Dinsdag 18/05/2021

Milieu en Gezondheid

"Monsanto verzweeg schadelijkheid pcb’s"

In 1999 kwamen in ons land ongeveer 50 kg pcb's in de voedselketen terecht. Dit gaf aanleiding tot de dioxinecrisis, waarbij op grote schalen kippen werden geruimd.  Beeld Tim Dirven
In 1999 kwamen in ons land ongeveer 50 kg pcb's in de voedselketen terecht. Dit gaf aanleiding tot de dioxinecrisis, waarbij op grote schalen kippen werden geruimd.Beeld Tim Dirven

Chemiegigant Monsanto komt nu ook in nauwe schoentjes als het gaat over pcb’s. Die in de industrie veelgebruikte stoffen zijn sinds een dertigtal jaar verboden. Nu blijkt dat Monsanto al veel eerder wist dat ze mens en milieu schaden, maar toch bleef verkopen.

We kennen Monsanto als marktleider in ggo’s en van ophef over RoundUp, de onkruidverdelger waarin het ‘mogelijk kankerverwekkende’ glyfosaat zit. Daarover loopt in de VS een rechtszaak tegen het bedrijf waaruit naar voor komt dat de Amerikaanse bioreus jarenlang wetenschappelijke studies over de giftigheid van glyfosaat zou hebben gemanipuleerd.

Dioxineschandaal

Twee dagen na nog meer onthullingen in die zaak, duiken nu ook documenten op die het bedrijf in de verdediging duwen als het gaat over pcb’s.

Dat zijn scheikundige verbindingen die Belgen vooral kennen door het pcb-en doxineschandaal uit 1999. Toen is door gesjoemel van vetsmelters veevoeder besmet geraakt met Monsanto-pcb’s en geleverd aan verschillende veevoederbedrijven.

Pcb’s zijn vanaf eind jaren twintig wereldwijd en veelvuldig gebruikt als koelstof en smeermiddel in elektrische toestellen, transformatoren, condensatoren, koelkasten, verf en vlamvertragers. Monsanto begon er in 1935 mee en werd wereldwijd marktleider.

Tussen eind jaren zeventig en midden jaren tachtig zijn pcb’s ze verboden omdat bleek dat ze mensen en dieren schaden, onder andere door hormoonverstoring en leverschade, en ze lang en massaal in het milieu aanwezig blijven. Ons land verbood in 1986 de verkoop van pcb’s en pcb-houdende toestellen.

20.0000 interne mails

Nieuwe onthullingen tonen nu dat Monsanto minstens eind jaren zestig al wist hoe schadelijk pcb’s zijn, zo meldt de Britse krant The Guardian.

Het gaat om meer dan 20.000 interne memo’s, brieven en andere documenten van bij Monsanto die via advocaten en het Poison Papers Project aan de oppervlakte komen. Het Poison Paper Project is een Amerikaans onderzoeksproject dat sinds de jaren negentig interne documenten over milieukwesties opspoort en verzamelt van overheidsinstanties en bedrijven. “Dat doen we via advocaten, (ex)-medewerkers en wetten op openbaarheid van bestuur”, zegt voorzitter Jonathan Latham.

“Deze documenten tonen dat Monsanto veel eerder op de hoogte was van de schadelijke effecten maar het publiek beloog om winst te blijven maken”, zegt Bill Sherman in een reactie tegen The Guardian. Sherman is assistent van de openbaar aanklager in de staat Washington, de eerste overheid die Monsanto vervolgt voor pcb-vervuiling. Dat kan het bedrijf miljarden dollars aan schadevergoeding kosten.

Sherman wijst onder ander op een andere interne memo uit 1969, acht jaar voor Monsanto met de productie van pcb’s stopte. In de interne briefing staat: “Het bewijs dat deze stoffen aanhoudend en wereldwijd aanwezig zijn in het milieu is niet in twijfel te trekken. De kans bestaat dat er rechtszaken komen omdat consumenten niet ingelicht zijn over de effecten en die ook niet op onze labels vermeld staan.”

Imagoschade

De managers zagen drie opties: “We doen niets, we stoppen de productie van pcb’s of we nemen geval per geval verantwoordelijkheid op voor besmetting van het milieu.” Ze kozen voor optie één. “En tegelijkertijd vertelde het bedrijf het publiek dat pcb’s veilig waren”, zegt Sherman. “Op datzelfde moment waren ze intern de mogelijke verliezen door imagoschade aan het afzetten tegen de potentiële kosten door juridische claims.”

In een ander document staat : “We kunnen nog bewijzen dat sommige dingen in lage concentraties ok zijn, maar sommige dieren zoals vissen en insecten zullen schade oplopen.” Een interne presentatie aan kaderleden uit 1969 vermeldt dat de pcb-producten Aroclor 1254 en 1260 “de grootste schuldigen zijn in wat nu een wereldwijd ecologisch probleem blijkt.”

Monsanto stopte drie jaar later vrijwillig met de verkoop van pcb’s, behalve voor gesloten elektrische apparaten, die nog altijd een flink deel van de toepassingen uitmaakten. De productie van Aroclor en andere pcb’s ging door tot augustus 1977 en ze belandden in toestellen en andere toepassingen die vaak veertig jaar meegaan. In 1999 waren Aroclor 1254 en 1260 belangrijkste vervuilers in de dioxinecrisis in ons land.

Onvruchtbaarheid

In een reactie geeft één van de internationale directeurs bij Monsanto, Scott Partridge, toe dat de documenten authentiek zijn. Maar hij antwoordt verder ontwijkend. “Monsanto is nog voor de (Amerikaanse) overheid (in 1979) een verbod invoerde, met de verkoop van pcb’s gestopt. Tot die tijd mocht het. Wij zijn niet verantwoordelijk voor schade of vervuiling.”

Posion Paper Project en Sherman wijzen er echter op dat het bedrijf eigenlijk al in 1937 wist dat er iets mis was, toen autopsies van personeelsleden die met pcb’s werkten toonden zware leverschade toonden. En in 1966 kwam een baanbrekende Deense studie die er geen twijfel meer over liet verstaan: pcb’s stapelden zich steeds meer op in de natuur, in dieren en in de mens, met onder andere onvruchtbaarheid als gevolg.

“Wij hopen dat het bedrijf ook hiervoor vervolgd wordt”, zegt Latham. In de VS lijkt dat alvast te gebeuren: ook Seattle, Spokane, Long Beach, Portland, San Diego, San Jose, Oakland en Berkeley hebben rechtszaken aangespannen wegens historische milieuschade.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234