Donderdag 22/04/2021

Moest kleinzoon van Dreyfus plaats ruimen voor Sartre?

undefined

In april werd het overlijden van Jean-Paul Sartre door Frankrijk en de rest van de wereld met de nodige luister herdacht. Aan de twintig jaar geleden overleden schrijver-filosoof werden minstens een dozijn boeken en talloze krantenkaternen, televisie- en radioprogramma's gewijd. Het stuk dat de Duitse Sartre-specialiste Ingrid Galster schreef in het tijdschrift Commentaire bleef daarbij niet onopgemerkt. Zij beschreef gedetailleerd hoe Jean-Paul Sartre in 1941 terugkeerde uit Duitse gevangenschap en een baan kreeg aan het Lycée Condorcet. Dat Parijse lyceum had een vacature omdat het lesgever Henri Dreyfus-Le Foyer de laan had uitgestuurd. Dreyfus-Le Foyer was niet alleen een jood, hij was ook een familielid van Alfred Dreyfus, de Franse legerkapitein die Frankrijk in voor- en tegenstanders verdeelde nadat hij ten onrechte veroordeeld was omdat hij geheimen aan de Duitsers zou hebben verkocht.

Echt nieuw was deze onthulling niet: het weekblad Le Nouvel Observateur onthulde het verhaal al in 1997. Maar Galster, professor aan de Katholische Universität Eichstätt, vulde het bekende verhaal aan met saillante details die de reputatie van Sartre geen goed deden. Zo zou hij niet geprotesteerd hebben tegen het gedwongen vertrek van Dreyfus en hij zou hij het weinig veeleisende baantje gebruikt hebben om zijn later fel geprezen boeken te schrijven.

Galster beschuldigde Sartre net niet van collaboratie, maar wel van hypocrisie. Was het niet Jean-Paul Sartre die kort na de oorlog al die Duitse academici de mantel uitveegde die aan Duitse universiteiten bleven doceren toen hun joodse collega's de bons kregen? Schreef hij in 1946 niet zijn baanbrekende aanval tegen het antisemitisme, Réflexions sur la question juive? Voor Galster was het zonneklaar dat Sartre strenger beoordeeld moest worden dan de doorsnee Fransman.

Dit Duitse anti-Sartre-offensief werd prompt beantwoord door een Franse tegenaanval. In het zomernummer van Les Temps Modernes, ooit opgericht door Sartre en de Beauvoir, probeert Sorbonne-professor Jacques Lecarme een en ander recht te zetten. Zo volgde Sartre Dreyfus niet rechtstreeks op, hij volgde de opvolger van Dreyfus op. En wat het Lycée Condorcet betreft: dat was toch helemaal geen universiteit. Bovendien was het geen baantje van zes lesuren per week maar wel negen.

De verdediging van Lecarme maakt geen indruk op andere niet-Franse Sartre-specialisten. Volgens Sarah Suleiman van de Amerikaanse Harvard University was Sartre zeker geen held, maar valt hem ook weinig te verwijten. Net zoals zoveel Fransen protesteerde hij niet toen de joodse professoren van de universiteiten werden verwijderd. En ook volgens Denis Hollier van New York University moet Sartres heroïsme zeker niet overschat worden. Maar Sartre blijft natuurlijk een voorbeeldrol vervullen voor vele Fransen, en dat beeld zien ze niet graag gewijzigd, besluit Suleiman.

(ArP)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234