Zondag 06/12/2020

#MeToo

Moet Polanski een prijs krijgen of een prijs betalen?

‘J'accuse’ van Roman Polanski won ook al de Grand Jury Prize op het filmfestival van Venetië.Beeld Photo News

De filmwereld reageert ontzet op de César voor beste regie, die naar de van verkrachting beschuldigde Roman Polanski (86) ging. De gewetensvraag teistert de kunstwereld al sinds #MeToo: valt de artiest los te koppelen van de kunst?

“La honte!” De woorden van actrice Adèle Haenel echoden vrijdagavond ver en luid dankzij de wel erg stille zaal, nadat bekend raakte dat Roman Polanski de César voor beste regie mocht ontvangen voor zijn film J’accuse. Haenel stoof weg uit de zaal, een voorbeeld dat gevolgd werd door een aantal andere vrouwen. Gastvrouw Florence Foresti, die de avond begon met een sneer richting ‘roofdieren’, keerde niet meer terug om de ceremonie af te sluiten. Op haar Instagram-kanaal stond even later de boodschap op een zwarte achtergrond: “Walgelijk.”

De Pools-Franse filmmaker werd in 1977 aangeklaagd voor de verkrachting van een 13-jarig meisje in de VS, maar anticipeerde op een veroordeling door te vluchten naar Europa. Het laatste decennium zijn nog meer vrouwen naar voren getreden met beschuldigingen van verkrachtingen, die Polanski stuk voor stuk ontkent. Eind vorig jaar nog vertelde de Franse fotografe Valentine Monnier dat ze in 1975 door hem “extreem gewelddadig” verkracht werd toen ze een 18-jarige actrice en model was.

Dat Polanski, zelf niet aanwezig,  zich eind vorig jaar in een interview had vereenzelvigd met het hoofdpersonage uit zijn film – de valselijk van spionage beschuldigde Alfred Dreyfus – hielp natuurlijk niet. Alleen al de twaalf nominaties voor de film van Polanski waren twee weken geleden voldoende om de voltallige directie van de Franse filmprijzen ontslag te doen nemen. 

Het was dus voorspelbaar dat een verzilvering voor controverse zou zorgen. Maar de César voor beste regie, de persoonlijke hulde bij uitstek, lijkt bijna een statement. Daarmee wordt geen eer betoond aan het ‘kunstwerk’ maar zeer specifiek aan de ‘maker’.

Morele criteria

Belangrijk om weten is dat, zoals bij de Oscars, zowat 4.000 professionals individueel hun stem uitbrengen. Een statement van de maatschappij dus eerder. “Volgens mij zijn anderhalf miljoen Fransen deze film gaan bekijken. Vraag het hen maar”, reageerde L’Académie-voorzitter Alain Terzian al geïrriteerd op de voorzet: kan je iemand als Polanski wel eren? 

Haenel, die zelf vorig jaar getuigde dat ze als kind misbruikt werd door regisseur Christophe Ruggia, liet daar in The New York Times weinig twijfel over bestaan. “Eer betonen aan Polanski is spuwen in de gezichten van alle slachtoffers. Het betekent dat vrouwen verkrachten niet zo slecht is.”

Volgens Patrick Duynslaegher, ex-artistiek directeur van FilmFestGent, is het geen toeval dat de discussie zo hevig woedt in Frankrijk. “De #MeToo-beweging komt overgewaaid uit de Angelsaksische landen, samen met enkele zeer legitieme eisen. Maar de cultuur in Frankrijk is op dat vlak genuanceerder. Er heerst voorzichtigheid om daar te ver in te gaan.” Getuige daarvan de Franse actrice en coryfee Catherine Deneuve, die in 2018 in een open brief de #MeToo-beweging afwees wegens te extreem.

Tijdens de uitreiking van de Césars vond buiten een protest plaats.Beeld Photo News

Volgens Duynslaegher is het gevaar van extreme standpunten – zoals het de facto ontzeggen van prijzen – vooral het ondermijnen van enkele elementaire regels van de rechtsstaat. “De verkrachting in de VS heeft Polanski zo’n veertig jaar geleden opgebiecht, en het slachtoffer heeft hem daar openlijk voor vergeven. Voor alle andere aantijgingen die nu spelen, is hij nooit veroordeeld.”

Michael Jackson werd natuurlijk ook nooit veroordeeld, noch figuren als Charlie Chaplin (pedofilie) of bij ons Jan Fabre (grensoverschrijdend gedrag). Het is een vraag die de laatste jaren de kunstwereld in een greep houdt: kan een kunstwerk onderhevig zijn aan morele criteria over de maker? “Ik vind dat een slecht idee”, zegt Duynslaegher. “Omdat moraal verandert doorheen de tijd en cultureel bepaald is.” 

Cultuurfilosoof Lieven De Cauter (KU Leuven) sluit zich daar bij aan: “Het gaat om een tijdperk waarin minderjarigheid veel minder strikt omlijnd was. Je hebt het recht om Polanski als persoon te verafschuwen, maar we mogen niet in een logica van boekverbrandingen verzeilen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234