Donderdag 30/06/2022

AchtergrondOekraïne

Moeten we voor een herhaling van de Tsjernobyl-ramp vrezen in Oekraïne?

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Vijftien kernreactoren staan er in Oekraïne, op vier locaties. Nu er bommen vallen, geweervuur klinkt en branden uitbreken, maken kenners zich zorgen. Ook over indirecte gevolgen. Wat gebeurt er als de centrales zonder stroom komen te zitten?

George van Hal

Sinds dinsdag krijgt het internationale atoomagentschap IAEA geen automatische stralingsgegevens meer uit Zaporizja, waar zes van Oekraïnes vijftien kerncentrales staan. Het is, bij elkaar, de op een na grootste kerncentrale in Europa. Afgelopen nacht vonden er zware gevechten plaats bij de centrale en brak er brand uit. Die raakte uiteindelijk wel geblust, maar het Russische leger nam de centrale nadien over.

Donderdag verloor men bovendien de gegevensstroom van een tweede locatie in het zuiden van het land, waar nog eens drie centrales staan, zo meldde het agentschap in de update die het sinds het uitbreken van de oorlog dagelijks verstuurt. Technische problemen, niets te maken met de militaire operaties door Rusland, stelde het Oekraïense staatsagentschap voor nucleaire zaken. Maar het voorval tekent de grote zorgen die experts hebben over de kerncentrales in het land.

Goed koelen

Volgens Jan Leen Kloosterman van de Nederlandse TU Delft is het lastig in te schatten hoe goed de Oekraïense centrales – naar Russisch ontwerp – bestand zijn tegen de oorlog. “Van de moderne westerse reactoren weten we dat ze beschermd zijn tegen de inslagen van vliegtuigen. Van de reactoren in Oekraïne ken ik de constructie niet en ik ken ook de kracht niet van de bommen die erop terecht kunnen komen”, zegt hij.

En niet alleen een directe bominslag is bedreigend. “Het belangrijkste bij elke kernreactor is dat je hem goed blijft koelen”, zegt Kloosterman. De kernsplijtreactie zelf kun je weliswaar vrijwel meteen stilleggen, maar de brandstof blijft ook daarna nog weken zodanig radioactief en heet, dat je continu moet koelen. Anders kan de brandstof smelten en lekt de radioactiviteit mogelijk naar buiten.”

Voor dat koelen is stroom nodig. Als de verbinding met het elektriciteitsnet verbroken wordt, hebben reactoren daarom dieselaggregaten als noodvoorziening. “Vaak is er voor een paar dagen diesel op voorraad”, zegt hij. Maar of de levering van verse diesel in oorlogstijd niet hapert, is lastig te voorspellen. Vandaar dat het IAEA in zijn updates ook meldt of er rond de centrales verhoogde stralingsniveaus zijn gemeten. Tot nog toe is dat bij geen enkele Oekraïense reactor het geval.

Koeltorens in het landschap bij Zaporizhzhia, waar zes van Oekraïnes vijftien huidige kerncentrales staan.  Beeld Getty
Koeltorens in het landschap bij Zaporizhzhia, waar zes van Oekraïnes vijftien huidige kerncentrales staan.Beeld Getty

Kernramp

Tegelijk speelt de kwestie Tsjernobyl, de plek van de grootste ramp met kernenergie uit de menselijke geschiedenis, eveneens in Oekraïne. De ontploffing daar, in 1986, kostte dertig mensen direct het leven, vooral door acute stralingsziekte. Het uiteindelijke dodental kwam vermoedelijk duizenden hoger uit ten gevolge van kanker veroorzaakt door blootstelling aan de straling. Zelfs nu, ruim 35 jaar later, is het nog verboden zonder toestemming de zogeheten vervreemdingszone rond de centrale in te lopen. Al is de dosis van de achtergrondstraling in het gebied inmiddels nog maar enkele procenten van de waarden kort na de ramp.

Juist op die historische plek nam Rusland vorige week na gevechten de controle over het reactorrestant over. Daar wordt nog altijd gewerkt aan het opschonen van het aanwezige radioactieve materiaal. “Zolang de beschermende koepel intact blijft, blijft de radioactiviteit die daarin opgesloten ligt ook binnen”, zegt Kloosterman. “Bij een zware inslag is het denkbaar dat er opnieuw radioactief materiaal vrijkomt.” Vooralsnog is ook in die omgeving door waarnemers geen verhoogde stralingsdosis gemeld.

De voormalige kerncentrale van Tsjernobyl, met links de stalen constructie over de ontplofte reactor. Beeld REUTERS
De voormalige kerncentrale van Tsjernobyl, met links de stalen constructie over de ontplofte reactor.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234