Vrijdag 28/01/2022

Mooi, 2 miljoen euro bespaard, en wat nu?

In een vlaag van laat-dat-hier-vooruitgaan, besliste de regering maandag aan het einde van de begrotingsronde om het Belgisch Staatsblad niet langer te drukken. Daarmee zal jaarlijks 2 miljoen euro worden bespaard. Maar enkel op papier, vreest Douglas De Coninck. 'Wat als straks iemand tweeduizend pagina's Vlarem II gaat downloaden?'

'Ik dacht dat goede communicatie een van de handelsmerken van deze regering was", zucht adviseur Albert Van Damme bij het Belgisch Staatsblad. "Ik vind dat ze ons wel iets hadden kunnen zeggen." Nee, boos is hij niet. Ambtenaren hebben uit te voeren wat de politiek beslist. En dat de droeve mare er vroeg of laat zou komen, dat wist iedereen. "Toch zou het prettiger zijn geweest als men dit had gepresenteerd als een stap vooruit in plaats van een besparing. En ook als we het via een ander kanaal hadden vernomen dan het radionieuws."

Van Damme werkt sinds 1990 bij het staatsblad en ondervond in de loop der jaren het belang van aandachtig luisteren naar Actueel. "Het is vaak gebeurd dat ik in de auto, op weg naar huis, een minister hoorde verklaren dat zijn wet 'de volgende dag in het staatsblad zak verschijnen'. Dan wist ik meteen dat we de lay-out moesten omgooien. Dat is wat mij ook nu een beetje dwarszit. Wij vernemen alles altijd zo laat. We vormen, toegegeven, het laatste stadium van de besluitvorming. Soms denk je: een telefoontje kan toch niet zoveel moeite kosten?

"We zijn een makkelijk slachtoffer. Hoe dikwijls snoeren ministers de oppositie niet de mond met: 'Mijn wet ligt bij het staatsblad!' Altijd met zo'n bijklank van: 'Het ligt aan die luieriken daar.' Alsof ze hier blijft liggen. Wij maken er nu net een erezaak van om ten volle ten dienste te staan van de regeringen van dit land. Een dringende wettekst die hier om drie uur binnenkomt, staat de volgende ochtend in het staatsblad. Altijd. Als het moet, moet het. Neem het dossier-Everberg. Premier Verhofstadt had zich ertoe geëngageerd dat dat centrum op 1 maart zou opengaan. Het zijn wij die er - met veel bloed, zweet en tranen - voor hebben gezorgd dat dat nog net op tijd kon lukken.

"Enkele jaren geleden maakten sommige media zich vrolijk over het feit dat we een 'dringend' koninklijk besluit over de personeelsformatie bij de NMBS hadden gepubliceerd... uit 1972. Ha, zei men, 'die mannen van het Staatsblad weer'. Wat was er echt gebeurd? Bij het uitvaardigen van een nieuw KB had men ontdekt dat het vorige twintig jaar lang bij de administratie in een lade was blijven liggen. Niet wij waren het vergeten, maar de administratie. Wij moésten dat oude KB toen wel publiceren, anders kon het nieuwe niet rechtsgeldig worden."

Het staatsblad heeft geen hoofdredacteur. En ook geen redactie. De inhoud berust volledig op de wetteksten, decreten, reglementen en ordonnanties die worden aangereikt door de diverse overheden in dit land. Er bestaat wel een eigen correctiedienst, die teksten naleest op taal- en vormfouten en ze voor het bekomen van een attest van 'goed voor druk' terugstuurt naar de opdrachtgever. Pas als dat er is, kan er worden gedrukt. Dat hele proces is gebonden aan bij wet opgelegde imperatieven.

"Dat wordt in regeringskringen wel eens vergeten", zegt Wilfried Verrezen, adjunct-directeur op de drukkerij. "Wij moeten een hiërarchische indeling respecteren. Wetten komen vóór KB's, teksten van de premier komen vóór die van pakweg de minister van Financiën. Vooraan is er ook een inhoudsopgave. Welnu, dat geheel afstemmen op het aanbod vergt dagelijks een hoop puzzelwerk. Onze drukpers heeft een maximumcapaciteit van 128 pagina's. Dan beginnen we 's ochtends. Wat is dringend? Wat kan wachten? Komen we aan tachtig pagina's, dan vullen we de rest op met 48 pagina's tekst waarvan de publicatiedatum er niet toe doet, en waar we altijd een reserve van hebben. Dan krijg je 's middags een minister die wil dat zijn wet 'morgen' in het staatsblad verschijnt. Kun je helemaal van nul herbeginnen."

Albert Van Damme: "Van sommige wetsbepalingen vraag je je af hoe ze plots zo dringend kunnen zijn. We ontvingen hier ooit tijdens de traditionele eindejaarspiek een 'hoogdringend besluit tot het vaststellen van de maximale geluidshinder bij grasmaaiers'. Alsof iemand in de maand december zijn grasperk gaat maaien. Die publicatie hebben we toen gelukkig, na overleg met de opdrachtgever, kunnen afvoeren (lacht)."

"Ik kreeg ooit telefoon van een minister die 's ochtends een nieuw KB had aangekondigd op een persconferentie, waar de zaken enigszins uit de hand waren gelopen. Journalisten hadden hem erop gewezen dat zijn KB kant noch wal raakte. Wat bleek te kloppen. 'Gooi mijn wet eruit', beval hij. 'Dat is niet zo simpel', antwoordde ik. Ik legde uit dat we al bijna aan het drukken waren. Hij werd boos: 'Met de moderne technologie moet dat toch kunnen?! Druk dan toch gewoon op delete, man!' Ach, we hebben het in orde kunnen brengen hoor, maar het kostte een hoop productieverlies."

Na 31 maart 2003 moet deleten een stuk eenvoudiger worden. Dan rolt in de drukkerij aan de Parlementstraat de allerlaatste papieren versie van het 'Belgisch Staatsblad - Moniteur Belge' van de persen. De krant is daarna enkel nog te raadplegen via de website (www.staatsblad.be), zo besliste de regering maandag. Onlogisch is die evolutie niet. De website kwam er eind 1997 en sindsdien daalde het aantal abonnees van 17.000 naar minder dan 11.000. De activiteit op de website kent een gemiddelde waar veel providers enkel van kunnen dromen: 12.000 clicks per dag. Waarmee is aangetoond dat veel abonnees de krant nog wel graag ontvangen, maar veel opzoeken op de pc.

"In feite verandert er niet veel", zegt Verrezen. "De lay-out blijft identiek. De methode van verwerking van teksten ook. De voornaamste verschillen zijn dat het aantal pagina's per katern er niet mee toe doet en het officiële tijdstip van publicatie niet langer het drukken zal zijn maar het moment waarop een tekst op het web verschijnt. We kunnen dan ook 's ochtends vroeg publiceren, of 's avonds laat, al hopen we dat dat geen gewoonte wordt (lacht)."

Van de 260 werknemers werken er dertig in de drukkerij en zes op de abonnementendienst. Zij mogen blijven, liet Verhofstadt al weten. Ze zullen worden omgeschoold om de 220 anderen bij te staan bij hun voornaamste bezigheden: het verwerken van teksten van de overheden en ook van vennootschappen of vzw's, waarvoor wekelijks aparte bijlagen werden gemaakt. Verder publiceert het staatsblad een bulletin met aanbestedingen, arresten van het Hof van Cassatie, lijsten van 'erkende aannemers' en akten van landbouwvennootschappen.

"De bijlage voor vennootschappen drukken we al sinds 1 september niet meer", zegt Verrezen. "Iedereen wist dat de vzw's snel zouden volgen. Ja, geef toe: als je gaat zoeken naar de datum van faillissement van een bedrijf, ben je stukken sneller klaar door het BTW-nummer op internet in te voeren dan die eindeloze stapel papier te doorworstelen?"

Toch kwamen er begin deze week enkele boze telefoontjes van lezers. Het ging veelal om advocaten, magistraten of notarissen die zichzelf te oud achten voor internet. "Die mensen zullen we moeten blijven bedienen", legt Van Damme uit. "Hoe we dat zullen doen, weten we nog niet precies. Misschien zal het aantal te versturen prints wel spectaculair gaan stijgen."

Of het afschaffen van de oudste krant werkelijk tot een jaarlijkse besparing van 2 miljoen euro zal leiden, zoals de ministers aankondigden, valt nog te bezien. "Dat cijfer", zegt Van Damme, "komt uit de begrotingsvoorstellen voor 2003. Net als op alle andere ministeries werd er een rondvraag gehouden met het oog op mogelijke besparingen". Het staatsblad, zo stond er, genereert jaarlijks ruim 30 miljoen euro aan inkomsten voor de schatkist (vooral door de bijdragen van bedrijven en vzw's om hun akten gepubliceerd te krijgen). Onderaan, in een aparte kolom, stonden de papier-, druk- en verzendingskosten voor de krant vermeld: 2 miljoen euro.

Van Damme: "Het afschaffen van de krant noopt ons nu wel tot maatregelen waarvan we de kostprijs nog niet kennen. We durven er ook nog niet naar te gissen. Oké, de mensen in de drukkerij kunnen blijven en dat is mooi, maar - met alle respect - van een drukker maak je geen informaticus. Wij zullen moeten investeren in een helpdesk."

Verrezen: "En in een verhoging van de capaciteit van onze servers, vrees ik."

De twee ambtenaren herinneren zich zeer levendig de publicaties van Vlarem I, Vlarem II of het Brusselse Gewestelijke Ontwikkelingsplan. "Telkens een kleine tweeduizend pagina's", zegt Verrezen. En dan was er nog dé topper, de ADR-bepalingen over vervoer van gevaarlijke stoffen, waarvoor het dikste staatsblad ooit werd gedrukt, in meerdere katernen, samen één meter dik. "Het is nu de bedoeling dat de burger dit moet kunnen downloaden", zegt Van Damme. "Ik hou mijn hart vast als straks honderden mensen tegelijk dat zullen doen."

Dan crasht de boel?

Van Damme: "Die dingen zijn nu ook al on line beschikbaar, maar voor dit soort zaken valt men toch al sneller terug op het papier. Wat als dat niet meer kan? Dan moeten we hopen dat de administraties zelf teksten gaat drukken en verdelen onder belangstellenden."

Het Belgisch Staatsblad is bijna net zo oud als België zelf. De voorlopige regering van de nieuwe natie voerde op 16 oktober 1830 als een van haar eerste handelingen de persvrijheid in, waarna ze prompt een eigen krant oprichtte. De Union Belge kon helaas op weinig belangstelling rekenen. Na enkele maanden werd L'Indépendant de regeringskrant. Ook die kende geen succes, waarop de regering in juni 1831 het initiatief weer naar zich toe trok en Le Moniteur Belge (enkel Franstalig) oprichtte, die als taak meekreeg "de beslissingen van de uitvoerende macht bekend te maken". De krant deed echter meer dan dat. Ze had een eigen hoofdredacteur, publiceerde politieke analyses en interessante weetjes, zoals aankondigingen van festiviteiten aan het Hof of de tijdstippen van aankomst van de pakketboten in de haven van Antwerpen.

In 1835 werden die 'niet-officiële rubrieken' verbannen. Na een nieuwe reorganisatie in 1844 verkreeg de krant de vorm die ze tot vandaag heeft, al zou het nog tot 1895 duren voor de wetteksten ook in het Nederlands werden gepubliceerd. In de rechterkolom weliswaar. In 1976 werd de regel ingevoerd die bepaalde dat de linkerkolom in onpare jaren voorbehouden is voor het Frans en in pare jaren voor het Nederlands. De laatste grote innovatie kwam er in 1968, met de nieuwe rotatiepers, die tot vandaag dienst doet. "Misschien dat de verkoop van de pers nog iets extra's oplevert voor de schatkist", oppert Verrezen. "Al zie ik niet meteen veel kandidaat-kopers opdagen. In kleur drukken kan ze niet. Dat is ook nooit de bedoeling geweest."

Wie zoals Verrezen zestien jaar lang bij het staatsblad werkt, kan de toenemende complexiteit van het land aflezen aan het aantal pagina's dat jaarlijks moet worden gedrukt. Eind jaren tachtig waren het er zo'n 20.000, vorig jaar meer dan 50.000. "Er komen steeds meer wetten, en je ziet ook steeds meer bedrijven en vzw's komen en gaan. Met nog tweeënhalve maand te gaan, zitten we nu al aan 46.000 pagina's. We stevenen af op een nieuw record."

Paars-groen mag dan al verwoed nieuwe wetsbepalingen afkondigen, de huidige ministers lijken geen al te aandachtige lezers van het staatsblad te zijn. Dat moest in de eerste dagen van de nieuwe legislatuur een paar keer blijken. Een naam willen Van Damme en Verrezen niet kwijt, ze houden het grijnzend op "een bepaalde excellentie". Het kabinet van de nieuwe minister had net zijn aller-allereerste eigen KB opgesteld. En dat moest in het staatsblad.

Albert Van Damme: "Het begon al met de taal. De tekst was uitsluitend in het Frans opgesteld. 'Hoezo', vroeg die kabinetsmedewerker, 'vertalen jullie dat dan niet zelf?' Nee, natuurlijk niet. Wat later keerde die medewerker terug, nu met een tweetalig KB, maar zonder handtekening van de koning. 'Moet dat dan?', vroeg hij. En of wij de tekst niet even naar de koning konden brengen? Nee, dat hoorde zijn minister te doen. Die jongen is hier ietwat radeloos vertrokken, met nog een vraag: 'Kunt u mijn dan eventueel helpen aan het telefoonnummer van de koning?' Oh, het is na enkele maanden wel verbeterd hoor. Administratieve cultuur is iets wat men je nu eenmaal niet in één dag aanleert."

Straks wacht de correctoren en drukkers de lastigste taak die hen ooit werd opgelegd: de publicatie van de wetsbepaling die hun krant afschaft. "Enkele drukkers hadden het maandag even moeilijk", zegt Van Damme. "Dat is een een universeel gegeven. Dit is een beroep waarbij de mens vergroeit met zijn machine. Ach, ze komen er wel overheen. Maar een nieuwe loopbaan aan de helpdesk, dat zie ik dus niet direct voor ze weggelegd."

Bij het 'Belgisch Staatsblad' verneemt men alles altijd het laatst. Ook toen de regering maandag besliste om de krant af te schaffenAls een minister iets in het staatsblad

wil zien verschijnen, is dat meestal dringend,

al is niet altijd duidelijk waarom. 'We ontvingen

hier ooit een 'hoogdringend besluit tot het vaststellen van de maximale geluidshinder bij

grasmaaiers'. In de maand december'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234