Dinsdag 13/04/2021

'Mona Lisa'-landschap is Toscaans

kunst

landkaarten van leonardo da vinci werpen nieuw licht op schilderij

De kennis die Leonardo da Vinci opdeed als cartograaf is van fundamenteel belang voor zijn schilderijen. Dat is de mening van Carlo Pedretti, Italiës meest vooraanstaande Da Vinci-expert. Volgens een andere Italiaanse professor, Carlo Starnazzi, is het landschap van de Mona Lisa 'geen fantasie', zoals wel vaker wordt aangenomen, 'maar een precieze weergave van de samenvloeiing van de rivieren Arno en Chiana'. Dat is in de buurt van Arezzo, een plek die Leonardo goed kende.

Brussel

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

Al geruime tijd debatteren kunsthistorici over de vraag of de landschappen in de schilderijen van Leonardo da Vinci reëel of fictief zijn. In het standaardwerk Mona Lisa. The History of the World's Most Famous Painting uit 2001 schreef Donald Sassoon nog dat het decor van "rotsen, meren, stromen, zonder bomen of planten" "niet gemakkelijk identificeerbaar is". Sassoon voegde er wel aan toe dat sommige Toscaanse specialisten het enige bouwwerk op het schilderij, een brug net boven de linkerschouder van Mona Lisa, hadden herkend als de Ponte a Buriano, die over de Arno ligt in Valdichiano, niet ver van Arezzo.

In The Times van 21 juni zegt professor Starnazzi dat de Buriano-brug duidelijk aangeduid staat op de landkaart die Leonardo da Vinci van de omgeving tekende. Leonardo deed dat toen hij militair raadgever was van Cesare Borgia, de beruchte zoon van de Borgia-paus Alexander VI. Borgia had de kunstenaar de opdracht gegeven de bevaarbaarheid van de Arno te onderzoeken tot aan de 13de-eeuwse brug in Buriano. Leonardo had toen, samen met Macchiavelli, een plan ontworpen om de Arno te verleggen, deels om overstromingen te voorkomen maar deels ook om Pisa, een rivaliserende stadstaat, van zijn watertoevoer af te sluiten.

Maar Starnazzi gaat nog verder. Hij zegt dat de landkaarten van Leonardo da Vinci duidelijk bewijzen dat de kunstenaar "gedetailleerde topografische kennis had verworven van Toscane" toen hij voor Cesare Borgia werkte, een kennis die hij gebruikte om de landschappen op zijn schilderijen accuraat weer te geven.

Leonardo tekende kaarten van Centraal en Noord-Italië, het westen van Toscane en - het belangrijkst voor de landschappen op zijn schilderijen - van Valdichiana en Valdarno, twee valleien in de buurt van Arezzo. Van die laatste twee gebieden werden onlangs twee landkaarten van de Koninklijke Bibliotheek in Windsor (Londen) naar Arezzo gebracht voor een tentoonstelling die daar vorige zaterdag haar deuren opende. Het zijn die landkaarten die het mysterie van de landschappen mee hebben opgelost. Volgens Carlo Starnazzi en de eminente Leonardo-expert Carlo Pedretti maakte Da Vinci beide kaarten rond 1502-'03, toen hij in de buurt van Arezzo vertoefde. De Mona Lisa schilderde hij tussen 1503 en 1506.

Pedretti stelt dat de "topografische en aardrijkskundige kennis die Leonardo opdeed als cartograaf van fundamenteel belang was voor zijn werk als schilder. Dat heeft men voordien nooit willen erkennen." Nog steeds volgens Pedretti was de kunstenaar een "volstrekt genie": hij zag het Toscaanse landschap "niet alleen met de ogen van een schilder maar ook met die van een cartograaf, waterbouwkundig ingenieur, geoloog, militair architect en wiskundige".

Starnazzi voegt daaraan toe dat het landschap van de Mona Lisa "geen fantasie" is, maar "een precieze weergave van de samenvloeiing van de rivieren Arno en Chiana". Achter de rechterschouder van Mona Lisa ligt het Chiana-meer, "een plek die Leonardo even goed kende als de vrouw die hij schilderde", aldus Starnazzi.

'Het Mona Lisa-landschap toont de samenvloeiing van de rivieren Arno en Chiana'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234