Donderdag 17/10/2019

Syrië

Moet België lessen trekken uit export gevaarlijke stoffen naar Syrië? ‘Ons land heeft al eerder imagoschade opgelopen’

Beeld REUTERS

Volgens mensenrechten-ngo’s zouden het Belgische BASF Antwerpen NV en twee Duitse bedrijven grondstoffen hebben geleverd voor gifgas. Het is al de tweede keer op relatief korte tijd dat zo’n zaak in ons land aan het licht komt. Ook het Vlaams Vredesinstituut vraagt te kijken hoe we dit kunnen vermijden. 

Diethylamine: deze chemische stof wordt gebruikt voor geneesmiddelen. Maar wie er kwade bedoelingen mee heeft, kan er ook VX mee maken, een zeer toxisch zenuwgas, dat ook deel uitmaakt van de Syrische chemische wapenvoorraden. Drie mensenrechten-ngo’s hebben nu onder meer in Antwerpen klacht neergelegd omdat ze het bedrijf BASF ervan beschuldigen diethylamine te hebben uitgevoerd, die uiteindelijk in Syrië is beland. De stof zou via Antwerpen naar een distributiebedrijf in Zwitserland zijn gegaan, om dan de oversteek te maken naar Libanon en Syrië. 

“Met betrokken landen en dochterondernemingen is het niet evident om de vinger op de wonde te leggen”, zegt Diederik Cops van het Vlaams Vredesinstituut. “Maar België heeft onlangs al imagoschade opgelopen door een zaak met isopropanol. Ik denk dat het echt belangrijk is om te kijken welke lessen we hieruit kunnen trekken. Als blijkt dat gevaarlijke stoffen zijn geëxporteerd, moeten we kijken hoe we dat kunnen vermijden.”  

Bij die ‘isopropanolzaak’ zijn in februari drie Vlaamse bedrijven veroordeeld voor het exporteren van grondstoffen voor zenuwgas naar Syrië. De boetes liepen toen op tot 500.000 euro. De bedrijven hadden geen vergunning – die volgens Europese regels noodzakelijk is – om de stoffen uit te voeren. 

Vergunning

Ook in deze zaak is het dus essentieel om te weten of de uitgevoerde stoffen een vergunning moesten hebben. In een reactie aan onze krant geeft BASF aan dat ze de klacht nu zelf onderzoekt, maar dat ze eraan twijfelt of de Vlaamse overheid bevoegd is voor een vergunning, omdat de verkoop geregeld is vanuit het hoofdkantoor in Ludwigshafen. Daarom lijkt het BASF onwaarschijnlijk dat de Vlaamse overheid hierbij betrokken zou moeten zijn. 

“Chemicaliën die worden geproduceerd en verkocht door BASF zijn onderworpen aan nationale en internationale controlewetgevingen”, zegt het bedrijf in een nieuwe reactie. “BASF heeft bovendien op vrijwillige basis bijkomende maatregelen ingevoerd. In 2014, leverde BASF aan haar klanten conform het op dat moment geldend wetgevend kader.”

‘Legitiem’

Bij de dienst Controle Strategische Goederen van de Vlaamse overheid wordt bevestigd dat het dan inderdaad om een “uitvoer onder Duitse bevoegdheid” zou gaan. Ook was de stof volgens de dienst toen niet vergunningsplichtig voor een export naar Zwitserland. “Uitvoer voor normale, legitieme distributie wordt ook gezien als een eindgebruik op zich. Zeker wanneer het in een land is dat gelijkaardige controlemechanismen heeft als EU-lidstaten.”

Essencia, een koepelorganisatie voor de chemische sector voegt er ook aan toe dat de stof in 2014 niet op een Europese lijst stond met stoffen die een ‘dubbel gebruik’ kennen. Om die stoffen te exporteren, moet een bedrijf de toestemming hebben van de overheid. “De verkoop is daardoor volledig legitiem gebeurd”, zegt een woordvoerder van de organisatie. 

De ngo’s betwisten dat en spreken wel degelijk van een illegale zending. Het kabinet van minister-president Geert Bourgeois (N-VA), gaat verder op de reactie van de controledienst, die onder zijn bevoegdheid valt. “Enkel uitvoer specifiek naar Syrië was toen vergunningsplichtig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234