Zondag 18/04/2021

Opinie

Moedig optreden van Trump tegen een waardeloze deal

Bret Stephens. Beeld rv
Bret Stephens.Beeld rv

Bret Stephens is columnist van The New York Times

Van alle argumenten tegenover de regering-Trump om de deal met Iran toch maar te handhaven, was het belachelijkste wel dat wij, Amerika, beloofd hebben de deal in stand te houden.

Wij?

De regering-Obama weigerde de deal voor te leggen aan het Congres, goed wetende dat ze nooit de tweederdemeerderheid in de Senaat zou krijgen die vereist is voor een verdrag. Slechts 21 procent van de Amerikanen waren destijds voor de deal, tegenover 49 procent tegen, volgens een peiling van Pew. De overeenkomst werd door het parlement gesluisd tegen een meerderheid van partijoverschrijdende tegenstand in.

“De Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) is geen verdrag of bindende overeenkomst tussen staten, en het is geen ondertekend document”, schreef Julia Frifield, destijds assistent-buitenlandminister voor wetgevende zaken, in november 2015 aan de toenmalige afgevaardigde Mike Pompeo. Het is maar de vraag of de deal enige juridische waarde heeft.

Gebouwd op politiek los zand, weggevaagd door de volgende electorale golf: dat was het lot van het bedenkelijke en krakkemikkige JCPOA toen Donald Trump dinsdag weigerde opnieuw de sancties tegen de islamitische staat op te schorten. Hij had groot gelijk dat hij dat deed – ervan uit gaande dat ernstig is nagedacht over wat nu komen gaat.

In de weken voor de aankondiging werden sommigen van de mensen die eerder zeiden dat de deal de best mogelijke was plotseling creatief met voorstellen om hem recht te trekken. Het ging onder meer over afspraken tussen Washington en Europese hoofdsteden om strengere straffen aan Teheran op te leggen voor het aanhoudend testen van ballistische raketten – meer dan twintig sinds het ingaan van de deal – en zijn alsmaar agressiever gedrag in de regio.

Het probleem met die aanpak is echter dat hij alleen de symptomen bestrijdt van een probleem waarvoor het JCPOA zelf de voornaamste oorzaak is. De deal verzwakte de VN-verboden op het testen van ballistische raketten door Iran, die niet teruggedraaid kunnen worden zonder de toestemming van Rusland en China. Dat zal niet gebeuren.

De verlichting van de sancties gaf Teheran ook extra financiële slagkracht voor de financiering van zijn plunderingen in Syrië en van zijn militante handlangers in Jemen, Libanon en elders. Elke inspanning op het terrein om Iran op die plekken tegen te houden, zou betekenen dat we het opnemen tegen milities die we zelf voeden. Waarom stoppen we niet gewoon met voeden?

Apologeten van de deal antwoorden dat de prijs die we betalen het waard is, omdat Iran de productie van nucleaire brandstof grotendeels heeft stilgelegd voor de komende jaren. Op dit moment heeft Iran meer nucleaire speelruimte dan Zuid-Korea, en zou het zoveel materiaal mogen verrijken als het wil als de nucleaire deal eenmaal is afgelopen. Dat is krankzinnig.

Apologeten beweren ook dat Iran na de beslissing van Trump op industriële schaal zal gaan verrijken. Misschien doet het dat en veroorzaakt het een crisis die kan eindigen met Amerikaanse en Israëlische bombardementen op nucleaire sites. Maar dat zou dom zijn, en dat is het regime nadrukkelijk niet. Het is waarschijnlijker dat het symbolische stappen zet om de verrijking te hervatten, een dreiging suggereert zonder tot daden over te gaan. Het regime wil een heronderhandeling, geen afrekening.

Waarom? Zelfs als de sancties verlicht worden, hangt de Iraanse economie aan een zijden draadje. The Wall Street on Sunday berichtte over “honderden uitbraken van werknemersprotest in het recente verleden, een teken van de groeiende onvrede over de economische problemen van het land”. Deze week bereikte de rial een bodemkoers van 67.800 tegenover de dollar. Volgens een Iraans parlementslid verdween in de voorbije maanden voor zowat 30 miljard dollar kapitaal naar het buitenland. Dat is reëel geld voor een land met een bruto binnenlands product even groot als dat van Boston.

Het regime kan misschien oordelen dat een strategie van confrontatie met het Westen de nationalistische gevoelens zal aanwakkeren. Maar het zal omzichtig te werk moeten gaan. Gewone Iraniërs zijn al woedend omdat de regering de opbrengsten van de nucleaire deal verspilt aan steun voor het regime van Assad in Syrië. De condities die leidden tot de zogenaamde groene revolutie in 2009 zijn er opnieuw. Het zal Iran ook niet helpen als het een oorlog tegen Israël begint en een pak slaag krijgt.

Al die dingen betekenen dat de Amerikaanse regering in een sterke positie zit om een goede deal te onderhandelen. Maar ze miste vorige maand een kans toen ze er niet slaagde Bashar al-Assad, de marionet van Iran in Syrië, een fatale klap toe te brengen voor zijn gebruik van chemische wapens. De oproep van Trump aan het Iraanse volk klonk ook hol voor een president die niet bepaald het toonbeeld van vooruitstrevendheid is en nooit de mensenrechten hanteert als een diplomatiek wapen. De VS zullen ook hun relatie met de Europese partners moeten herstellen om tot een gecoördineerde diplomatie te komen.

Het doel is de leiders in Iran tot een fundamentele keuze te dwingen. Ofwel kiezen ze voor een werkende economie, zonder sancties en open voor investeringen. Maar dan moeten ze wel permanent, controleerbaar en onomkeerbaar verzaken aan de nucleaire optie en hun steun aan terroristen opgeven. Of ze kunnen hun nucleaire ambities blijven nastreven, met als gevolg economische rampspoed en mogelijk oorlog. Hoe dan ook maken ze geen aanspraak meer op de softe deal van Barack Obama waarbij eerst de sancties opgeheven werden, de nucleaire optie open blijft liggen voor later en ondertussen de financiering van het terrorisme doorgaat.

De moedige beslissing van Trump om zich uit de nucleaire deal terug te trekken zal Teheran duidelijk maken wat er op het spel staat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234