Dinsdag 24/11/2020

InterviewWellesnietes

Moeten we troonopvolgers zelf laten kiezen of ze koning of koningin willen worden?

Hans van Crombrugge (l) en Mark Van den Wijngaert.Beeld jens mollenvanger / Eric de Mildt

Elke week gaan een voor- en een tegen­stander in debat gaan over een hot item. Deze week: moeten kinderen van een koning of koningin niet zelf hun toekomst kunnen kiezen?  

Hans Van Crombrugge: ‘Erfelijke ­opvolging van de troon kan vandaag niet meer’

Gezinspedagoog Hans Van Crombrugge vindt dat de praktijk van erfopvolging niet strookt met de kinder­rechten. “Elk kind moet inspraak kunnen hebben over zijn of haar toekomst, ook een koningskind.”

“Dat ouders een kind zouden dwingen om hen op te volgen als dokter, advocaat of bedrijfsleider. Dat vinden we absoluut ondenkbaar. Maar om een of andere reden gaat diezelfde gedachte niet op voor wie geboren wordt in een koninklijke familie. Daar is het nog altijd vanzelfsprekend dat het oudste kind uiteindelijk de troon bestijgt.

“Dat systeem, van erfelijke troonopvolging, is niet meer van deze tijd. Het is toch een grote verantwoordelijkheid waarmee je opgezadeld wordt. En die zorgt voor een enorme druk. Stel je maar eens voor hoe het voelt om vanaf je geboorte te weten welk leven je precies zal leiden. En dat het voor de kinderen die je zelf op de wereld zal zetten, net hetzelfde is. Ik zeg niet dat iedereen onder die druk bezwijkt, dat het altijd traumatisch is. Maar er zullen zeker mensen zijn die niet aarden in zo’n gouden kooi. Ik volg kinderpsychiater Peter Adriaenssens in de docu over koning Filip ­helemaal wanneer hij zegt dat deze praktijk niet strookt met de kinderrechten. Elk kind moet inspraak kunnen hebben in zijn of haar toekomst, ook een koningskind.

“Ik vind het niet alleen voor het kind zelf belangrijk om keuzemogelijkheden toe te staan, maar ook voor ons, als land. Een koningshuis heeft vandaag vooral een symbolische waarde. Het toont waar wij als volk voor staan. Kijk maar naar koningin Mathilde. Die zet zich, onder meer via Unicef, al jaren in voor kinderrechten. Het komt toch ongeloofwaardig over als je tegelijkertijd ziet dat bepaalde van die rechten niet voor haar eigen kinderen gelden.

“De monarchie kan volgens mij alleen maar voortbestaan als we zulke keuzemogelijkheden toestaan. Want iemand die heel bewust kiest voor een bestaan als vorst of vorstin, kan op veel meer respect rekenen dan iemand die het hoofd van een land wordt omdat het in de grondwet zo staat. Mensen willen iemand van vlees en bloed op zo’n plek, iemand die voor zichzelf kan nadenken. Denk aan koning Boudewijn die weigerde om de abortuswet te bekrachtigen. Er waren er die dachten: dat betekent het einde van de monarchie. Maar het tegendeel bleek waar: hij kreeg net veel appreciatie, omdat hij de mens achter de functie toonde.

“Elk koningskind zou je expliciet de vraag moeten stellen: is dit iets wat je wilt? Wat er daarvoor precies nodig is, weet ik zelf niet goed, ik ben geen specialist in de grondwet of het koningshuis. Ik spreek alleen als pedagoog. Vanuit die positie zeg ik ook: laat zo’n kind rond zijn twaalfde daarover nadenken. Op die leeftijd beseffen ze wellicht wat het koningschap met zich meebrengt. Ze hebben ook een ander leven kunnen ervaren, op school, in de jeugdbeweging...

“Ik besef wel: het is niet omdat je de vraag aan een koningskind stelt, dat je ook een eerlijk ja of nee zal krijgen. De druk op hun schouders blijft ook met zo’n keuze groot, denk ik. Dat zie je ook bij familiebedrijven. Zelfs al geven ouders heel expliciet aan dat ze niet verwachten dat hun zoon of dochter de fakkel overneemt, toch voelen hun kinderen zich vaak verplicht. Al geloof ik ook: de appel valt niet ver van de boom. Kinderen lijken soms heel erg op hun ouders. In die zin ben ik ook niet bezorgd over de troonopvolging als je de keuze aan de kinderen zelf laat. Er zal altijd wel iemand in de koninklijke familie zijn die zich daartoe geroepen voelt.”   

Koning Filip en diens opvolger prinses Elisabeth in de Canvas-docu 'Filip van België. De lange weg naar de troon'.Beeld VRT

Mark Van den Wijngaert: ‘Een vloek? Het kan net zo goed een zegen zijn’

Zelfs als ze de keuze zouden krijgen, zouden de mees­te koningskinderen geen afstand doen van de troon, gelooft Mark Van den Wijngaert, historicus en koningshuiskenner. “Ze zijn enorm plichtsbewust.”

“Er bestaat volgens mij geen miraculeuze juridische formulering voor een keuzemogelijkheid voor koningskinderen. En zelfs als die er was, dan vraag ik me toch sterk af hoe we die keuze precies zouden invullen. Wanneer moet een kind die maken? Wat als ook broers en zussen niet willen?

“De mogelijkheid om te verzaken aan de troon, bestaat trouwens al. Een tijdlang ging men ervan uit dat Albert dit zou doen, zodat Filip Boudewijn zou opvolgen. Dat gebeurde uiteindelijk niet.

“Wat niet wil zeggen dat er in het verleden geen voorbeelden zijn geweest van troonopvolgers die bedanken. Denk aan prins Filips, jongere broer van Leopold II. Er werd naar hem gekeken omdat Leopold II na het overlijden van zijn zoon alleen maar dochters had. Filips bedankte voor de taak, en zo werd Boudewijn kroonprins.

“Het kan dus al. Maar ik geef toe: het vergt wel wat om tegen een systeem dat sinds 1831 bestaat in te gaan. Ik denk dat je al een heel bijzondere persoonlijkheid moet hebben om dat te ­durven.

“Ik zie op dit moment de voordelen niet van het afschaffen van de erfelijke troonopvolging. Dat zou betekenen dat we in een republiek terechtkomen, waarin burgers een president aanduiden. Dat is misschien veel democratischer, maar dat lijkt me voor een complex land als het onze allesbehalve een ideaal scenario. De verschillen tussen huidige partijen en gemeenschappen zijn daarvoor te groot. We hebben een neutrale bemiddelaar nodig, een koning dus.

“Ik zie zo’n troonopvolging ook niet per se als een vloek. Het kan ook een zegen zijn. Je krijgt als kind enorm veel opportuniteiten, je kan verschillende opleidingen genieten, je mag de wereld rondreizen.

“Oké, er komt een verantwoordelijkheid bij kijken. Maar we moeten ook eerlijk zijn daarin. De tijd dat een koning of koningin een loodzwaar takenpakket heeft, is voorbij.

“De huidige taken zijn toch erg uitgehold. Het gaat nu vooral over handen schudden, bezoeken afleggen, acties ondersteunen. Het echt besturen van een land, komt er niet meer aan te pas.

“Er zijn een aantal zaken waar je niet onderuit kan, natuurlijk. Maar ik denk dat de verantwoordelijkheid van bepaalde bedrijfsleiders veel zwaarder is. Koningskinderen worden ook veel beter voorbereid op hun toekomst dan vroeger.

“Vraag aan een koningskind of ze de troon willen opvolgen, en de meesten zullen volgens mij ja zeggen. Het plichtsbewustzijn is enorm groot in zo’n familie, dat krijgen ze van jongs af aangeleerd.

“Ik snap wel dat iemand als kinder- en jeugdpsychiater Peter Adriaenssens valt over de ontbering die koning Filip als kind heeft geleden. Dat was verschrikkelijk. Maar de manier waarop hij en koningin Mathilde vandaag met hun zonen en dochters omgaan, is precies het omgekeerde van wat Filip in zijn jeugd heeft meegemaakt.

“Het zal bijvoorbeeld in de toekomst ook niet meer zo zijn dat de zussen en de broers van de troonopvolger dotaties krijgen zoals Laurent en Astrid nu. Dat principe stopt. Buiten de voormalige, huidige en toekomstige koning of koningin zal iedereen voor zijn eigen centen moeten werken. Er evolueert dus zeker een en ander.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234