Woensdag 05/10/2022

NieuwsKunst

‘Mona Lisa’ is meer dan een mysterieuze lach: Da Vinci verstopte militair masterplan in het werk

De 'Mona Lisa' is al jarenlang een van de drukst bezochte schilderijen in het Louvre.  Beeld AFP
De 'Mona Lisa' is al jarenlang een van de drukst bezochte schilderijen in het Louvre.Beeld AFP

Over de mysterieuze glimlach van de Mona Lisa, misschien wel het beroemdste schilderij ter wereld, is al heel wat inkt gevloeid. Maar ook over wat er op de achtergrond van het portret te zien is valt heel wat te zeggen. Die blijkt namelijk een blauwdruk te zijn van de militaire strategie die Leonardo Da Vinci bedacht om zijn vijanden uit Pisa te verslaan.

Pieter Dumon

Het was de Franse ingenieur Pascal Cotte die de militaire hints ontdekte die in het schilderij verborgen zitten. Al sinds 2004 bestudeert Cotte het schilderij. Toen kreeg hij van het Louvre, het museum waar de Mona Lisa hangt, toestemming om het werk met zijn zelf ontwikkelde multispectraalcamera te fotograferen. De 1.650 foto’s die dat opleverde geven Cotte en zijn team de mogelijkheid om de Mona Lisa verflaag per verflaag te analyseren.

Zo ontdekte Cotte onder andere dat Da Vinci zijn ontwerpschetsen door middel van houtskoolpoeder op het doek had overgezet. Ook toonde hij aan dat het portret verschillende keren werd aangepast waardoor de Mona Lisa zoals wij ze kennen een minder hoog voorhoofd heeft dan in Da Vinci’s eerste versie.

Het studiewerk van Cotte schept ook duidelijkheid over wat er elders op het doek te zien is. En dat blijkt heel wat te zijn. Da Vinci, die naast schilder ook uitvinder, ingenieur en militair expert was, verwerkte volgens Cotte in zijn meesterwerk ook de militaire strategie die hij had ontwikkeld om de strijd tussen ‘zijn’ Firenze en de concurrerende stad Pisa te beslechten.

Dat plan – dat hij samen met Niccolò Machiavelli ontwikkelde – bestond erin de rivier de Arno te verleggen en te kanaliseren. Dat zou niet alleen Pisa zonder zoet water zetten, het leverde Firenze ook een rechtstreekse toegang tot de Middellandse Zee op.

Cotte verklaarde tijdens een persconferentie, waar The Economist over bericht, dat hij zich voor die bewering baseert op schetsen van een toren die hij onder de verflagen terugvond. De onderzoeker trok eropuit om de haalbaarheid van het plan te onderzoeken. Vanop een fort op de steile rotsen van Verruca – die ook op het doek te zien zijn – bestudeerde hij de loop van de Arno en de vlakte van Pisa.

Als de theorie van Cotte klopt, dan schept die meteen ook duidelijkheid over wat er nu precies op de achtergrond van het doek te zien is. De kronkelende lijn die je door het desolate landschap ziet lopen zou dan geen weg zijn, zoals altijd werd gedacht, maar wel de drooggevallen bedding van de Arno.

Of Da Vinci succes zou oogsten met het militaire masterplan, dat hij in het schilderij verwerkte, zullen we nooit weten. Het plan, waarvoor Da Vinci ook de nodige graafmachines, sluizen en bassins ontwierp, kreeg uiteindelijk wel groen licht. Maar na een storm brak één van de stuwen door, waarna de rivier alle al gedane graafwerken overspoelde. De werken werden stilgelegd en nadien nooit meer hervat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234