraf. Begrijpe wie kan. Een Zweedse speurder misschien?

Antipode van Beck is Gunvald Larsson. Bijzonder opvliegend kereltje, ook tijdens verhoren. De wisselwerking tussen Beck en Gunvald levert vuurwerktelevisie op. De grappige noot wordt dan weer geleverd door Becks buurman, a man you love to hate.

Als kers op de taart vind je deze week ook nog Beck - Buried Alive in de winkel. Het gaat hier om een recente eenmalige tv-film. Onderwerp is lekker klassiek: Beck moet een sadistische seriemoordenaar vatten. In Stockholm duiken overal houten kisten op met daarin verse, gruwelijk verminkte lijken. Een moordenaar uit het betere hout gesneden.

Botsing

Henning Mankells Wallander-reeks werd zowel op Canvas als Nederland 3 uitgezonden en heruitgezonden. Knap- pe acteerprestaties en goeie verhaallijnen, maar om ze nog eens op dvd te bekijken? Nee, dan zijn er nog wel wat andere pareltjes te ontdekken voor wie van norse noordse speurders houdt. Neem nu Van Veeteren, een hersenspinsel van Hakan Nesser. Zoals het blijkbaar moet in de Scandinavische thriller zijn rond deze speurder net als bij Beck ook tien afleveringen geschreven. Bij de start van de reeks is Van Veeteren 55, tegen het eind 65 en dan geeft hij als gepensioneerde inspecteur tips aan zijn vroegere collega's vanuit zijn boekenantiquariaat. Niet echt sexy? Het bijbehorende denkwerk is dat wel.

Fictieve stad

Voormalig leraar Hakan Nesser won met zijn eerste Van Veeteren Het grofmazige net meteen de debutantenprijs. Van Veeteren is net als Wallander en Beck gescheiden en botst geregeld met zijn kinderen. Oversten zijn er om op te vloeken en filosoferen is een tweede natuur. Niks nieuws onder de zon dus, maar wel goed geschreven.

Van Veeteren opereert trouwens in Maardam. Dat klinkt net als Van Veeteren niet echt Zweeds? Inderdaad, Hakan Nesser creëert een fictieve stad om zijn verhalen een "meer Europese dimensie" te geven. De citytrippende medemens onder de kijkers herkent zowel Amsterdam, Kopenhagen als Stockholm op de beelden.

Er zijn twee dvd-reeksen van deze speurder in omloop. Telkens met Sven Wolter als Van Veeteren, een acteur die de Witses en de De Cocks van deze wereld ver achter zich laat. Onze voorkeur gaat uit naar de box waarin Van Veeteren opereert vanuit zijn boekenantiquariaat. Absolute topper is de film De zwaluw, de kat, de roos en de dood. Een moordenaar laat zich leiden door de verhaallijnen van oude boeken. Voor wie echt wil doodgaan van de spanning.

Wel jong, niet gek

Genoeg oude brompotten, denkt u? Probeer dan eens Erik Winter. Een prille veertiger met een voorliefde voor sigaren, single malt-whisky en stijlvolle pakken. Inspector Winter speelt de hoofdrol in - u raadt het al - tien romans van journalist en hoogleraar Ake Edwardson. Plaats van delict is steevast Göteborg. Edwardson schrijft naar eigen zeggen detectives als blues. "Er zijn maar drie akkoorden: de zaak die moet worden opgelost, het zoeken naar antwoorden en de oplossing." Zoals gezegd, een chagrijnig man is hij zeker niet. Wel een denker, die zich het leed van de mensen echt aantrekt. En net dat lijkt ons niet echt handig in de beestenstiel van inspecteur. In de loop van de reeks raakt stylish Erik getrouwd - gelukkig getrouwd - en komen er ook twee schattige dochters op de proppen. Het contrast met Wallander, Beck of Van Veeteren kan niet groter zijn.

De Inspector Winter-reeks vormt een kroniek van een moderne samenleving, die het bijzonder moeilijk heeft met verandering. Het is Edwardson duidelijk meer om de moraal te doen dan om de politiek, en met Winter heeft hij daarin een uitstekende bondgenoot.

In dvd-land circuleert er maar één box. Met Magnus Krepper in de hoofdrol. Hij is het type 'mannen willen hem zijn en vrouwen willen bij hem zijn'. In de box zitten de laatste vier afleveringen met de getrouwde Winter. De allerlaatste, De laatste winter, is zonder meer geniaal. Filmisch is deze reeks van een uitzonderlijk niveau, en de verhaallijnen zijn bijzonder sterk. Poëzie van haar donkerste kant.

Vrouwelijke intuïtie

Genoeg mannelijk gespeur? Neem dan een portie Annika Bengtzon. De jonge, niet onaantrekkelijke journaliste van een tabloid is een uitvinding van Liza Marklund, zelf journaliste van beroep. In de reeks ontwikkelt Annika zich van onervaren stagiaire tot een door de wol geverfde onderzoeksjournaliste. Charismatisch en sensueel is Annika zeker, maar ze is ook geen katje om zonder handschoenen aan te pakken. In die zin is ze een jonge vrouwelijke versie van brompotten à la Beck. Verfilmd zijn Springstof en Paradijs. Vooral Springstof is een aanrader. In Stockholm wordt een bomaanslag gepleegd op het nieuwe olympisch stadion. Terrorisme is het voor de hand liggende motief. Tot Annika begint te spitten. Bijzonder ingenieus en door en door spannend.

Verrassender is dan weer de Irene Hussreeks van schrijfster Helene Tursten. Inderdaad, ook weer van het Zweedse huis van vertrouwen. Geen 'vrouw met ballen' of halve testosteronbom à la Annika Bengtzon, Sarah Lund (The Killing), Lisbeth Salander (Millennium) of godbetert, Hannah Maes (Code 37), maar wel een - hou u vast! - gelukkig getrouwde vrouw van veertig en moeder van twee puberdochters. Echtgenoot Krister werkt parttime als chef-kok. Irenes enige uitlaatklep is haar wekelijkse les jiujitsu. Het warm water vind je met zo'n personage natuurlijk niet uit. Aan de andere kant is het gewoon iemand die haar job zo goed mogelijk probeert te doen en die niet gebukt gaat onder wat voor dekselse privédemonen dan ook. Sterjke verhalen levert het op, intelligente stuff zonder intellectueel te zijn. Niet spectaculair, wel spannend. Een parental warning is op zijn plaats. Voor ouders dan toch.

Bloed in de bolognese

Wie het even over een totaal andere boeg wil gooien raden we Andrea Camilleri's detective Montalbano aan. Niets van al dat donkere, ongemakkelijke gedoe van die Zweden. Nee: zon, zee, verse sinaasappels, pasta fritta alla siracusana en een occasioneel lijk... Wat wil een mens nog meer?

Andrea Camilleri is een cultfiguur in Italië. Door menige komiek wordt deze doorrookte tachtiger gepersifleerd. Als schrijver is Camilleri een laatbloeier. Carrière maakte hij als tv- en filmregisseur. Zo verfilmde hij de Maigret-reeks voor de RAI. Pas in de jaren negentig wierp hij zich echt op als schrijver.

Zijn reeks rond de steevast slechtgezinde inspecteur Montalbano groeide uit tot een regelrecht commercieel succes: de kaap van de tien miljoen verkochte boeken is inmiddels overschreden.) Alle verhalen spelen zich af in het fictieve stadje Vigata. Nu ja, zo fictief is het stadje niet, want de gelijkenissen met Camilleri's Siciliaanse geboortedorpje Porto Empedocle vallen niet te negeren. (In 2003 besliste de gemeenteraad trouwens tot een naamsverandering: Porto Empedocle Vigata.

Opvallend voor een Siciliaanse detective: haast nergens valt in het werk van Camilleri het woord maffia. Dat hoeft ook niet. De lezer weet wel wat hij leest. Dat heeft grootmeester Leonardo Sciascia Camilleri zelf op het hart gedrukt.

Eind jaren negentig besloot de RAI de hele Montalbanoreeks te verfilmen. De Kojak-lookalike Luca Zingaretti haalde de hoofdrol binnen, waarmee hij zichzelf in Italië intergalactisch beroemd maakte. Zingaretti is uitermate geknipt voor de rol van Montalbano. Hij belichaamt die speciale sardonische mix van slechtgezindheid, ironie en natuurlijke charme die Camilleri's boeken zo onweerstaanbaar maakt.

Ondertussen zijn er al vier boxen van telkens vier afleveringen op de markt gebracht. De intro is goud waard: Montalbano woont aan het strand en neemt elke ochtend een duik in de oceaan. Een cello begeleidt de zwemslagen.

Beelden die je kunt ruiken

Filmisch is de reeks misschien niet geniaal, maar je blijft kijken. Montalbano heeft een LAT-relatie met ene Livia uit Genua. Een LAT-relatie zoals alleen Italianen die kunnen beleven. Af en toe passeert een andere deerne de revue zonder dat het James Bond-achtige belachelijke allures krijgt. Hou u klaar voor veel Italiaans handgezwaai, af en toe wat overacting en over en weer vliegende oneliners.

Verwacht geen superingewikkelde plots. Nee, dit is huis- tuin- en keukenmisdaad op zijn best. Zoals de Italiaanse keuken: scoren door eenvoud. Alleen al voor de prachtige plaatjes en de gerechten zou je eigenlijk moeten kijken. Beelden die je kunt ruiken. Voor wie geen vakantie in het zuiden heeft geboekt en daar dus nu al spijt van heeft.

Andrea Camillieri weet trouwens van geen ophouden. De schrijver nadert de negentig, but he's still going strong. In De bloedakker vindt men een plastic zak. De inhoud? Een onherkenbaar verminkt lijk verzaagd in exact dertig stukken. Wie, wat, waar en waarom zijn in maffialand nu niet zo meteen superbelangrijke vragen. Maar die dertig, die spreekt wel tot de verbeelding. Kreeg Judas ook geen dertig zilverlingen voor het verraad van Jezus? Als een mens zich verraden voelt, is hij tot het allerslechtste in staat. En zeg niet dat dat niet waar is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234