Zaterdag 20/07/2019

Hammarskjöld

Moest de VN-baas dood?

Beeld © Topham Picturepoint

Was de dood van Dag Hammarskjöld een ongeluk of een aanslag? Vierenvijftig jaar nadat het vliegtuig van de VN-baas neerstortte, is er nog steeds geen bevredigend antwoord op die vraag. De volkerenorganisatie hoopt met een nieuwe onderzoekscommissie de waarheid eindelijk boven water te halen.

In de nacht van 17 op 18 april 1961 doorklieft een vliegtuig de Afrikaanse hemel. Aan boord van de Albertina zitten zestien mensen. De belangrijkste bevindt zich achterin het toestel, vlak bij de staartvin. Zijn naam: Dag Hammarskjöld. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties is op vredesmissie. Hij wil in het net onafhankelijk geworden Congo spreken met Moïse Tshombé, de leider van de rebellenbeweging in de grondstoffenrijke provincie Kantanga. De Zweed hoopt zo een wapenstilstand te kunnen forceren tussen de man en de regering van het land.

Rond twaalf uur vragen de piloten toestemming om te landen. Maar de landing, die volgt niet. Het radiocontact blijkt verbroken, en de Douglas DC-6 is naar beneden gestort. Vijftien uur later wordt in een oerwoud in Noord-Rhodesië, nu Zambia, dicht bij het vliegveld een brandend wrak gevonden. Met uitzondering van een lijfwacht heeft niemand de crash overleefd.

Het nieuws over de dood van Hammarskjöld gaat als een schokgolf door de wereld. Vriend en vijand staan versteld. Stellen zich vragen ook. Is de VN-baas slachtoffer van een ongeluk? Waarom beweert de enige overlevende dan dat het vliegtuig ontplofte voor het de grond raakte? Hoe komt het dat de zoekactie zoveel tijd in beslag nam? En wat met de verklaringen van ooggetuigen, die zeggen een tweede, kleiner toestel te hebben gezien?

Beeld RV

Belgische piloot

Er werden vanaf de jaren zestig verschillende onderzoeken gevoerd naar de feiten. Die verwezen telkens naar een fout van de piloot. Maar ze stelden ook dat het, op basis van het beschikbare bewijsmateriaal, moeilijk is om met zekerheid te stellen.

In de jaren die volgden, doken steeds weer nieuwe elementen op. Zo zei oud-aartsbisschop Demond Tutu in 1998 dat Hammarskjöld slachtoffer zou zijn van een complot. Hij baseerde zich daarvoor op documenten van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie. Ook de Britse wetenschapper Susan Williams, die het boek Who Killed Hammarskjöld schreef, leverde nieuwe inzichten. Zij stelt dat een "Belgische piloot genaamd Beukels" het vliegtuig per ongeluk neerhaalde. The Guardian kwam in april 2014 met de theorie dat ene 'Vak Riesseghel' (wellicht Jan van Risseghem, FVG), een Belgische huurling die commandant was bij de Katangese luchtmacht, achter de aanslag zou zitten.

Al deze zaken leidden in 2013 tot vraag om een commissie van gerenommeerde juristen op te richten. Die moesten nagaan of het VN-onderzoek heropend moet worden. "Ons antwoord is volmondig ja", klonk het toen. "Volmondig omdat we denken dat een antwoord op de vraag waarom het vliegtuig neerstortte binnen handbereik is." De commissie verwees daarvoor naar cruciale documenten die de Amerikaanse inlichtingendienst NSA bezit. Het gaat om opnamen van het radioverkeer tijdens de bewuste nacht.

Maandag maakte huidig secretaris-generaal Ban Ki-moon bekend de nieuwe bewijsstukken onderzocht te willen zien. En ook daarvoor is weer een commissie in het leven geroepen. Het hoofd daarvan is de vroegere Tanzaniaanse opperrechter Mohamed Chande Othman. Hij wordt daarin bijgestaan door de Australische luchtvaartdeskundige Kerryn Macaulay en de Deense rakettenspecialist Henrik Larsen. Het gezelschap zal de komende maanden naar Zambia trekken, om daar de plaats van de crash te onderzoeken en getuigen te spreken.

Alle lidstaten zijn ook opgeroepen om eventueel bruikbare informatie te overhandigen. Eind juni moeten de eerste bevindingen gepresenteerd worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden