Zondag 28/11/2021

AnalyseAfghanistan

Moet het Westen weer bang zijn voor de taliban en de terreur?

Een man en drie jongens ontvluchten Afghanistan. Door de bergen trekken ze naar Turkije. Beeld Getty Images
Een man en drie jongens ontvluchten Afghanistan. Door de bergen trekken ze naar Turkije.Beeld Getty Images

Na bijna twintig jaar trekken buitenlandse troepen zich terug uit Afghanistan. De taliban rukt stormenderhand op. Wat zijn de geopolitieke gevolgen van de ‘war on terror’? Eindigt alle geweld en verwoesting weer bij nul, bij een vrijhaven voor terrorisme?

“De situatie is catastrofaal en de schok totaal. Ik weet niet wat er morgen met ons gaat gebeuren. Het enige dat ik wens, is dat we in leven blijven”, zei Sedigh, een inwoner van Herat tegen Le Monde. Gisteren werd bevestigd dat de taliban Kandahar en Herat, de tweede en derde stad van Afghanistan, hebben veroverd.

De Afghaanse regering implodeert in adembenemend tempo. De Amerikanen vrezen dat de hoofdstad Kaboel binnen een maand zal vallen. “Ik zou zeggen dat de kans 50 procent is dat de taliban het hele land innemen en 50 procent dat ze de helft tot twee derde innemen”, zegt Michael O’Hanlon, Afghanistan-expert bij de Amerikaanse denktank Brookings Institute.

Is de wereld weer terug bij af, na een oorlog van twintig jaar die alleen al de Verenigde Staten 970 miljard dollar kostte en de levens eiste van bijna 2.500 Amerikanen en naar schatting 270.000 Afghanen? Eindigt alle geweld en verwoesting weer bij nul, bij een barbaars en theocratisch bewind dat Afghanistan transformeert tot vrijhaven voor terroristen die aanslagen op het Westen beramen?

Slechter af

De zwakste partij lijkt in elk geval terug bij af te zijn: de Afghaanse bevolking, met name de vrouwen. Als een van de weinige media berichtte de BBC uit de plaatsen die de taliban hebben veroverd. De beelden deden vertrouwd aan: vrouwen in boerka, bebaarde mannen die op autoritaire wijze vertelden hoe vrouwen zich moesten kleden.

Hoewel Afghanistan sinds 2001 geen paradijs voor vrouwen is geworden, zijn miljoenen meisjes wel naar school gegaan. Een kwart van het Afghaanse parlement bestaat uit vrouwen. Veertig procent van de afgestudeerden aan de universiteit van Kaboel zijn vrouwen. Dat zal tenietgedaan worden als het schrikbewind van de taliban hersteld wordt.

Europa zal waarschijnlijk nog slechter af zijn dan in 2001. In de afgelopen twintig jaar is een uitgebreide infrastructuur van mensensmokkelaars en vluchtroutes ontstaan. Afghaanse vluchtelingen maken daarvan gebruik. Opnieuw zal Europa klem komen te zitten tussen morele pretenties en de politieke wens om immigratie zoveel mogelijk te beperken.

40 procent van de afgestudeerden aan de universiteit van Kaboel bestaat op dit moment uit vrouwen.  Beeld Getty Images
40 procent van de afgestudeerden aan de universiteit van Kaboel bestaat op dit moment uit vrouwen.Beeld Getty Images

Of ook de Amerikanen terug bij af zijn, is echter de vraag. “In de jaren negentig sloten de taliban een deal met Al Qaida-leider Osama Bin Laden”, zegt veiligheidsexpert François Heisbourg van de Franse denktank Fondation pour la Recherche Stratégique. “Het was geen erg goede deal, want als gevolg daarvan verloren zij de macht. Het zou verrassend zijn als dat nu weer gebeurt. Ik geloof dat de taliban vooral geïnteresseerd zijn in de macht over Afghanistan zelf.”

Net als veel andere experts gelooft Heisbourg dat de taliban de les van 2001 geleerd hebben. Als zij ruimte geven aan het internationale terrorisme, halen ze zich de toorn van de Amerikanen op de hals en zullen ze de macht weer kwijtraken.

Terrorisme

Naar schatting vijfhonderd strijders van Al Qaida vechten mee met de taliban. Ook Islamitische Staat is in Afghanistan aanwezig, maar die organisatie heeft een conflict met de taliban. In het ‘vredesakkoord’ dat de taliban vorig jaar met de regering van Donald Trump sloten, beloofden zij dat Afghanistan geen vrijhaven voor Al Qaida en vergelijkbare groepen zal worden.

Volgens een rapport voor de VN-Veiligheidsraad is onmogelijk te beoordelen of ze die belofte zullen nakomen. “Al Qaida en andere geestverwante militanten vieren de ontwikkelingen in Afghanistan als een overwinning voor de zaak van de taliban en daarmee van het mondiale radicalisme”, stelt het rapport.

Militanten van de taliban in Herat. Vrijdag werd bevestigd dat ze de derde stad van Afghanistan veroverd hadden. Beeld EPA
Militanten van de taliban in Herat. Vrijdag werd bevestigd dat ze de derde stad van Afghanistan veroverd hadden.Beeld EPA

Rationeel is het onverstandig voor de taliban om het Westen te provoceren, maar laat de ideologisch gedreven export van de jihadistische islam zich onderdrukken? “Misschien klopt het dat Afghanistan geen vrijhaven wordt. Maar misschien ook niet. Wie kan het monster van Frankenstein controleren?”, zegt onderzoeker Michael O’Hanlon van het Brookings Institute.

De pogingen om in landen als Irak en Afghanistan gewapenderhand een florerende democratie te vestigen, zijn hopeloos mislukt. Maar de ‘oorlog tegen terrorisme’ is wel degelijk een succes gebleken, stelt O’Hanlon. Leiders van Al Qaida werden afgeluisterd, elektronisch gevolgd en gedood door drones of commandoacties. Naar schatting 80 procent van het Al Qaida-kader in Afghanistan is op die manier uitgeschakeld. In Irak en Syrië werd Islamitische Staat verslagen door lokale bondgenoten, geholpen door Amerikaanse luchtsteun en inlichtingenwerk. Zulke successen werden niet bereikt door grootscheepse invasies, maar door enkele duizenden troepen op het terrein, voorzien van hoogwaardige technologie.

Jojo-effect

O’Hanlon vindt dan ook dat de VS 2.500 troepen in Afghanistan hadden moeten houden. In elk geval moeten de Amerikanen nu meer doen om de machtsgreep van de taliban te voorkomen, zoals luchtsteun en special forces inzetten. Anders dreigt een ‘jojo-effect’ zoals in Irak, waar de Amerikanen toch weer terugkeerden toen de veiligheidssituatie uit de hand liep. “3.000 troepen is het juiste aantal. Niet nul”, zegt O’Hanlon. Die troepen komen er, maar dan alleen om Amerikanen uit Kaboel te evacueren.

“Vanuit strategische rationaliteit hebben experts als O’Hanlon een sterk argument”, zegt Heisbourg. “Tot een paar weken geleden was de aanwezigheid van enkele duizenden Amerikanen genoeg om grote problemen te voorkomen. Maar politiek is het niet te verkopen, omdat Biden beloofd heeft een einde te maken aan de forever wars.”

Vorige maand bekritiseerde The Washington Post de haastige terugtocht van de Amerikanen uit Afghanistan. “Het ellendige lot van het land laat Biden koud”, schreef de krant. De president is er niet van onder de indruk. “De Afghanen moeten voor zichzelf vechten”, zei hij deze week. “Ze moeten voor hun natie vechten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234