Woensdag 23/06/2021

Moeten we allemaal naar de bioboer?

Supermarkten controleren in allerijl hun rekken, maar bij de biologische boerderijen werd in België geen enkel besmet ei gedetecteerd. Wijst de eiercrisis op een onderliggend probleem in onze voedselproductie?

Het is vaste kost op zondagochtend, wordt achteloos in bijna elk dessert gedraaid en belandt wekelijks in miljoenen Vlaamse winkelkarren: het ei is zo'n simpel product dat de herkomst ervan amper in vraag wordt gesteld. Dat is nu anders: een gigantisch eierschandaal brak los nadat het giftige fipronil in eieren terechtkwam. Vermoedelijk werd de verboden stof verwerkt in Dega-16, een pesticide voor luizenbestrijding verspreid door Poultry Vision. Ook drie bioboerderijen moesten even de activiteiten stilleggen, maar al snel bleek dat loos alarm: hun namen sukkelden in het klantenbestand van Poultry Vision doordat ze klant waren van het vorige bedrijf van de eigenaar, maar van het omstreden middel maakten ze geen gebruik. "Geen enkel Belgisch bio-ei werd besmet, mensen kunnen dus veilig bio-eieren blijven eten", klinkt het bij het Bioforum.

Dat is opvallend, want aangezien het etiket van het product enkel plantenextracten vermeldde, stond het ook voor biologische landbouw op de lijst van toegelaten middelen. "Maar dat betekent nog niet dat we er effectief nood aan hebben", verklaart de biologische eierboer Jan Cools. "Voor 3.000 kippen heb ik een stal van 800 vierkante meter. Een dorp verderop is er een industriële boer met 180.000 kippen, op een oppervlakte die slechts zes keer groter is. Doordat de kippen er veel dichter opeen zitten is de kans op bloedluis daar veel groter." Daarnaast worden zijn stallen bij elke nieuwe lading kippen half afgebroken en met water gereinigd, terwijl de reguliere volières gewoon blijven staan en chemisch behandeld worden.

Niet naïef zijn

Maar ook als bioboeren wel last krijgen van bloedluis, wordt de spuitbus niet snel ter hand genomen. "Als bioboerderij hebben wij een grote wei van 3 hectare. Daar kunnen onze kippen de hele dag in het zand woelen om zich van de luizen te verlossen", stelt Cools. Andere populaire methodes blijken bioknoflook, het verhitten van de lege stal en het inzetten van roofmijten, de natuurlijke vijand van de bloedluis. Eén boerin vond zelfs soelaas in een mengsel van tijm en kaneel, dat aan het drinkwater werd toegevoegd. "Door de extra controles springen bioboeren voorzichtiger om met zo'n producten. Eieren met een biolabel zijn dus wel veiliger", beaamt toxicoloog Philippe Jorens.

Toch mogen we niet naïef zijn: in de Belgische supermarkten werden de bio-eieren dan wel veilig verklaard maar in Nederland bleven een twintigtal biobedrijven met besmette eieren achter doordat ze naar het frauduleuze middel grepen. Een biologische aanpak staat dus niet per definitie garant voor een veilig ei: "Ook veel biobedrijven zijn sterk geïndustrialiseerd en gebruiken pesticiden, al zijn de normen daarvoor wel strenger", stelt professor in de argo-ecologie Marjolein Visser. "Meer dan de productie, vormt vooral de grote schaal van onze eierproductie het probleem. Vanaf dat je duizenden kippen hebt, zijn er zoveel risico's dat je bijna niet anders kunt dan pesticiden gebruiken."

Het is dan ook niet toevallig dat enkel grootschalige biobedrijven in Nederland van besmetting verdacht worden. Visser: "Op een kleine boerderij zijn de kippen echt geïntegreerd in het boerderijleven. Dat betekent niet alleen betere leefomstandigheden, maar ook minder gezondheidsrisico's. Wie op lange termijn zeker wil zijn, koopt best rechtstreeks bij boerderijen met maximaal een paar honderd kippen."

Een voorbeeld is Puur Natuur in Melsele, gerund door het koppel Rudi Hennissen en Lieve Verhelst. Op hun bioboerderijtje van 2,2 hectare scharrelen amper 170 legkippen ond. Schimmige bestrijdingsmiddelen zijn er niet aan de orde: "Wij hebben geen last van bloedluizen, doordat onze kippen veel ruimte hebben. Ooit hebben we er weleens gehad, toen hebben we gewoon fijn zand verstoven en was het opgelost."

Alles doen ze zelf: Rudi staat dagelijks met zijn laarzen in het veld, Lieve neemt hun biowinkeltje voor haar rekening. Daar worden alle eieren meteen verkocht: "Wij kiezen bewust voor een korte keten en een biologische aanpak. Niet alleen omdat we iets wilden doen waar mens en dier beter van worden, maar ook omdat het voor ons gewoon logisch is: vroeger gebeurde het ook zo."

Dure producten?

Altijd evident is dat niet, al zit kleinschaligheid volgens Lieve wel in de lift. "Onze boerderij blijft groeien en de winkel staat altijd vol. Onze klanten kiezen voor smaak en versheid en vragen expliciet naar onze eigen producten." Toch blijven ook drempels bestaan: "Er is de mythe dat biologisch enkel voor rijke mensen betaalbaar is. Veel mensen blijven ook vastgeroest in oude gewoontes."

Visser beaamt dat bottom-upinitiatieven nog niet altijd op genoeg zichtbaarheid kunnen rekenen. "We zijn veel te verwend geworden: verder gaan dan de supermarkt vinden we al teveel moeite. In dat opzicht hebben we misschien nog een paar voedselcrises nodig: pas dan denken we na over de gezondheidsrisico's van onze voedselindustrie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234