Zondag 23/02/2020

Terreurdreiging

"Mogelijk was een vuile bom het plan"

De beveiliging is de jongste jaren opgeschroefd.Beeld Tim Dirven

De grootste nachtmerrie van de Belgische veiligheidsdiensten is zonder twijfel een nucleaire aanslag. De gevonden videobeelden bij een van de verdachten van de aanslagen in Parijs doen vermoeden dat IS-terroristen op zo'n plan broedden. Terreurkenners waarschuwen al langer voor zo'n aanval.

De beelden die speurders in december in beslag namen tijdens een huiszoeking, zijn op zijn minst opmerkelijk. Urenlang filmden de daders de privéwoning van de topman van het Studiecentrum voor Kernenergie (SCK) in Mol. "Onrustwekkend", zo klonk het gisteren ook bij het federaal parket dat de vondst formeel bevestigde. "Maar een concreet risico op een aanslag op een nucleaire instelling was er niet. Natuurlijk kunnen we hier niet veel over kwijt. Dit is een zeer delicate zaak."

Delicaat is een woord dat verschillende diensten gisteren in de mond namen. Zo vroeg het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) zelfs met aandrang om zeker géén concrete gegevens over de bespioneerde topman mee te geven. "Dan brengt u het onderzoek en de nucleaire beveiliging in het gevaar", klonk het haast nerveus. Het parket zal alvast ook onderzoeken hoe de verdachten aan privégegevens van de topman konden raken. Al was dat niet erg moeilijk. Met enkele muisklikken konden we ook op onze redactie probleemloos het thuisadres van de man opzoeken.

De veiligheidsdiensten in ons land - en bij uitbreiding wereldwijd - zijn als de dood voor een terroristische, nucleaire aanslag. Dat terreurorganisaties als Al Qaida en IS chemische en nucleaire middelen niet schuwen in hun heilige oorlog tegen het Westen is al langer een bron van zorg. Twee maanden geleden werden leden van het Europees Parlement gebrieft over de dreigementen van de jihadisten die in Europa zouden kunnen toeslaan met een "geïmproviseerd explosief apparaat dat chemisch of radioactief materiaal kan bevatten".

Volgens NAVO-expert Wolfgang Rudischhauser zou IS al "de kennis en in sommige gevallen de expertise van specialisten hebben verworven om chemisch, biologisch of nucleair materiaal te gebruiken als terreurwapens". Jürgen Todenhöfer, een Duitse journalist die een tijd undercover was bij terreurbeweging IS, schrijft in zijn boek hierover zelfs dat de jihadisten het plan koesteren miljoenen onschuldige burgers te doden in "de grootste religieuze zuivering in de geschiedenis". En daarvoor zou de terreurgroep gebruik willen maken van nucleaire wapens.

Tigerkidnapping

De vraag - waar ook de speurders nog mee worstelen - blijft echter waarom de daders de woning van een topman van de nucleaire sector filmden en wat ze met dat videomateriaal van plan waren. Volgens verschillende bronnen is dat nog helemaal niet duidelijk, al wijst veel in de richting van een tigerkidnapping. Daarbij zouden de daders de topman ontvoeren om via hem binnen te raken in het SCK in Mol. Zijn familieleden zouden andere daders dan gijzelen om druk uit te oefenen op de topman.

In het studiecentrum in Mol ligt immers uranium opgeslagen (zie kader beneden) die de daders zouden kunnen verwerken in een bom. Dat bevestigen ook buitenlandse experts. "Dat radioactief materiaal zou je kunnen stelen om daar een gewoon explosief aan vast te maken", zegt de Nederlandse kernexpert Dirk Bannink. "In theorie is dat ernstig stralend materiaal, al kun je zo'n 'vuile bom' natuurlijk niet vergelijken met een échte atoomexplosie." Maar zo'n zelfgemaakte nucleaire bom zou wel veel slachtoffers kunnen maken door de radioactieve deeltjes.

Gisteren was al duidelijk dat de bewuste video gevonden was tijdens een huiszoeking na de aanslagen in Parijs, maar volgens de Franstalige zender RTBF gebeurde dat bij de vrouw van Mohamed Bakkali (28). Die terreurverdachte zit al sinds 26 november vorig jaar in de cel voor zijn betrokkenheid bij de aanslagen in Parijs. Hij wordt door goed ingelichte bronnen omschreven als een van de belangrijkste pionnen achter de logistieke voorbereiding van de terreurdaden. Zo huurde hij onder een valse naam een appartement in Schaarbeek waar de terroristen hun bomgordels in elkaar knutselden. In dat appartement zat hij ook zeker samen met de voortvluchtige topterrorist Salah Abdeslam want de speurders vonden er zijn vingerafdruk. Daarnaast zou Bakkali ook aanwezig zijn geweest in een woning in Auvelais die de terroristen gebruikten als opslagruimte voor explosieven.

De advocaat van Bakkali wilde gisteren niet reageren op het nieuws dat de video vermoedelijk bij zijn cliënt werd gevonden. "Al sinds het begin van het dossier doe ik geen uitspraken en dat zal ik zo houden. Ik wil dus noch bevestigen, noch ontkennen dat de politie die video bij mijn cliënt aantrof."

"Uranium ligt achter slot en grendel"

In het Studiecentrum voor Kernenergie (SCK) is al ruim 50 jaar een kernreactor actief, dat met verrijkt uranium werkt. "De splijtstof is goed beschermd", zegt een goed ingelichte bron.

Elk jaar wordt een lading uranium van de VS naar Mol overgebracht. In de kernreactor BR2 wordt dat uranium gebruikt om isotopen te produceren. Die dienen onder andere voor medische beeldvorming en behandeling van kanker.

Het SCK heeft op vlak van medische isotopen een wereldwijd marktaandeel van ongeveer 25 procent. Indien het verrijkt uranium echter in verkeerde handen valt, kan het worden gebruikt voor een explosief.

"In Mol liggen veel radioactieve stoffen, meer dan in een kerncentrale", zegt een goed ingelichte bron. "Wat uranium betreft, gaat het wel om kleine hoeveelheden, maar nog altijd genoeg om een vuile bom te maken."

Je stapt het SCK echter niet zomaar binnen. Er is een dubbele omheining en de toegangscontrole is streng. Een terrorist zou dus zeker de hulp kunnen gebruiken van een medewerker. "Toch zal die niet op alle plaatsen binnen kunnen", aldus nog de bron. "Niemand kan alleen bij het uiterst gevoelige materiaal geraken. Het uranium ligt achter slot en grendel. Je hebt absoluut twee personen nodig om de deuren te openen. Bovendien is de beveiliging de voorbije jaren nog meer opgeschroefd."

Loden kokers
Het is dus niet ondenkbaar dat terroristen ervan uitgaan dat zeker de baas van het Studiecentrum toegang heeft tot de meest gevoelige plaatsen en onder dwang een tweede medewerker kan aanduiden. Bovendien is de man in kwestie een professor kernfysica die wereldwijd faam geniet en van naaldje tot draadje kan uitleggen hoe je radioactieve stoffen veilig kan transporteren.

"Je stopt een splijtstof niet even in een kartonnen doos. Zonder bescherming kan die hoeveelheid simpelweg dodelijk zijn. Je hebt op zijn minst speciale, loden kokers nodig."

Bij het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) kon men niet kwijt hoeveel gevoelig materiaal aanwezig is in Mol en waar precies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234