Zondag 28/02/2021

Mooi zijn als vorm van kinderarbeid

Een missverkiezing voor meisjes tussen de zes en tien jaar? Kinderarbeid, zegt minister Kris Peeters, en hij verbiedt ze. 'Wij zien die wedstrijd nochtans als een ludieke bedoening. Geen Amerikaanse toestanden', zegt de mama van Nanou (10), die graag wilde meedoen. 'Op de wedstrijden die ze turnt, dáár lopen pas opgetutte meisjes rond.' En toch heeft Peeters gelijk.

Is minister van Werk Kris Peeters (CD&V) conservatief en betuttelend wanneer hij de eerste Mini Miss België-verkiezing in ons land verbiedt terwijl zang- en danswedstrijden, zoals The Voice Kids, en modecastings voor kinderen wel mogen? Hij wekt die indruk alvast. "Ik vind Mini Miss-verkiezingen zeer ongepast en geen goed idee", zegt de christendemocraat. En dus moet Darline Devos, bekend van de missverkiezingen, haar plannen voor een versie voor meisjes tussen zes en tien opbergen.

Dat is al te streng, reageert Devos. Ook sommige ouders van de 200 'teleurgestelde' minikandidates zien het probleem niet. De meisjes willen het zelf, het draait niet alleen om schoonheid en wat is eigenlijk het verschil met ouders die hun kind al brullend langs het voetbalveld tot betere prestaties pushen, of inschrijven voor Eurosong for Kids?

Maar Peeters heeft de wet en kinderpsychologen achter zich. Het is 'zijn' Inspectie Toezicht op Sociale Wetten die met Devos samenzat om na te gaan of haar plannen wel stroken met de wet op de kinderarbeid. En die ziet een verschil tussen talentenwedstrijden en competities waarin het alleen over het uiterlijk gaat.

De wet stipuleert dat kinderen onder de 15 jaar niet mogen werken, dus ook niet één dag voor een organisatie die via de prestaties van kinderen centen verdient. Ook al zijn die prestaties activiteiten die kinderen erg leuk vinden.

De reden waarom The Voice Kids en andere talentenwedstrijden voor piepjong grut niet verboden zijn, is dat de wet een resem uitzonderingen voorziet. Activiteiten die de opvoeding en vorming van een kind ten goede kunnen komen, mogen onder specifieke voorwaarden wel (zie kader).

Die uitzonderingen worden altijd geval per geval gescreend door de inspectie. In het geval van de missverkiezing valt die over het feit dat een schoonheidswedstrijd geen educatieve waarde heeft maar eerder een negatieve impact op kinderen kan hebben.

"Door een schoonheidsideaal te promoten heeft zo'n verkiezing mogelijk een schadelijke impact op een heel brede groep kinderen. Het uiterlijk is een gegeven waarop een kind zo goed als geen controle heeft. Dat maakt een schoonheidswedstrijd anders dan een talentenshow of sportwedstrijd voor kinderen. Daar kan een kind groeien in zijn talent door te oefenen en feedback te krijgen", zo staat in het verslag.

Wildebras

Met andere woorden: schoonheid is geen talent en kinderen tegen elkaar laten opboksen op basis van wie volgens de normen van een jury en bij uitbreiding de mode-industrie de mooiste is, kan nefast zijn omdat je verpakking iets is waarop je geen grip hebt.

Op de vraag of de grens niet erg dun is met kinderen die model zijn in kledingcatalogi of reclamecampagnes en naar castings gaan, benadrukt het kabinet-Peeters dat het element 'wedstrijd' in de schoonheidswedstrijd nog het meest problematisch is. "In het geval van zo'n verkiezing gaat om een competitie-element met het quoteren van kinderen louter op basis van uiterlijke kenmerken. Daarbij is er een directe impact op een grote groep kinderen. In andere gevallen kan de inspectie bijvoorbeeld oordelen dat er geen direct competitie-element in het spel is", luidt het.

Dat is een beetje een glibberige kwestie. Want hoe groot is het verschil tussen een minimissverkiezing en een castingdag voor kandidaat-minimodellen?

Psychologe Klaar Hammenecker, die jonge deelnemers aan zangwedstrijd The Voice coacht, wijst erop dat de manier waarop kinderen gecast worden door reclame- en andere bureaus voor fotosessies of modeshows in ieder geval een stuk minder strikt is dan bij een schoonheidswedstrijd, en dat daar bovendien ook jongens aan meedoen.

"Het draait dan meestal niet om het stereotiepe schoonheidsideaal, maar om types. Er wordt een blonde jongen met een wildebraslook gezocht, bijvoorbeeld. Of een expressief kind met krullen, terwijl een schoonheidswedstrijd toch een vleeskeuring is voor meisjes die aan één zeer specifiek soort vrouwelijke schoonheid moeten voldoen", stelt Hammenecker.

Zij onderschrijft het standpunt van Peeters en zijn inspectie. "Talentenjachten hebben altijd bestaan. En dat komt gewoon omdat alle lagereschoolkinderen van competitie houden. Dat hoeft zeker geen taboe te zijn. We weten dat ze daar geen nefaste effecten van ondervinden als het gaat om iets waar ze goed in zijn, graag doen en beter in kunnen worden."

Voldoen aan het schoonheidsideaal uit de Vogue is echter niet iets wat je kunt trainen of als je eigen verdienste kunt ervaren.

Dat is dan ook meteen de reden waarom Hammenecker zou bedanken mocht Devos haar vragen minimissen in spe te coachen. "Bij The Voice Kids leer ik kinderen omgaan met teleurstellingen door hen bijvoorbeeld te vragen: 'Vind je dat je het goed gedaan hebt? Vind je dat je voldoende getraind hebt?'. Maar ik zou absoluut niet weten wat ik tegen schoonheidsprinsesjes zou moeten zeggen. Aan schoonheid heb je geen enkele verdienste, en je kunt het niet trainen."

Eetstoornis

Amerikaans en Australisch onderzoek, onder andere gepubliceerd in het vakblad Journal of Child Psychiatry, wijst dan ook uit dat voormalige deelneemsters aan minimissverkiezingen vaker last hebben van een negatief lichaamsbeeld en makkelijker ten prooi vallen aan perfectionisme, eetstoornissen en obsessies met het uiterlijk.

"Logisch", vindt Hammenecker. "Die meisjes zijn zichzelf niet. Ze krijgen eventueel een kroontje op basis van een lichaam dat nog fel zal veranderen en in de tienerjaren misschien helemaal niet meer voldoet aan die strakke idealen, met alle gevolgen van dien. In zo'n wedstrijd voldoet een kind vooral aan een beeld uit de volwassen wereld waar het geen controle over heeft. Want het meest slanke jonge kind kan later een plompe tiener worden."

Ook ontwikkelingspsycholoog Lien Goossens (UGent) zegt: "Meisjes zijn al van jongs af erg vatbaar voor het schoonheidsideaal. Dat wordt hen uit allerlei hoeken opgedrongen en het is niet verwonderlijk dat sommigen zo'n problematisch lichaamsbeeld of een eetstoornis ontwikkelen."

Die mogelijk nefaste gevolgen zijn meteen de reden waarom Frankrijk zulke wedstrijden bij wet heeft verboden via de wet over gelijke kansen voor mannen en vrouwen. De Franse wetgever ziet de minimissverkiezingen namelijk ook als een bevestiging van ouderwetse rollenpatronen waarbij meisjes al heel jong ingeramd krijgen dat je pas iets waard bent als je voldoet aan een bepaald soort standaardschoonheid.

Ook bij ons schreef de Raad van Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen een negatief advies waarin staat dat "minimissverkiezingen een belangrijke oorzaak kunnen zijn van de hyperseksualisering van kinderen" en dat "die tendens al heel jong kan leiden tot een versterking van stereotiepe beelden over mannen en vrouwen, met seksisme als mogelijk gevolg." In haar verslag over Mini Miss België klaagt de Inspectieraad nu eveneens de seksistische aard van het initiatief aan.

Dat kleine meisjes nu eenmaal graag in hoge hakken en met mama's make-up op paraderen voor de spiegel en dat het schoonheidsideaal alomtegenwoordig is, vinden de psychologen niet bepaald een argument om een minimissverkiezing toch groen licht te geven. Een kind dat thuis al spelenderwijs met uiterlijk en vrouwenrollen aan het experimenteren slaat is namelijk niet hetzelfde als een kind dat aan een schoonheidscompetitie meedoet.

Niet conservatief

"We zien dat steeds meer achtjarigen op dieet zijn, in string poseren en zich zorgen maken over hun looks", zegt psychologe Marijke Bisschop. "Ik zie kinderen in mijn praktijk worstelen met dat dwingende ideaal van volwassenen. Ik dacht dat we dat net wilden tegengaan."

Ja, het schoonheidsideaal wordt vrouwen langs alle kanten opgedrongen. "Maar dat is net een reden om kleine meisjes er niet al op zeer jonge leeftijd nog meer mee lastig te vallen. In een tijd waarin we ingaan tegen dat dictaat en zelfs de makers van Barbie-poppen bijsturen, is een minister die minimissverkiezingen verbiedt helemaal niet conservatief, wel integendeel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234