Woensdag 18/05/2022

Moeten we bang zijn van robotten?

Achtervolgingen, schietpartijen en explosies zijn de vaste ingredi�nten in dit heldhaftige 'ik-tegen-de-rest'-verhaal

SF-THRILLER l Will Smith tegen de 'blikopeners' in 'I, ROBOT'HH

Jan Temmerman

In de Amerikaanse SF-film I, Robot zijn robotten, anno 2035, een belangrijk onderdeel geworden van de menselijke samenleving. Het ziet er inderdaad naar uit dat, althans op het vlak van robotten, de bekende reclameslogan 'Every home should have one' volop werkelijkheid is geworden. Ze doen boodschappen, halen het afval op, laten de hond uit, bakken appeltaarten. Maar politiedetective Del Spooner (rol van Will Smith) heeft er nog altijd een grondige hekel aan. Hij vertrouwt die 'blikopeners', zoals hij die gedienstige en o zo beleefde cyborgs oneerbiedig omschrijft, absoluut niet.

De titel I, Robot verwijst naar de gelijknamige collectie robotverhalen van de beroemde SF-schrijver Isaac Asimov, maar dat is eigenlijk niet veel meer dan de verpakking. De generiek vermeldt dan ook terecht dat het filmverhaal van I, Robot werd 'gesuggereerd' door het boek van Asimov. In eerste instantie heette het scenario van Jeff Vintar trouwens nog gewoon Hardwired en in die futuristische thriller werd het verhaal verteld van een moord die misschien wel door een robot kon zijn gepleegd. Terwijl dat project in ontwikkeling was bij de Fox-studio had men daar ook de filmrechten op I, Robot in handen gekregen en daarom werd besloten een en ander te combineren, door bijvoorbeeld de beroemde 'Drie Wetten van de Robotica' van Isaac Asimov in de intrige te verwerken. In de verhalen van Asimov werden die wetten als het ware 'ingebouwd' in elke robot, zodat veiligheid en zekerheid voor de mens werd gegarandeerd. Tegelijk werden zijn verhalen telkens weer uitgewerkt tot intellectuele logicapuzzels waarin onderzocht werd hoe en waarom er toch iets kon mislopen. Zoals, wat indien een robot een bepaalde mens toch moet aanvallen om een andere mens te redden? Of wat indien een robot een keuze moet maken tussen twee mensen die zich in levensgevaar bevinden?

Zo tevens in de film I, Robot van de Australische regisseur Alex Proyas, bekend van onder meer The Crow en Dark City. Hier komt robotgeleerde Dr. Alfred Lanning (rol van James Cromwell) op een vreemde manier om het leven. Volgens politiedetective Del Spooner kan de schuldige niemand anders dan een robot zijn, al probeert robotpsychologe Dr. Susan Calvin (rol van Bridget Moynahan) hem duidelijk te maken dat zoiets niet kan, omdat robotten nu eenmaal geprogrammeerd zijn om mensen te helpen en waar nodig te redden. Wie van beiden heeft gelijk?

In SF-boeken en -films werd het thema van de zogenaamde 'robotofobie' al vaker uitgespit. In 2001: A Space Odyssey van Stanley Kubrick moest supercomputer HAL aan banden worden gelegd. Meer recente filmreeksen, zoals de Terminator- en The Matrix-trilogie, draaien eveneens rond het idee dat de machines ooit de macht van de mensen zullen overnemen. In feite zijn dat allemaal variaties op de eeuwenoude Frankenstein- en Golem-mythes, waarin een creatuur/schepsel zich tegen zijn menselijke schepper keert.

Die 'existentiële' onderlaag is hier uiteraard, met dank aan Asimov, ook in I, Robot aanwezig, maar uiteindelijk is de film die op deze fundamenten werd gebouwd, vooral een grootschalig actiespektakel geworden met veel achtervolgingen, schietpartijen, explosies en ander stuntwerk. Hier en daar mag Will Smith, zoals dat van hem kon en mocht worden verwacht, voor een verbale grap of komische one-liner zorgen. Het scenario heeft voor zijn personage toch een 'backstory' voorzien, waardoor later ook een soort verklaring voor zijn 'racistisch' gedrag tegenover de robotten kan worden geleverd.

De film bevat natuurlijk veel visuele effecten en CGI-tovenarij, die zich onder meer (en zeer overtuigend) manifesteert in het personage van de robot Sonny. Die wordt 'vertolkt' door Alan Tudyk, maar de man zelf komt geen seconde in beeld, want Sonny werd - net zoals de Gollum uit The Lords of the Ring-trilogie - helemaal in de computer geschapen.

Dat politieman Del Spooner blijkbaar de enige is die zich, althans in het begin van de film, vragen stelt over de verhouding tussen mens en machine behoort wellicht tot de conventies van dit soort heldhaftige 'ik-tegen-de-rest'-verhalen. Net zoals de toch wel zeer destructieve achtervolging in de tunnel, waarbij Spooner in zijn auto door een (letterlijk) leger van robotten wordt aangevallen, ook wordt gekenmerkt door de typische overdrijving van dit soort aktiesequenties, die met visuele opwinding en door adrenaline geritmeerde montage hun eigen ongeloofwaardigheid moeten maskeren. Dat zijn nu eenmaal de vaste ingrediënten van dit soort technothrillers, maar de kans dat Isaac Asimov van deze film zou gehouden hebben wordt er wel kleiner door.

VERTOLKING Will Smith, Bridget Moynahan, Alan Tudyk, James Cromwell, Chi McBride, Bruce Greenwood REGIE Alex Proyas LAND VS SPEELDUUR 114 minuten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234