Zondag 11/04/2021

Mohammad Ali Abtahi (51)Ex-vicepresident

undefined

Op foto’s van vroeger ziet hij er helder en monter uit, met een onafscheidelijke zwarte tulband op het hoofd en glimlach om de lippen. Maar op de eerste dag van het proces, een week geleden, was duidelijk dat Mohammad Ali Abtahi niet zijn gewone zelf was. Zonder tulband of gewaad, met verwarde blik in de ogen en gekleed in een bleekgrijs gevangenistenue. Abtahi hield een stukje papier in zijn bevende handen en stond recht om een uitgebreide bekentenis voor te lezen. Ja, zei hij, de hervormers waren al twee of drie jaar bezig zich voor te bereiden op deze verkiezingen om zo de macht van de Opperste Leider te breken. En ja, bekende Abtahi, hij had manifestanten opgestookt en het maakte allemaal deel uit van een buitenlands complot om de regering omver te werpen.Mohammad Ali Abtahi is een hojatoleslam, een sjiitische geestelijke van de middenrang. Hij was vicepresident van 2001 tot 2004, onder de toenmalige president Mohammad Khatami, en is een van de topfiguren in het massaproces. Hij werd vier dagen na de presidentsverkiezing van 12 juni opgepakt. Dat verbaasde niemand. Op zijn populaire blog had hij de weken voor de stembusgang zijn steun uitgesproken voor de hervormingsgezinde kandidaat Mehdi Karoubi, van wie hij ook een adviseur was. “Er is duidelijk sprake van fraude”, schreef Abtahi op 12 juni, nadat Mahmoud Ahmedinejad zich tot winnaar had verklaard, op zijn blog. “Een grote zwendel... We mogen hierna niet meer vergeten dat hervorming en ngo’s de toestand niet kunnen veranderen door verkiezingen.” Het laatste schrijven op zijn blog was niet van hem, maar van een medewerker die meedeelde dat Abtahi was opgepakt en afgevoerd naar een onbekende plaats.

‘Wellicht gedrogeerd’

Abtahi verbaasde vriend en vijand met zijn bekentenis. Tot die dag werd hij beschouwd als een redelijke man met intelligente standpunten. “De enige manier om Iran te redden, is hervormingen doordrukken die de maatschappij volledig democratiseren”, schreef Abtahi op zijn eigen website. “En deze zouden de waarden en normen van onze tradities en godsdienst volledig moeten respecteren.” Conservatieven spuwden hem wel uit om zijn vooruitstrevende ideeën, maar zelfs zij hadden niet verwacht dat Abtahi zou bekennen tot een buitenlands complot.Iemand die schuldig wordt bevonden aan een poging tot ondermijning van de macht van Opperste Leider Khatami, riskeert de doodstraf in Iran. “Hij werd gedwongen”, zei zijn vrouw Fahimeh Mousavinejad achteraf over Abtahi’s bekentenis. In de weken dat Abtahi in de cel zat, op een geheime plaats, kreeg de vrouw geen enkele informatie over haar echtgenoot. Ze zag hem pas enkele dagen voor het proces, dat op de tv werd uitgezonden, terug. “Hij ziet er gedesoriënteerd uit”, zei Mousavinejad en wellicht is hij gedrogeerd. Dat Iran beklaagden dwingt tot bekentenissen, is niet nieuw. Het toont enkel maar de zwakheid en de wanhoop van de regering aan.” (AE)

Maziar Bahari (41)Correspondent ‘Newsweek’ en filmmaker

Maziar Bahari, die al tien jaar correspondent is voor het tijdschrift Newsweek, werd op 20 juni opgepakt. Een groepje mannen in burger, dat zich volgens zijn moeder weigerde te identificeren, nam hem om 7 uur ’s morgens mee, samen met zijn laptop en verschillende video’s. Hij wordt vastgehouden in de beruchte Evingevangenis in Teheran.Na zijn arrestatie kwam de Iraanse regering met een elf pagina’s lange getuigenis van Bahari, gepubliceerd door het persagentschap Fars, waarin de journalist westerse journalisten in Iran beschrijft als “spionnen”. Hij ‘bekende’ ook dat hij verslag had uitgebracht van illegale bijeenkomsten en geholpen had met het opzetten van een “gekleurde revolutie” in Iran. “Ook ik ben als journalist een lid van deze grote westerse kapitalistische machine en heb, blind of met opzet, deelgenomen aan het zaaien van twijfel en het promoten van een gekleurde revolutie.” Tijdens de eerste dag van het proces, een week geleden, verwees de vice-procureur van Teheran naar Bahari en zei hij dat er een complot bestond van westerse media om de verkiezingen als gefraudeerd te bestempelen nog voor de stembusgang had plaatsgevonden. Later verscheen Bahari voor de opgetrommelde Iraanse pers waarin hij vergiffenis vroeg aan het Iraanse volk en Opperste Leider Ali Khamenei. Newsweek zei niets te geloven van die bekentenis en riep de Iraanse regering al meermaals op de journalist vrij te laten.

‘Ahmedinejad is als Bush’

Zijn laatste artikel voor Newsweek verscheen drie dagen voor zijn arrestatie. Onder de titel ‘Wie zit achter het geweld in Teheran’ beschrijft Bahari hoe een aantal verboden groeperingen in Iran de chaos na de verkiezingen aangrijpt om zelf onlusten uit te lokken en daarmee de manifestanten in diskrediet brengen. Niet meteen een artikel waarin Bahari oproept tot betogingen of persoonlijk zegt dat de verkiezingen gefraudeerd waren. Maar zijn arrestatie zal eerder te maken hebben gehad met artikelen zoals die van 3 juni, een dikke week voor de verkiezingen. Daarin beschrijft hij president Mahmoud Ahmedinejad als “Irans president Bush”. Gezien de afgelopen jaren van kolkende spanningen tussen de VS en Iran, waarbij beide landen elkaar bedreigden, kan dat tellen als belediging. Die vergelijking had hij al eerder gemaakt in een opiniestuk voor de New York Times. “Ik denk dat ze op elkaar lijken”, zei hij enkele jaren geleden in een interview waarin hij zonder aarzelen zei dat Bush en Ahmedinejad allebei provinciale politici waren zonder een brede wereldvisie of een solide kennis van historische feiten.Maziar Bahari is een bekende figuur in Iran. Buiten zijn werk als journalist maakt hij ook documentaires en schrijft hij voor toneel. Hij vertrok in 1988 naar Canada om film en politieke wetenschappen te studeren aan de Concordia-universiteit van Montreal. Daarna keerde hij terug naar Iran. Een van zijn bekendste werken is Along Came the Spider, een documentaire over een seriemoordenaar in de stad Mashhad die het gemunt had op prostituees. Toen de film in 2002 uitkwam, ontstond er een debat tussen hervormingsgezinden, die uitleg eisten waarom de moordenaar niet eerder was opgepakt en conservatieven, die de walging van de moordenaar deelden voor prostitutie. (AE)

Behzad Nabavi (67)Ex-vicevoorzitter Iraans parlement

“Er is geen enkel bewijs dat er fraude was bij de verkiezingen”, zei Behzad Nabavi. “We hebben geen enkel document die dat kan bewijzen en we zullen ons neerleggen bij het vonnis.” Ook Behzad Nabavi was een schim van zijn vroegere zelf toen hij een week geleden, op de eerste dag van het proces, bekende dat het allemaal om een complot ging en dat er helemaal geen fraude was gepleegd. Ook van hem klonk het helemaal niet geloofwaardig: voor de verkiezingen had Nabavi opgeroepen te stemmen voor een hervormingsgezinde kandidaat en achteraf had ook hij verklaard dat er gesjoemeld was met de resultaten van de verkiezing. Nabavi werd vier dagen na de verkiezingen samen met Mohammad Ali Abtahi (zie hiernaast) gearresteerd door agenten in burger.Het conservatieve kamp probeert al jaren van de man af te geraken. Nabavi is een van de grootste critici van de Raad van Hoeders, het orgaan dat kandidaten voor verkiezingen goedkeurt en zijn veto kan stellen over wetten die door het parlement werden goedgekeurd. Het was mede daardoor dat hem in 2004, samen met tientallen andere kandidaten, verboden werd deel te nemen aan de parlementsverkiezingen. Hij kwam nog verder in de problemen toe hij door het gerecht op het matje werd geroepen voor het verstoren van de openbare orde.Behzad Nabavi’s politieke carrière begon in de jaren zestig. Zijn vader, een historicus, had nauwe banden met het regime van de sjah, maar zoonlief geraakte aan de universiteit snel verwikkeld in de oppositiebeweging. Nabavi zou verschillende keren in de gevangenis belanden voor zijn politieke activiteiten. Hoewel Nabavi aanvankelijk als communist vocht tegen het sjahregime, bekeerde hij zich later tot de politieke islam.

Gijzeling Amerikanen

Tijdens de Islamitische Revolutie was hij een van de oprichters van de comités voor de Islamitische Revolutie, een soort militie die de opdracht had tegenstanders van het pasgeboren islamitische regime te bestrijden. Nabavi liet zich in het buitenland voor het eerst opmerken toen hij de hoofdonderhandelaar werd tijdens de gijzeling in de Amerikaanse ambassade door Iraanse studenten die duurde van november 1979 tot januari 1981. In de jaren tachtig was hij minister van Industrie, onder Mir Hossein Mousavi, de huidige oppositieleider, die destijds premier was.Maar voor de conservatieven was hij een doorn in het oog. Na de dood van ayatollah Khomeini in 1989 won het conservatieve kamp aan macht en al snel kreeg Nabavi het met hen aan de stok. Hij stortte zich daarop in de jonge hervormingsbeweging die tot stand kwam in de jaren negentig in Iran. Dat resulteerde in 1997 in de verkiezing van Mohammad Khatami tot president. Nabavi werd dat jaar verkozen tot vice-voorzitter van het parlement, een post die hij tot 2005 zou bezetten. Nabavi is lid van de partij Vereniging van Combattieve Geestelijken, waar ook Khatami toe behoort. Nabavi toonde zich de afgelopen jaren een voorstander van een dialoog met het Westen.(AE)

Saeed Hajjarian (55)Het brein van de hervormers

Saeed Hajjarian is misschien wel de meest opvallende onder de beklaagden. Hij is gehandicapt, kan zich maar moeizaam voortbewegen, maar is al jaren een van de belangrijkste bezielers van de hervormingsbeweging in Iran. Zijn handicap is het letsel dat hij overhield aan een moordaanslag in 2000, toen een lid van de basij hem door het hoofd schoot. Zijn medische toestand dwong het Iraanse gerecht om hem vorige week niet meer in de gevangenis te houden, maar in huisarrest.Hajjarian werd drie dagen na de presidentsverkiezing van 12 juni, waarbij Mahmoud Ahmedinejad officieel 63 procent van de stemmen behaalde, gearresteerd in zijn huis in Teheran. Even waren er geruchten dat hij was gestorven in gevangenschap, maar zijn vrouw die hem uitzonderlijk toch mocht bezoeken in de cel, zei hij dat weliswaar nog leefde maar er slecht aan toe was.Als student was Hajjarian bij de inname van de Amerikaanse ambassade en de gijzeling die erop volgde. Later zou hij voor het ministerie van Inlichtingen werken. Eind jaren tachtig verliet hij het ministerie en begon een denktank, het Instituut voor Strategische Studies, waar hij zijn mederevolutionairen opriep tot een nieuw democratisch discours.Nog later werd hij gemeenteraadslid voor Teheran en stortte zich, ontevreden over de manier waarop in Iran de conservatieven de touwtjes naar zich toe hadden getrokken, in de hervormingsbeweging. Hij joeg de extremisten tegen zich in het harnas door hardop te stellen dat volgens de politieke ideeën van ayatollah Khomeini de Islamitische Republiek onvermijdelijk tot een seculier systeem zou leiden.

Verlamd door aanslag

Hajjarian was onder meer adviseur van Khatami en hoofdredacteur van Sobh-e Emruz, een krant die de rol blootlegde van leden van het ministerie van Inlichtingen in een aantal moorden van hervormingsgezinde intellectuelen, eind jaren negentig. Aangenomen werd dat Hajjarian zelf een van de belangrijkste bronnen was voor de artikelen die werden geschreven door een andere journalist. Die artikelenreeks, zo wordt vermoed, ligt aan de basis van de aanslag op hem die hem gedeeltelijk verlamde.Hajjarian werpt zich sinds de verkiezing van Ahmedinejad in 2005 op als tegenstander van de conservatieve machtshebbers, maar kantte zich eveneens tegen een westerse inmenging in Iran. Hij verzette zich tegen de internationale sancties die zijn land werden opgelegd en zei dat de Amerikaanse druk op het land de situatie net “militariseerde” en de invloed van de Revolutionaire Wachten en de beruchte basij, de milities van het islamitische regime, populairder maakte.Saeed Hajjarian wordt diep gehaat door het conservatieve kamp. Mojtaba Khamenei, zoon van de Opperste Leider, beschuldigt hem rechtstreeks van het succes van de hervormingsbeweging. En ooit zou de aftredende minister van Inlichtingen Gholam-Hossein Mohseni Ejehei gezegd hebben: “Als ik een rechter was en zijn zaak voor mij zou krijgen, zou ik hem de doodstraf geven.” (AE)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234