Maandag 30/11/2020

'Moest ik misschien eerst kanker krijgen?'

Als een rits loopt een litteken over haar buik. Daar haalde de chirurg wat hij nodig had voor Ann Reymens (39) nieuwe borsten, na een preventieve amputatie. Praat ze makkelijk over en toont ze ook. 'Het is maar een lichaam.' Maar wel strijdend: 'Waarom is gezondheidszorg niet voor iedereen gelijk?'

In een schoenendoos zit een foto die ze er zal uithalen als haar dochters Mina en Pixie groot zijn. Later, als haar dochters zelf borsten hebben en als zou blijken dat ze zelf drager zijn van dat lastige gen. Als ze dus zelf voor de keuze staan: kans hebben op kanker en die onkans te vlug af zijn door een preventieve amputatie.

"Je mag dan nu je kleren uit doen." De fotograaf zei het rustig. Ann Reymen had hem gebeld, ze kende zijn grote naam en mooie werk, maar hij had haar nooit eerder gefotografeerd. Ze vroeg of hij haar wilde fotograferen zoals ze was. "Wie heeft nu een foto van zijn borsten? Tenzij je een puber bent en een naakte selfie naar je lief stuurde? Ik ben dat niet. Dus ik had dat niet." Hij stelde haar op zijn gemak toen Ann in zijn studio ging zitten. "Op de eerste foto's zat ik nog wat voorovergebogen, maar uiteindelijk was ik precies een queen op haar troon." (met een lach) "Tieten vooruit!" Het zijn hele mooie foto's geworden, zegt ze, maar ze staan niet bij dit verhaal. Ze zijn dus voor Mina en Pixie en om hen ooit te tonen wat voor en na zou kunnen zijn. Nog even en dan rijdt ze naar dezelfde fotograaf. Voor de 'na'.

In die 'na' zijn we nu: op 30 april is het een jaar geleden dat radiovrouw Ann Reymen haar borsten liet wegnemen door chirurg Phillip Blondeel. In dezelfde lange operatie reconstrueerde hij met weefsel uit haar eigen buik ook nieuwe borsten. D-cup werd B-cup en in het najaar vertelde ze daarover in een interview dat haar eigen zus Nele afnam. Fragiele verhalen vragen vertrouwen. Bij dat interview hoorde een open brief aan minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld). Al zei ze wel: "Ik wil niet de patroonheilige van de borsten worden."

Toch: gisteren was ze ambassadrice van It's a Beautiful Day, een dag over borstkanker, georganiseerd door de Borstkliniek van het UZ Gent en de Stichting Beautiful After Breast Cancer. En vandaag spreekt ze op een studiedag van het UZ Brussel voor achthonderd dokters en chirurgen. "Daar zal onder meer over de prijs van de reconstructie gepraat worden", mailt ze een dag na dit gesprek. "Het zou mooi zijn als mijn kinderen later kunnen zeggen dat het mede dankzij de grote mond van hun moeder is dat er een terugbetaling voor iedereen is. Het Ann Reymen-voorstel, of zo."

De test

Of door dat interview nu iedereen eerst naar haar boezem kijkt en dan pas in haar ogen? In het Leuvense OPEK, waar we zitten, lacht ze niet voor het laatst. "Ik herinner me een van de eerste dagen nadien, in de lift van de VRT. Ik stond er met vijf man in en iedereen keek naar mijn borsten." (lacht) "Is het zo'n dag, vroeg ik? Maar kijk maar. En vraag gerust!"

Ze had niemand iets gezegd. Alleen haar baas en de producer van Kwistet, haar dagelijkse programma op MNM. Ze stond nochtans al een jaar op de wachtlijst, dat gaat zo: "Ik wilde wel de beste chirurg." Dat was volgens haar Phillip Blondeel, niet toevallig de man die lang geleden haar mama Francine behandelde.

En zo komen twee verhalen samen. Ann was nog een kind toen haar mama borstkanker kreeg, maar in 1985 was de remedie abrupt: amputatie van die zieke borst. In het verhaal van Nele Reymen staat hoe de drie zussen met de bh-met-prothese van mama gooiden: wie ze liet vallen, moest de vaat doen. Niemand schaamde zich. Francine ook niet: "Ze stond gewoon naakt bij ons in de badkamer." Maar ze had dus wél kanker gehad en ze herviel ook nog drie keer. Later liet ze die borst toch reconstrueren. En bij de drie dochters was een lichtje opgegaan: wat als wij ook dat gen hebben?

"Anderhalf jaar voor mijn operatie lieten we ons testen", zegt Ann. "Pas op: niet iedereen mag die genetische test laten doen. Alleen omdat ik zelf ook twee dochters had en omdat mijn mama borstkanker had toen ze pas 30 was én drie keer hervallen was, mocht het. Heb je vier tantes die het na hun zestigste kregen, dan mag zo'n genetische test niet."

Er is nog een voorwaarde. Anns moeder moest zich laten testen en was niet verplicht het resultaat daarvan aan haar dochters te vertellen. "Zo gebeuren er nog drama's. Er zijn moeders die dat dus niet vertellen. Waarom? Geen idee. Uit schrik misschien. Of schaamte. Gelukkig speelde dat bij ons niet. Maar we moesten ons alle drie wel op exact dezelfde dag laten onderzoeken. Omdat we de uitslag ook op dezelfde dag moesten krijgen. Eén kans op de drie zou mijn moeder het doorgeven. We waren met drie."

Eerst ging de middelste zus. Buiten zagen Ann en Nele haar reactie toen de envelop openging: tranen.

Toen ging de jongste binnen en buiten zag Ann haar reactie: tranen.

Dat was niet één, maar twee op de drie. "Toen dacht ik: laat ik het alsjeblieft ook hebben. Ik ben de oudste zus en heb me altijd verantwoordelijk gevoeld voor de twee anderen."

Toen ging Ann binnen en binnen reageerde de verpleegster: "Oei, dat is erg uitzonderlijk." Drie op de drie. "De grond zakte onder de voeten van mijn mama weg."

Een jaar wachten en voorbereiden

We zijn nu in Leuven en dat waren ze toen ook en bij de Italiaanse fijnproeverszaak Zoff in de Mechelsestraat bestelden Francine en haar drie dochters een fles prosecco. Niet om te vieren, natuurlijk niet, maar misschien dat iets dat bruist toch kracht geeft. "Ik zei nog: ik laat ze niet weghalen, ik doe het pas als ze iets zien. Maar later zei de oncologe me: 'Als we iets zien, heb je wel kanker. Wil je daar op wachten?'

"Die van Reymen dachten wel nog altijd: niet met ons hè, en aan mijn lief vertelde ik het pas drie maanden later. We zaten samen naar Liefde in tijden van kanker van Phara te kijken en toen zette ik even op pauze: 'Schat, ik heb dat gen ook.' Hij twijfelde geen seconde: 'Laat ze zo vlug mogelijk weghalen, want jij die ziek wordt, dat kunnen we hier niet aan met de kinderen.'"

Toch viel de echte beslissing pas een half jaar later. Ann was gevraagd om in Antwerpen een congres over erfelijkheid te presenteren, 700 mensen werden verwacht: vrouwen, moeders, tantes, oma's, kinderen... "Zo hoorde ik meteen wat ik moest doen, dacht ik. Maar ik ben tijdens dat congres vier keer naar het toilet moeten spurten, ik kreeg geen adem meer. Tot dan was ik altijd zorgeloos geweest, maar toen sloeg de paniek toe. Op de A12 naar huis ben ik beginnen wenen en ik ben twee dagen niet gestopt met wenen.

"Mijn kinderen waren vijf en twee. Ik vond: ik moet dat nu doen. En ik ben meteen beginnen chirurg-shoppen met vragen: wil ik een prothese of wil ik een reconstructie met eigen weefsel? De antwoorden zijn niet altijd even fraai, maar kijk: ik kwam bij de chirurg terecht die mijn mama twintig jaar geleden opereerde."

Waarmee we een paar alinea's terug in dit verhaal zijn. Bij dat jaar op de wachtlijst. Want er zijn zo veel operaties, er zijn zo veel noden, er zijn zo veel mensen die hulp nodig hebben. "Er is één voordeel: als je erfelijk belast bent, word je vooruitgeschoven als er ergens een plaatsje vrijkomt. Normaal zou ik 1 augustus aan de beurt zijn. Maar dat werd 30 april."

Wel een jaar waarin een mens veel kansen heeft om te twijfelen. Om schrik te krijgen. Om iets in je borst te voelen dat er niet is. "Dat is nooit gebeurd", zegt ze. "Ik ging ervan uit dat dat niet zou gebeuren. En ik zag het als een voordeel. Ik kon me een jaar lang voorbereiden. Niet meer roken, lopen, ik wilde in topconditie naar die operatiekamer. Maar één keer heb ik zo'n operatie geyoutubed, maar ik zette het snel af. Alleen naar Phara (de Aguirre, zelf ex-kankerpatiënte, RVP) heb ik een voorzichtig mailtje gestuurd. En via wat collega's naar vrouwen die zelf een reconstructie hadden ondergaan. Om te weten hoe snel ik weer zou kunnen werken, of ik mijn kinderen nog zou kunnen oppakken, of ik snel weer met de auto zou kunnen rijden en naar de GB gaan. Heel praktische dingen. Typisch vrouwelijk zeker?"

Waar wordt de lijn getrokken?

Op 28 oktober 2015, zes maanden naar haar operatie, verscheen in Knack Weekend een open brief van Ann Reymen aan Maggie De Block. Die begon zo:

'15.000 euro. Dat zijn twee nieuwe borsten, gemaakt van buik, Maggie. Tepels inclusief, Maggie. (...) 4.000 euro is wat er door vrouwen gemiddeld nog betaald moet worden voor een dubbele borstreconstructie met eigen weefsel, preventief of na een amputatie. Uit eigen zak als ze geen hospitalisatieverzekering hebben. En dan soms nog niet. Waar wordt de lijn getrokken? Wie wel, en wie niet? Er is een terugbetalingssysteem, ik hoor het u al zeggen. Zo worden reconstructies met siliconen wel volledig terugbetaald, maar dekt de terugbetaling bij een eigenweefselreconstructie niet volledig de lading. (...) 4.000 euro die naar een preventieve operatie gaat, kost toch minder dan een jaar kankerbehandeling, halfjaarlijkse controle, mammografieën en echografieën, Maggie? (...) 4.000 euro. Daar kan een vrouw al eens iets mee doen, Maggie. Willen we anders eens gaan lunchen? Ik betaal je spaghetti wel.'

Maggie De Block antwoordde nog niet. Jammer en uitgerekend vandaag, op dat congres in Brussel, zou Ann Reymen haar zien. Maar de minister stuurt een professor van haar kabinet. "Ik heb ooit al contact gehad met haar kabinet. Weet je wat ik hoorde? 'Die vrouwen die een reconstructie willen, moeten niet zeuren. Een prothese is toch net zo goed? Uit onderzoek is gebleken dat vrouwen met een prothese niet minder content zijn dan vrouwen die voor een reconstructie met eigen weefsel kiezen. Waarom zouden wij dat moeten terugbetalen?'"

Er zit vuur in Ann Reymens ogen als ze dit vertelt. Want ze had voordien al naar het callcenter van de verzekeraar gebeld. Of een preventieve mastectomie door hen terugbetaald werd? "Neen, zei die dame, want dat is een schoonheidsoperatie. Pas van zodra de eerste symptomen van kanker vastgesteld worden, wordt alles terugbetaald. Dus ik moet eerst kanker krijgen? Ja."

Vuur? Hier zie: "Stel dat ik kanker kreeg, een operatie zou ondergaan, eventueel met chemotherapie. Reken een jaar thuis. Hoeveel keer meer zou dat de gemeenschap kosten dan een eenmalige terugbetaling van die 4.000 euro? Ik ben beginnen bellen en mijn chirurg werd heel kwaad omwille van dat antwoord van die verzekeraar. Gelukkig bleek ik immers wél voor die operatie verzekerd te zijn. Dat kost me 300 euro per jaar omdat mijn werkgever dat aanbiedt, maar voor zij die dat niet hebben, kan zo'n hospitalisatieverzekering makkelijk tot 900 euro per jaar oplopen, en dat doen ze niet. En je mag er zeker van zijn dat een aantal vrouwen die preventieve amputatie en die reconstructie niet doen, omwille van dat geld. Hun man vindt het niet nodig of het kost te veel.

"Ik vind het niet ernstig. Niet iedereen is zo mondig als ik en dus weet je dat er vrouwen zijn die dat geld zélf betalen of de operatie dus niet doen. Maar waarom is gezondheidszorg niet voor iedereen gelijk? Of je nu 5.000 euro per maand verdient of niet: dat zou toch geen verschil mogen zijn?"

Die 4.000 euro extra zit in het ereloon van de chirurg die de operatie doet. Het is de kost voor de reconstructie met eigen weefsel. "Ik pleit niet voor dat soort reconstructie of tegen prothesen. Alleen zou iedereen vrij moeten kunnen zijn die keuze te maken. Een goeie vriendin van me koos voor prothesen. Die operatie is sneller gedaan, maar het herstel duurt veel langer. Ik nam na twee weken geen Dafalgan meer, na zes weken was ik aan het lopen met twee sportbeha's aan en na acht weken stond ik op Tomorrowland te dansen. Mijn vriendin kon toen haar koelkast nog niet openmaken en hoorde haar borsten voortdurend klotsen, omdat ze elke week bijspoten voor de gewenste maat.

"Het gekke is: als iemand haar borsten laat verkleinen omdat die te zwaar zijn en ze rugpijn veroorzaken, wordt dat wel terugbetaald. Jaja, ik las op hln.be wat ze schreven: 'Ik heb mijn vier stifttanden ook moeten betalen, waarom zou ik dan voor de borsten van een BV moeten betalen.' Sjonge. Ik wil je mijn lichaam tonen. Als iemand denkt dat je zo veel littekens wil voor niks? Sommigen hebben tot 80 procent kans om borstkanker te krijgen. Als ze Maggie zeggen dat ze acht keer op haar gezicht gaat als ze tien keer in de lucht springt, dan springt ze vast ook niet."

Bijna twaalf uur lag Ann Reymen op de operatietafel. Vooraf had ze niet echt afscheid genomen van haar borsten. Zelfs op de ochtend van 30 april keek ze er niet meer naar. "Misschien dat ik ze nog eens aaide. Meer niet. Ik keek naar de anesthesist, altijd de laatste persoon die je ziet, en toen viel ik in slaap. Waar ik me niks van herinner. Het lijkt alsof ik twee minuten sliep."

In een week ziekenhuis was er geen bezoek. Dat wilde ze niet. Alleen David, haar man, kwam. Niet Mina en Pixie: "Zelfs als ze wilden facetimen, liet ik weten dat het niet kon. Alleen Karolien De Becker (haar collega bij MNM, RVP) is langsgeweest en mijn producer één keer om mijn haar te wassen. Verder niemand. Ik had schrik dat ik zou wenen als iemand me zou komen bezoeken. En ik haalde mijn achterstand bij Netflix in.

"Op het werk had ik op voorhand niks gezegd. Alleen dat ik ouderschapsverlof zou nemen. Mijn programma liep veertien dagen gewoon door: ze waren allemaal opgenomen en geen luisteraar heeft daar iets van gemerkt. Pas na de operatie heeft mijn baas op de redactie een brief voorgelezen waarin stond wat er gebeurd was. Ik wilde het zo: geen mails, geen sms'en, niks."

Voel maar eens

Waarom? Waarom die schrik van emoties? Waarom medeleven afhouden? Of is het dat niet? Is het relativering en kreeg ze die van thuis mee? "Mijn vader is licentiaat lichamelijke opvoeding en heeft nog altijd een toplijf. Pas later hoorde ik van mama dat hij het er best moeilijk mee had, een jonge vrouw met één borst, niet meer dat perfecte, jonge, ongeschonden lichaam. Ze waren pas begin de dertig. Maar zelf? Ik weet niet waarom ik zou klagen. Het is maar een lichaam en ik kan alle littekens verstoppen onder mijn kleren. Iemand met mislukte plastische chirurgie in het gezicht vind ik veel erger.

"Er is dus niet echt een 'voor' en 'na' voor mij. Ik ga niet meer relativeren en ik zit niet elke dag broccoli te eten omdat dat gezond is. Voor de operatie kon ik bitsig zijn, soms een heks, en dat kan ik nog. Maar ik ben evenmin mijn joie de vivre kwijt. Zeker niet. Dat zou zeker zo zijn mocht ik iemand verloren hebben. Een kind of een zus of mijn ouders, ja dan. Maar nu? Er is geen Ann voor en geen Ann na de operatie."

Er is wel een activiste. De voorbije maanden ging ze wel eens praten. Voor een grote zaal in Leuven of in een parochiezaal in Merchtem. Voor vrijzinnigen of voor de KVLV. "Allemaal voor niks. Hooguit krijg ik een fles wijn. Ik wil daar ook niks voor. Alleen als het blijft duren, zal ik geld vragen dat ik dan in een 'Goed-tieten-doel' stop. Vaak komt daar iemand spreken die kanker had en dan kom ik. Na het eerste deel zijn mensen heel ontroerd, wat logisch is. En ik gooi er af en toe een mopje tussen en dat werkt wel bij die vrouwen. Nadien komen ze vaak zeggen hoe goed het hen deed." (lacht) "En dan vraag ik: voel maar eens! Maar dat durven ze niet."

Na de eerste operatie volgde nog een tweede, bedoeld om de borsten helemaal in de juiste vorm te krijgen: dat is puur esthetisch en wordt niet terugbetaald. Dan zijn er nog tepelreconstructies. "Wie wil er nu zonder tepel door het leven gaan? Niemand, dus doe ik dat. En dat kan. Maar voor vrouwen die wél kanker gehad hebben, zijn dat allemaal operaties en kosten bovenop de kankerbehandeling."

Luchtigheid van Beyoncé

Haar werk, "al zestien jaar een dagelijkse show op de radio", gaf Ann Reymen letterlijk en figuurlijk een microfoon. Sinds het verhaal dat haar zus Nele schreef, hing elke tv-show aan de lijn. Over of omwille van haar borsten. Ze weigerde alles, pas deze week zat ze in De pappenheimers. Op Instagram postte ze nadien een weinig flatterende foto met onderschrift: 'Ik had beter mijn kin preventief laten verwijderen in plaats van mijn borsten!'

Is dat Ann Reymen? "Ik heb geen geheimen: wat ik laat zien, is echt. Als ik mensen kan doen lachen, voel ik me ook zelf goed. En binnen een uur ken ik iemands hele leven. Misschien komt dat van mijn mama. Die is kapster en heeft altijd met iedereen kunnen praten. In het ziekenhuis kwam een verpleegster op mijn bed vertellen over haar lesbische dochter en hoe lastig haar man het daarmee had. Zelfs daar dus.

"Maar soms heb ik zelf nood aan stilte en aan alleen zijn. Mijn man is cameraman, vaak een paar weken weg, en ik kan daarvan genieten. Om half 9 in bed en naar Netflix kijken: dat is beter dan de beste slaappil. Maar betekent dat dat ik oppervlakkig ben? Ik stel me die vraag zelf wel hoor. Mijn job op de radio is luchtigheid: het leven van Beyoncé is daar van tel. Zou ik niks kunnen doen voor vluchtelingen of voor mensen in nood? Bij een strenge winter, een paar jaar geleden, zei ik aan mijn man: kom, we gaan iemand aan het Noordstation halen en die thuis laten slapen. Maar David, die uit een PvdA-familie stamt en heel erg begaan is met de wereldproblematiek, heeft me toen overtuigd. We lossen daar niks mee op. Maar bij dat soort beelden jank ik me dus een oog uit.

"Onlangs vroeg Kürt Rogiers me dat: heb je ooit al eens over een andere job nagedacht? Ja, zeker, maar ik heb het gevoel: ik kan niks anders. En ik doe dit zo graag. Misschien ooit. Alleen moet je realist zijn. Mijn man is vaak weg, ik sta er zo goed als altijd alleen voor met de kinderen en hij verdient veel meer dan ik. Ik mijn job opgeven? Waar zou me dat brengen? Dus voorlopig niet en de luchtigheid van Beyoncé compenseer ik met hechte vriendschappen met mensen uit een compleet andere sector. De gynaecoloog die me bij de eerste bevalling hielp, is een van mijn beste vrienden geworden. En de anesthesiste van de keizersnede bij de tweede bevalling is een van mijn beste vriendinnen. En weet je wat ik ontdekt heb? Dat de grootste zorgen, bij iedereen, of hij nu loodgieter of chirurg is, over hetzelfde gaan: over de liefde."

Meer info op de site van Beautiful After Breast Cancer: beautifulabc.com/nl De vzw Benetiet zamelt geld in om vrouwen te steunen bij hun reconstructie: benetiet.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234