Dinsdag 31/03/2020

Burgemeester Leuven

Mohamed Ridouani: "De straat is mijn Twitter"

Mohamed Ridouani, schepen in Leuven en gedoodverfde opvolger van Louis Tobback.Beeld Franky Verdickt

De dag waarop hij z'n zwarte Alfa Romeo inleverde en in de regen rillend op de bus ging wachten, dacht hij: What have I done? Mohamed Ridouani had net ontslag genomen als bedrijfsadviseur om schepen van Leuven te worden. Zonder blitse bedrijfswagen. Maar Louis Tobback had geroepen en deze week riep die nog eens: Ridouani moet hem opvolgen als burgemeester van zijn stad.

Verwondering ontmaskert het cliché, zelfs het ongewilde vooroordeel: tiens, Mohamed Ridouani? Ooit leidden Leopold Vander Kelen, Frederik Lints en Vital Decoster deze stad. Je vindt hun namen nu als straten op het stadsplan. Geen enkele andere grote Vlaamse stad wordt geleid door iemand met zo'n zuiderse roots. Maar dat het je opvalt, zegt dus meer over jezelf. Want hij zegt: "Bij Deloitte was ik Mo. Dé Mo, zelfs. Pas toen ik de stap naar de politiek zette, werd ik weer Mohamed."

Het is bijna zoals in dat liedje van De Kreuners, "hier geboren maar hij heeft een vreemde naam", Mohamed Ridouani fietste hier al een jaar of 13 rond toen wij Gent ruilden voor Leuven. Dat was in 1992, Alfred Vansina leidde de stad en met de auto parkeerde je vlak voor het stadhuis. Nu staan we op het dak van het Stadskantoor, naast het station, het is uitkijken voor de zonnepanelen. Ridouani wijst rond. "Daar de Kesselberg, hier zie je hoe we in de Dijlevallei liggen" en "Kijk, hieronder: het dak van het station. Onze 'Calatrava', zeg maar." Weliswaar getekend door de Brusselse architect Samyn.

De stad is veranderd, en in het spoor van de man die maandag door Louis Tobback naar voren werd geschoven om in 2018 de s.pa-lijst te trekken bij de gemeenteraadsverkiezingen ('De nieuwe Tobback heet Mohamed', titelde De Morgen) fietsen we naar de Jozef II-straat, dicht bij de Leuvens hulpgevangenis.

"Er is nog altijd een wet die zegt dat de burgemeester élke maand het eten in de gevangenis moet gaan proeven. Maar ik weet niet of Louis dat nog doet." We wilden graag wandelen, maar hij stelde de fiets voor. Misschien als een signaal. Al snel als een illustratie. Amper vertrokken, botst een student bijna op hem. De statistieken zeggen dat fietsongevallen tot de meest voorkomende accidenten behoren én fietsers zijn zo'n stokpaardje van de huidige burgemeester.

"Louis heeft graag orde", zegt Ridouani. "Hij wil dus graag dat alle fietsen in fietsstallingen staan. (met een lachje) Ik zal fietsers geen luiaards noemen. De titel in jullie krant las ik, maar ik ben Louis niet en ik ben er zelfs geen kopie van. Maar hij is wel een vaderfiguur en áls iemand me met hem zou vergelijken, is dat toch vooral een eer. En ik heb een eigen Ridouani-project: ik wil van Leuven een van de meest welvarende, zorgzame en groene steden van Europa maken."

Goedmoedige stad

"Makkelijk-intellectueel", zei iemand over Leuven. Relatief weinig armoede. N-VA niet sterk. En voor nummer 50 van de Jozef II-straat knikt Ridouani. "We hebben 99.000 inwoners, plus nog eens 50.000 studenten en het is de veiligste plek van Vlaanderen. Stád, moet ik zeggen, ik zal ons niet vergelijken met Bevergem. (lacht) Alhoewel daar... Maar de tweejaarlijkste veiligheidsmonitor van de politie bracht voor Leuven deze twee grootste bezorgdheden van de inwoners: op één de losliggende stoeptegels, en op twee gevaarlijk gedrag in het verkeer."

Cijfers die bevestigen wat men denkt, hij noemt Leuven een "goedmoedige stad" en het Vlaams Belang heeft hier één zetel op 45. N-VA wel negen: "Die surfen op het nationaal succes."

'Wardie & Corneel' staat op de bel. En 'Bram'. In dit huis dat de familie Ridouani eind de jaren 60 kocht, wonen nu studenten. "We woonden hier met drie gezinnen. Wij en twee broers van mijn vader met hun gezin. Ik was de oudste en met mijn ouders en broer deelde ik één kamer. Mijn vader was 16 toen hij in 1969 uit Nador vertrok. Ginder moest hij 's nachts clandestien hout kappen in de bergen om dat hout 's morgens in het dorp te verkopen. Hij kwam hier voor een beter leven."

Mohamed Ridouani.Beeld Franky Verdickt

Zoals iedereen van de eerste generatie voor éven. Een paar jaar werken in België en dan terugkeren naar Nador. "Zelfs in de jaren 90 hebben we daar nog aan gedacht. Het Vlaams Blok voerde campagne met die bokshandschoenen, in de uitzending voor derden mochten ze op de openbare omroep pure racistische praat verkopen: inpakken en wegwezen. Dat voelde voor ons écht als een bedreiging. Pas later is eerst met Paula D'Hondt als koninklijk commissaris de bewustwording gekomen. Integratie is iets van de jaren 2000 en de fout lag voordien in beide kampen. Mijn vader voelt zich nog altijd migrant. Pas de derde generatie zou het makkelijker krijgen. Maar zelf heb ik die dubbele culturele achtergrond altijd als een verrijking gezien."

Daarnet, in zijn kantoor op de vijfde verdieping, was een boek van de Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado opgevallen. Ooit, lang geleden, als deel van een prachtige fotografenreeks bij De Morgen verschenen. En door de schepen bewaard dus. "Omdat die foto's in die Braziliaanse mijn tonen hoeveel wij mensen kunnen verduren. Er zit kwetsbaarheid en resiliëntie in: ik word er emotioneel van als ik ze zie. We zijn echt Eros en Thanatos, in staat tot ongelooflijke offers en tot enorme bestialiteiten.

"In 2005 reisde ik met de rugzak naar het Midden-Oosten en we zagen alles: Jordanië, Libanon, Syrië... Ik was in Petra, maar ook in Aleppo en in Palmyra en in Homs, waar we de Krak de Chevaliers (een burcht en symbool van de kruistochttijd, red.) zagen en waar zo veel fijne ingetogen mensen woonden. Ook daar zie je dat: de mens kan fantastische bouwwerken zetten en is tegelijk in staat tot die barbarij in Syrië. Altijd opnieuw: Eros en Thanatos."

Verstopte dakgoten

In dit ouderlijke straatje valt het mee. Al komt dus hier die herinnering aan het Vlaams Blok terug en aan die kerel die hem van zijn mountainbike sleurde. Maar een oude buurvrouw spreekt hem aan ("Doe uw pa de groeten van Bertie van Paula van Sjarel") en zegt wat hier wel vervelend is: "De bomen zijn zo hoog en in de herfst vallen de blaren allemaal in onze dakgoten. Die verstoppen. Kan de stad daar niks aan doen?"

Hij: "Ik wandel heel vaak van het Stadskantoor naar het oude stadhuis via de Bondgenotenlaan. Maar ik doe er altijd twee keer zo lang over als nodig. Heel vaak spreken mensen me aan. Ik heb geen sociale media nodig hoor: de straat is mijn Twitter. Zoals die mevrouw dus nu. Het volstaat de groendienst even aan te spreken. Als mensen zeggen dat Leuven een makkelijke stad is, zeg ik: 'Leuven heeft de voordelen van een grootstad, maar niet de nadelen ervan. Een stad is welvarend als je de mensen meetrekt.' Of met een boutade: 'Iedereen moet het recht hebben om Leuvenaar te zijn en te blijven.'

Ridouani in gesprek met zijn oude buurvrouw in de Jozef II-straat in Leuven.Beeld Franky Verdickt

"Een van de grote verdiensten van Louis is hoe hij op stadsvernieuwing heeft ingezet. En we groeien verder: een bedrijf als IMEC gaat weer voor 1,1 miljard investeren, aan de Vaartkom zijn prachtige bouwprojecten ontwikkeld. Maar ook mensen die het minder goed hebben, proberen we mee te krijgen. Leuven mag niet de stad van de happy few worden."

Niet enkel van madammen die in de Mechelsestraat paraderen met hun bontjas en hun afkomst vergeten zijn: er mag ook respect zijn voor anderen en voor nieuwkomers. "Je kunt altijd op angst inzetten en daar heeft rechts baat bij. Onlangs zei een N-VA-gemeenteraadslid (Renate Hufkens, rvp) dat het Benedenplein in Kessel-Lo dé ideale plek is voor een terroristische aanslag. Tja, wil je die retoriek van de angst gebruiken om een ruk naar rechts te forceren? Dan vind ik het toch beter om in café In 't Hoeveke in Wilsele wat met de mensen te gaan praten. (lacht) Die keken de eerste keer ook raar naar mijn zwarte krullen hoor. Maar nu ben ik daar dé Mo."

Dé Mo: zoals toen hij na een universitair diploma handelswetenschappen bedrijfsadviseur werd bij Deloitte. Daar reisde hij de halve wereld voor rond, reed dus met die zwarte Alfa Romeo "met rode leren zetels" en had voordien "nog niet veel restaurants aan de binnenkant gezien".

Buddy

Nu fietsen we naar Sint-Maartensdal, een wijk die in Leuven nog altijd vernoemd wordt met aan de binnenkant van de mond een smaakje van marginaliteit. En je ziet wat je wilt zien. Nu, om 11 uur in de ochtend, komt een dame in peignoir en met kerstmuts van een uitgelopen feestje. Misschien uit café Jeeskesboom. Ridouani komt hier regelmatig. Niet in die Alfa Romeo. "In 2006 had iemand me gevraagd om op de lijst te staan, maar dat wilde ik eerst niet. Ik zag me niet op de markt stemmen ronselen. Maar ik liet me overtuigen. In het ergste geval word ik gemeenteraadslid. Maar Louis vroeg me meteen om schepen te worden. Dat was niet zo makkelijk. Ik was de eerste uit een arbeidersgezin die een diploma haalde en een goedbetaalde job en werkzekerheid zou laten staan."

Dat deed hij toch en kwam dus zo in deze blokken. Een plek waar hij als straatjongen speelde. "Aan élke deur bel ik aan. Dat zijn er een paar duizend, alle nationaliteiten en een ouder publiek waarvan ik zou begrijpen dat ze wat verzuurd zijn. Er is lawaai, de geuren uit andere keuken zijn soms wat vreemd. Maar ik wil hier wel zijn. Eén moment vergeet ik nooit. Een mevrouw kwam openmaken, de baby aan de borst, veel lawaai en haar zieke mama in de zetel. 'Mijnheer Ridouani, je moet hier niet komen', zei ze. Ik schrok. Maar toen zei ze: 'Dankzij u en uw Buddy-project is onze Kenny weer naar school beginnen gaan. Wij gaan altijd voor u stemmen."

Dat Buddy-project - zijn kindje waarin bijna 700 vrijwilligers duizend kinderen helpen in naschoolse studiebegeleiding - is bijna letterlijk wat stadskunstenaar Ief Spincemaille in Sint-Maartensdal deed: spiegels plaatsen die het licht weerkaatsten op één van de blokken die door architect Renaat Braem ooit gezet werden en die helaas nooit zon krijgen. "There is the Sun heette dat project en dat is het: zon voor iedereen."

Beeld Franky Verdickt

Grieks drama

Is dat naïef? Ridouani is moeilijk in een hok te plaatsen. Zijn bevoegdheden alleen al: hij is schepen van Personeelszaken, Onderwijs, Economie, Leefmilieu en Vastgoed. Dat is een budget van 100 miljoen euro. Het is bekend dat Tobback zei: "Ofwel maakt hij het, ofwel kraakt hij."

Louis wilde er geen Grieks drama van maken, waarin de natuurlijke zoon Bruno en de geestelijke zoon Mo elkaar naar het leven zouden staan. "Ik ga met Bruno niet zeilen of bergbeklimmen, maar we zien elkaar wel en gaan af en toe iets eten. Als er een keuze gemaakt moest worden, dan was het zo. Dat Bruno zelf aangaf geen kandidaat te zijn om zijn vader op te volgen, vergemakkelijkte het gewoon."

'De nieuwe Tobback heet Mohamed': nog even terug naar die titel. De Marokkaanse gemeenschap in Leuven is zeer klein. Man of tweeduizend? Dat Ridouani een soort Aboutaleb-aan-de-Dijle zou zijn, is geen juiste benadering. "Aboutaleb heeft het trouwens makkelijker", zegt hij. "Hij is aangesteld. Niet verkozen. Ik vind hem ook iets te cassant naar jongeren van allochtone afkomst. Dat is mijn stijl niet.

"Wat ik wel met hem deel, is het idee: get real, recht je rug en ga ervoor. Ik ben ook racistisch bejegend en een studie in Amerika heeft aangetoond dat migranten zich pas in de vierde generatie settelen. Il faut laisser le temps au temps. Maar er zijn geen tien scenario's mogelijk en ik hoop echt dat mijn kinderen, die Dries en Ilias heten, niet meer zullen aangesproken worden op hun roots. Dat ze aangesproken worden als burgers. Hun voornamen zijn overigens niet toevallig gekozen. Ze komen in beide culturen voor."

Beeld Franky Verdickt

Natuurlijk is hij trots op zijn Marokkaanse roots en praat hij met liefde over de 95-jarige oma die nog altijd op haar berg in Marokko zit. "Maar daar moet ik iets over zeggen. Uit een enquête in Humo bleek ooit dat 12 procent van de Marokkanen hier regelmatig naar de moskee gaan. Dat betekent dat 88 procent is zoals de Vlamingen: in een gelovige traditie opgevoed. Maar wie gaat er nog naar de kerk? Ik ben getrouwd met Geertrui. Kun je Vlaamser heten? Voor mij is de islam wat voor haar het katholieke geloof is: we staan er op feestdagen bij stil en we geven onze kinderen vooral de waarden en normen mee die wij daaruit belangrijk vinden. Ik ben dus eigenlijk de meest doorsnee-Vlaming."

Al kwamen in zijn mailbox deze week allerlei reacties binnen. Van: "The right man on the right place" en "Mo is Leuven". Tot: "Gaan alle vrouwen in Leuven nu een boerka moeten dragen? Dat las ik écht, hè. Mensen generen zich niet meer. Maar ik probeer er niet te veel bij stil te staan. De meest extremen overtuig je toch nooit. Hoeveel republikeinen zeggen nog altijd dat Obama niet in de VS geboren is?"

Peanuts

We fietsen naar de Vaartkom, langs de Balk van Beel en die dure appartementsblokken, maar ook langs de oude Stella-site waar betaalbare woningen gaan komen. En nu zitten we in OPEK, ooit een douanegebouw, nu Leuvense cultuurtempel. Elders kwam museum M. Aan het station muziekzaal Het Depot. En aan Den Dreef hakte OHL vorige week Westerlo met 5-1 in de pan. Allemaal in deze klimaatneutrale stad.

"Hoor je?" Door de boxen van het OPEK-café klinkt het majestueuze 'Bist du bei mir?' En dan vertelt Mohamed Ridouani een verhaal uit Spanje van Averroes, een jurist, arts en filosoof uit de twaalfde eeuw. "Die keek op zeer humanistische wijze naar godsdienst. Als je tot een wetenschappelijk inzicht komt, heb je een waarheid, vond hij. Maar hij geloofde ook dat God bestond. En dat je religie moest aanpassen als je nieuwe wetenschappelijke inzichten kreeg. Dat was baanbrekend. Op dat moment leefden christenen, joden en moslims perfect samen in Spanje. Arabieren en berbers die gefascineerd waren door mensen als Aristoteles vertaalden de Griekse werken naar het Latijn en droegen zo bij tot de Franse verlichting. Ergens zijn we veel kwijtgeraakt."

Zit daar de passie voor politiek en verbinding? Een passie die gegroeid is, maar niet eeuwig: "Ik geloof niet dat je altijd aan politiek moet blijven doen. Ooit zal ik weer iets anders doen. De meeste politici zijn keihard met hun job bezig. Helaas is het imago niet altijd zo goed. Herman De Croo zei: 'If you pay peanuts, you get monkeys'. Toen ik van het bedrijfsleven naar de politiek overstapte, moest ik qua loon niet zoveel inleveren. Maar onlangs zag ik een gast terug die ik toen als junior bij Deloitte binnenloodste: die verdient nu tien keer meer. Dat mag, maar je moet zorgen dat talentvolle mensen ook voor de politiek blijven kiezen."

Beeld Franky Verdickt

Misschien is afscheid aan het stadhuis van Leuven wel het beste idee. Onderweg toch nog eens vragen of hij niet bang is. Niet zo ver van Leuven ligt Lubbeek, daar woont Theo Francken en Louis Tobback himself zei vorige week in Knack nog dat de staatssecretaris voor Asiel en Migratie goed werk leverde. Rik Daems emigreerde ooit zelf zegezeker vanuit Aarschot naar Leuven om Tobback te overklassen, de mislukking zag iedereen aankomen. Maar wat als Francken over drie jaar zo'n move zou maken?

"Ooit zat ik met Theo in een groepje dat we de 'Leuven Five' noemden. Daarin zaten ook Peter Van Rompuy, Hermes Sanctorum en Lorin Parys. We gingen af en toe samen iets eten en nodigden mensen uit om naar hen te luisteren. Ik ken Theo dus wel. Maar bang? Neen. (fijntjes) Lubbeek is Leuven niet."

Bijna zou hij daar 'pertang' bij zeggen. Een van zijn favoriete woorden uit een dialect dat hij beheerst. En dat voor een buitenstaander, zoals alle dialecten, wel eens onbegrijpelijk is. Want 'pertang', tot daar aan toe. Gebruiken ze ook in Oost-Vlaanderen. Maar uren na het afscheid sms't Ridouani zijn aller-aller-favorietste uitdrukking: "Jaloezie en biskandose", schrijft hij. "Staat voor afgunst. De Leuvenaar gebruikt dat om luchtig te reageren tegen achterklap."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234