Vrijdag 16/04/2021

AchtergrondVisafraude

Moet systeem van humanitaire visa op de schop? ‘Op dit moment zit er geen lijn in’

Saeed Bashirtash, de echtgenoot van N-VA-parlementslid Darya Safai, zou mogelijk betrokken zijn in zaak van visafraude.  Beeld Joost De Bock
Saeed Bashirtash, de echtgenoot van N-VA-parlementslid Darya Safai, zou mogelijk betrokken zijn in zaak van visafraude.Beeld Joost De Bock

Twee jaar na de zaak-Kucam ligt het vergrootglas opnieuw op de humanitaire visa. De PS-Kamerfractie vraagt om een spoedzitting, nadat onderzoek van ‘De Morgen’ aan het licht bracht dat de Staatsveiligheid in een nota waarschuwt voor geruchten over visamisbruik door de echtgenoot van N-VA-parlementslid Darya Safai.

“We willen weten wat de verdenkingen zijn die de staatssecretaris ertoe hebben geleid om justitie te informeren, over welke visa het gaat en om hoeveel”, aldus PS-fractieleider Ahmed Laaouej, die donderdag in het parlement aandrong op een spoedvergadering van de commissie Binnenlandse Zaken. De vraag komt er na onderzoek van De Morgen (DM 4/3) naar een nota van Staatsveiligheid over humanitaire visa, zo’n twee jaar nadat het schandaal rond N-VA-gemeenteraadslid Melikan Kucam naar boven kwam.

Staatssecretaris voor Asiel Sammy Mahdi (CD&V) werd half februari door de Staatsveiligheid ingelicht over mogelijke visafraude. Het gaat over de rol van Saeed Bashirtash, echtgenoot van Darya Safai, die in september 2020 optrad als contactpersoon in een aantal dossiers van Iraanse families. In totaal veertien personen vroegen toen een humanitair visum aan via de Belgische ambassade in Turkije, tegen januari werden alle dossiers goedgekeurd door de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ).

Saeed Bashirtash is ervan overtuigd dat er niets misging bij deze humanitaire visa, en beweert te weten wie de geruchten verspreidde waarop de Staatsveiligheid zich baseert in haar nota. “Dit is simpelweg een campagne georkestreerd door Iraanse geheim agenten om Darya en mij te raken”, zegt Bashirtash. “De reden: Djalali en het Assadi-proces.” Bashirtash en Darya Safai spraken zich geregeld uit over de terreurzaak rond de Iraanse diplomaat Assadolah Assadi en over de terdoodveroordeelde VUB-prof Ahmadreza Djalali.

Het federaal parket moet nu beslissen of de kwestie verder onderzoek verdient, nieuwe dossiers met Bashirtash als contactpersoon staan voorlopig op pauze. Het systeem van humanitaire visa ligt alvast opnieuw onder vuur. “Het zou schandalig zijn dat er een nieuw visaschandaal is waar N-VA bij betrokken is”, stelt Laaouej.

Politieke dekking

Vergelijken is lastig: Kucam handelde met een mandaat van het kabinet-Francken binnen een politieke operatie, Bashirtash trad op als contactpersoon bij individuele visumaanvragen via een ambassade. Heel wat twijfels in beide dossiers zijn evenwel te wijten aan een gebrek aan transparantie. Dat de staatssecretaris – aan wie de toekenning van humanitaire visa als ‘discretionaire bevoegdheid’ toebehoort – pas na de goedkeuring weet in te grijpen, illustreert dat manco.

Zowel vanuit de politiek als vanuit het veld wordt al langer gevraagd om een hervorming van het systeem. Voor humanitaire visa, een uitzonderingsregime, zijn geen wettelijke voorwaarden of criteria vastgelegd.

In de praktijk, zo leert een recente nota van Federaal Migratiecentrum Myria, gaat het bij individuele dossiers om een gezinshereniging of een noodsituatie, zij het humanitair, medisch of professioneel. In die zin worden er wel wat wenkbrauwen gefronst, ook binnen Vivaldi, over het huidige dossier: terechte toewijzing of niet, het gaat om Iraanse dissidenten. “Als er afgeweken wordt van het ‘gewone’, zou er toch enige politieke dekking moeten zijn”, stelt een goedgeplaatste bron.

Volgens professor Ellen Desmet (Human Rights Center) werkt het huidige systeem twijfel in de hand. “Er lijkt geen lijn in te zitten. Op welke manier zijn de dossiers beoordeeld? Verhoogt een contactpersoon de kans op slagen? Dat weten we momenteel niet.”

Minimumcriteria

Een wetsaanpassing uit 2019 komt deels tegemoet aan de vraag naar transparantie. De staatssecretaris moet jaarlijks, voor 1 april, verslag uitbrengen aan het parlement over de geleverde visa. Daar wordt nu druk aan gewerkt, stelt woordvoerder Sieghild Lacoere. “We bekijken momenteel met alle diensten hoe we die rapportage zo kwalitatief mogelijk kunnen opstellen.” Een gebrek aan uniforme registratie tussen diensten, of gewoon data tout court, zou dat proces bemoeilijken.

Sp.a-parlementslid Ben Segers hoopt alvast dat Mahdi verder springt dan enkel transparantie: “Er moet niet achteraf, maar vooraf duidelijkheid zijn. Een apart plan voor elk uitgereikt visum dus”, zegt Segers, die het gebruik van minimumcriteria vooropstelt. De tussenkomsten die in de praktijk al vaak voorkomen, lijken daarvoor een goede leidraad. “In uitzonderlijke gevallen zou je van die lijn kunnen afwijken, maar enkel als het eerst wordt voorgelegd aan de staatssecretaris.”

Vluchtelingenwerk Vlaanderen pleit eveneens voor “openbaar raadpleegbare richtlijnen”, ook al omdat het humanitair visum een belangrijk kanaal is geworden voor erkende vluchtelingen. De legale manieren om Europa binnen te komen, raken opgedroogd. “Het gebrek aan richtlijnen leidt er nu toe dat personen met een hoge beschermingsnood uit de boot vallen, omdat zij niet op een lijst weten te komen.”

Het kabinet van Mahdi erkent de nood aan motivering bij visa, maar stelt tegelijk: “Criteria instellen voor humanitaire visa is een moeilijk gegeven. Dit zou neerkomen op nieuwe migratiekanalen, omdat je dan een recht opent dat vandaag niet bestaat.”

Volgens Groen-parlementslid Eva Platteau is het vooral belangrijk dat dossiers niet meer via tussenpersonen, maar via officiële instanties zoals de VN-vluchtelingenorganisatie passeren. “Dit verhaal toont aan dat de controle op een kwetsbare procedure nog steeds niet gegarandeerd is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234