Dinsdag 16/07/2019

Moh? Hebrukke hie nog wosandjes?

Van wuk tot plukkevort: Bevergem is de laatste in een reeks instant tv-klassiekers die zich in ons hoofd en lexicon nestelt. Waarom nurfen we ons nu plots allemaal te pletter?

Bevergem mag dan gedaan zijn, dat geldt niet voor de hype. Er valt niet aan te ontsnappen: elk mooi meisje is tegenwoordig een prente, elke viezerik een kieszak. En aan het koffieapparaat lijkt men nog altijd niet uitgepraat over de zin en onzin van washandjes.

Dat uitdrukkingen uit tv-reeksen soms een eigen leven gaan leiden is niet nieuw. Denk maar aan 'niveau nihil' (Het eiland), 'Talk to the hand' (Temptation Island), 'in de poep' (In de gloria) en 'position switch' (Safety First). Of iets langer geleden: ''t Is niet omdat ik wijs dat ge moet kijken, hé!' (Buiten de zone) en 'Het is niet voor mij, maar voor mijn eenzaamheid' (Schalkse ruiters).

Vraag is waarom sommige zinnetjes zich wél een weg banen naar het collectieve geheugen, en anderen snel roemloos vergeten worden?

"Als er nieuwe woorden ontstaan is dat meestal omdat er behoefte aan is door een gat in onze woordenschat", zegt Ruud Hendrickx van VRT-Taalnet. Maar dit is toch iets anders. Niemand zal spreken van een plotse behoefte aan het woord 'nurfen'. Zeker niet omdat we, zelfs na de Bevergem-finale, nog altijd niet weten wat het precies betekent.

Dat Bevergem groots en lovend in de media werd aangekondigd en gerecenseerd, zal wellicht aan de hype hebben bijgedragen. Net als het feit dat het West-Vlaams voor vele niet-West-Vlaamse kijkers behoorlijk exotisch en extra sappig klinkt. Maar dat is nog geen garantie.

In de reeks Het goddelijke monster praatten de personages ook West-Vlaams, maar geen kat die daar nog een slagzin van herinnert. "Het helpt als humoristen de serie schrijven, die zijn daar vanzelf meer mee bezig", zegt Bart Vanneste alias Freddy De Vadder van Bevergem. "In West-Vlaanderen zijn we daar trouwens al van jongs af aan mee bezig: nieuwe woorden verzinnen."

Van sommige uitdrukkingen en termen wist hij tijdens het schrijven al: dit gaat over de tongen gaan. De washandjes bijvoorbeeld. Die waren dan ook uit het leven gegrepen. "Ik ging ooit met vrienden op weekend en merkte op dat ik mijn washandje vergeten was. Waarop een van mijn vrienden echt begon te flippen: 'Moh? Hebrukke hie nog wosandjes?' We zijn daar superlang over bezig geweest, dus ik wist wel dat dat iets zou losmaken.

Of er bepaalde trucjes zijn? Een uitdrukking vaak genoeg laten terugkomen in je serie helpt. "Maar niet te veel, want anders worden mensen het snel beu." Verder kan het geen kwaad om beeldende uitdrukkingen te gebruiken, en zinnetjes die in veel situaties gebruikt kunnen worden. Het is niet voor niets dat Het eiland zo aansloeg. 'Ik ben blij dat gij in mijn team zit' is de perfecte ijsbreker op zowat iedere werkvloer. Ook 'den bospoeper' is vrij universeel. Maar een exacte wetenschap is het niet.

Elke geestige zegswijze staat of valt volgens Vanneste ook met het personage. Dat Bevergem vol tragikomische, kleurrijke doch herkenbare door en door Vlaamse typetjes liep, heeft zeker meegespeeld om bepaalde uitspraken nu al onsterfelijk te maken. Hoewel: slechts weinig gehypete frasen doorstaan de tand des tijds. De meesten sterven een stille dood niet lang na het aflopen van het programma. 'Haldis een pintje' op café kan misschien nog net. Maar was het wellicht ooit cool om 'Yo de mannen!' te roepen bij het binnenkomen, dan loop je vandaag eerder het risico om op zijn zachtst gezegd oubollig over te komen. Al was het maar omdat Het huis van wantrouwen bij veel twintigers geen belletje doet rinkelen.

Benieuwd of we volgend jaar nog altijd nurfen.

Bevergem live, 13/12 in AB Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden