Vrijdag 09/12/2022

Moederschap maakt je slimmer

Moeders zetten aluminiumfolie in de ijskast, gooien de geschilde aardappelen in de vuilbak en zetten de schillen op het vuur, en laten de sleutel op de voordeur zitten. Het brein van zwangere vrouwen en moeders lijkt wel uit gelatinepudding te bestaan. 'Een baby steelt je tijd, je goede looks en je hersenen. Althans, daar was ik vroeger bang voor', zegt Katherine Ellison, schrijfster van Moederbrein. 'Het brein van vrouwen die moeder worden verandert, maar ze kijgen een Einstein-brein, geen papbrein.'

Door Katrijn Serneels

k heb lang gewacht om kinderen te krijgen, ik was 37 toen ik mijn eerste zoon kreeg", zegt onderzoeksjournaliste Katherine Ellison, wier reportagewerk bekroond werd met de Pulitzerprijs. "Ik was bang dat kinderen mijn leven zouden veranderen, dat mijn leven zoals ik het kende voorbij zou zijn. Mijn werk, mijn relatie met mijn man, mijn lichaam, mijn geestelijke ontwikkeling, het zou er allemaal niet beter op worden als ik kinderen kreeg. Maar eens ik ze had, merkte ik dat dat negatieve beeld van moederschap niet echt klopte. En dat er eigenlijk ook geen wetenschappelijke basis bestaat om aan te nemen dat baby's de hersenen van hun moeders opeten."

Waar komt het idee dat baby's de hersenen van hun moeder opeten vandaan?

Katherine Ellison: "De feministen hebben in de jaren vijftig heel erg tegen het moederschap gefulmineerd, omdat het van vrouwen hersenloze broedkippen zou maken. Dat moeders een 'papbrein' krijgen en de zorg voor kinderen je geestelijke ontwikkeling niet ten goede komt, is een oud idee: de geboorte van het kind is de dood van de ouder, zei Hegel al. Maar door toedoen van de feministen heeft het heel veel weerklank gekregen."

Moeders moeten ook wel wat hersenafstompende dingen doen: eten maken, pampers verversen... En naar kleuterprogramma's kijken en peuterpraat luisteren kan ook niet zo geestelijk verheffend zijn.

"Dat klopt, een heleboel van de taken die je als moeder elke dag opnieuw doet, zijn niet echt een stimulans voor de geest. En kinderprogramma's en -liedjes zijn niet op het niveau van een volwassene. Maar net omdat kinderen op een heel ander niveau denken, kunnen ze intellectueel heel stimulerend zijn, en je ook moreel bewuster maken. Uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog James Dillon blijkt dat een op de tien ouders zegt dat ze zich slimmer en creatiever voelen omdat hun kind hen inspireert dingen vanuit een ander standpunt te bekijken. Vierendertig procent zegt dat kinderen hen helpen om zichzelf beter te begrijpen, 29 procent zegt dat ze hen inspireren, en 26 procent zegt dat hun kinderen hun houding en gedrag hebben beïnvloed.

"Ik vind al die gevoelens heel herkenbaar. Toen mijn eerste zoontje geboren werd, ben ik meer gaan nadenken over de impact van ons gedrag op de toekomst, en dan vooral de toekomst van de natuur en het klimaat. Ik heb toen ook een boek over milieu geschreven. Kinderen krijgen heeft mijn moreel bewustzijn verhoogd.

"En het gezichtspunt van je kind maakt dat je zelf ook creatiever leert denken. Ik herinner me ook nog dat ik naar de bergen reden met Joey achteraan in de auto. We zongen kinderliedjes, tot hij opeens zei: mama, mijn stem is te zacht. Er was niks mis met zijn stem, maar hij bleef daar maar over zeuren. Tot ik opeens bedacht dat de druk op je oren als je stijgt ervoor kan zorgen dat je slechter hoort. Het was niet zijn stem, maar zijn oren waar het probleem zat. Kinderen dwingen je door hun bedrieglijk eenvoudige vragen over de wereld er vaak toe dingen beter te begrijpen."

Hersenonderzoek lijkt te bevestigen dat vrouwen een papbrein krijgen: hun hersenen krimpen tijdens de zwangerschap.

"Tijdens de zwangerschap krimpt de omvang van de hersenen van een vrouw, ze zijn het kleinst op het moment van de geboorte. Het gaat over een krimping van maximaal 7 procent. De oorzaak daarvan is dat er minder neurogenese gebeurt: er worden minder nieuwe hersencellen gevormd. Maar je krijgt wel een explosieve groei van nieuwe hersencellen in de hippocampus, het hersencentrum voor het opslaan van nieuwe ervaringen en het geheugen. Zes maanden na de geboorte is het volume van de hersenen weer normaal.

"Volgens hersenonderzoeker Craig Kinsley, die de veranderingen die moederschap veroorzaakt in ratten- en mensenhoofden bestudeert, is er tijdens de zwangerschap sprake van een reorganisatie van het brein. Hij vergelijkt het met de puberteit, waarin er door invloed van hormonale veranderingen ook tijdelijk gesnoeid wordt in het aantal hersenverbindingen, met als doel de hersenen op een nieuw stadium in het leven voor te bereiden. Vrouwen die zwanger zijn of net moeder zijn moeten zich focussen op alles wat met baby's te maken heeft, van babykleertjes kiezen tot de temperatuur van het badje tot de geluidjes als de baby huilt. Het lijkt erop alsof hun hersenen hen helpen om zich te focussen door die verhoogde activiteit in de hippocampus. Zo kunnen vrouwen zich alle nieuwe kennis en vaardigheden die ze zo hard nodig hebben heel vlug eigen maken."

Sommige mensen noemen dat zwangerschapsdementie: je weet niet meer hoe de president van Amerika heet, maar kent wel alle merken van babykleren.

"Dat je tijdelijk 'onbelangrijke' dingen als waar de sleutel ligt, of dat het waspoeder niet in de ijskast moet, vergeet, is een neveneffect van die reorganisatie van het brein, aldus Kinsley. Het zou niet om een papbrein, maar om een Einstein-brein gaan. Einstein vergat ook waar zijn overschrijvingen lagen die hij nog moest doen, maar niet omdat hij een slecht geheugen had. Hij was gefocust op andere dingen die op dat moment veel belangrijker waren. Zeker in de eerste maanden is de zorg voor de baby levensbelangrijk: je kind laten vallen kan veel ergere gevolgen hebben dan een sleutel vergeten. En wat die 'dementie' betreft: het slaaptekort van veel moeders zorgt er ook voor dat ze minder belangrijke dingen vergeten. Maar hun kind zullen ze nooit vergeten."

Met een vrouw die tijdelijk aan niks anders meer kan denken dan baby's en over niks anders meer praat, is dus niks mis?

"Dat de hersenen van aanstaande ouders lijken op mensen met een dwangstoornis, daar gaat het onderzoek van James Leckman aan de universiteit van Yale over."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234