Woensdag 01/04/2020

Protesten in States

Moeders als gezicht van mars op Washington

Beeld © EPA / Reuters / Belga

De protesten tegen de vrijspraak van blanke agenten die Afro-Amerikaanse verdachten doodden bij arrestaties, krijgen een gezicht. De moeders van de slachtoffers zullen volgende zaterdag een hoofdrol spelen tijdens een mars op Washington. Daarmee wil dominee Al Sharpton de burgerrechtenbeweging nieuw leven inblazen.

De moeders van wijlen Eric Garner, Ramarley Graham en Mohamed Bah stapten donderdagavond door New York City. Andere betogers verhinderden dat iemand anders voor hen uit liep. De spontane protestbeweging, met mensen van alle kleuren en uit alle sociale lagen, kiest hen als gezicht, de vrouwen die hun kinderen verloren aan buitensporig politiegeweld. De 43-jarige Garner stikte afgelopen juli nadat hij omwille van illegale verkoop van sigaretten door vier agenten op de grond was gegooid en in een wurggreep was gehouden. De 18-jarige Graham werd in februari 2012 in de Bronx doodgeschoten in zijn appartement - hij was ongewapend, de agent ging vrijuit. En de 27-jarige Bah viel in september 2012 agenten aan met een mes en werd doodgeschoten. Zijn moeder Hawa voert tot vandaag campagne voor gerechtigheid omdat haar zoon mentale problemen had en er daarom onnodig geweld werd gebruikt om hem te bedaren, maar een jury sprak de agenten al vrij.

"Ik ben hier vanavond omwille van een andere tragedie, die nooit hoorde te gebeuren. Ik vertelde jullie twee jaar geleden al dat we hier opnieuw zouden staan", verwees Grahams moeder, Constance Malcolm, naar Garners dood. "De politie moet verantwoording afleggen. We kunnen niet voortdurend onze kinderen begraven terwijl deze agenten gewoon naar huis mogen gaan, bij hun families."

Garners moeder, Gwen Carr, blijft vol onbegrip over de jury die tussen 29 september en 3 december talrijke getuigen hoorde en de video zag waarop haar zoon stierf, en onbeslist bleef over de mogelijke doodsoorzaak. "Wat er ook gebeurt, zijn naam zal herinnerd worden", scandeerde ze. Later op de avond hielden demonstranten in New York City een 'die-in', een krachtig symbolisch protest waarbij ze 'voor dood' op de grond gaan liggen. Het protest werd op enkele plaatsen grimmig. Donderdagavond werden ongeveer 200 mensen opgepakt, dubbel zoveel als de dag voordien.

De moeders boekten al twee kleine overwinningen. Burgemeester Bill de Blasio beloofde dat 22.000 agenten van de New Yorkse politie nu een extra training krijgen. Die moet ervoor zorgen dat de bevolking meer vertrouwen krijgt in de politie. De training van de agenten zal drie dagen duren en richt zich op het oplossen van problemen op straat en communicatie. Ook worden de agenten getraind in het onder controle krijgen van hun adrenaline. Volgens De Blassio is de extra cursus voldoende, omdat het moet worden gezien als een 'opfriscursus' van vaardigheden die agenten op de politieacademie geleerd hebben, al vinden de activisten dat er meer nodig is: een mentaliteitswijziging.

Huidig justitieminister Eric Holder beloofde op zijn beurt dat zijn departement een burgerrechterlijk onderzoek zal voeren naar de dood van Garner. "Ik wil gerechtigheid voor mijn zoon", zei Carr. "Ik ben dankbaar dat we nu al andere pistes hebben die we kunnen bewandelen. Ik krijg hoop - niet alleen voor mezelf, maar ook voor de hele natie - dat we een rechtvaardige beslissing krijgen."

Twee weken geleden kwam het in Ferguson (Missouri) al tot rellen, toen de agent werd vrijgesproken die de ongewapende tiener Michael Brown doodde. Ook zijn moeder, Lesley Spadden, eiste en verkreeg dat Justitie een federaal onderzoek begint.

Beeld EPA / Reuters / Belga

Speelgoedgeweer

Elders in de VS sluiten moeders van slachtoffers van politiegeweld zich bij de protesten aan. In Ohio (Cleveland) eisten Samaria Rice en honderden betogers de voorbije weken gerechtigheid voor haar 12-jarige zoon Tamir, die op 22 november in een park binnen enkele seconden na aankomst van de politie werd doodgeschoten. Ongeruste voorbijgangers hadden de politie gebeld omdat Tamir met een 'geweer' zwaaide. Een speelgoedgeweer, zo bleek achteraf. Enkele lokale media waren snel om het drugsverleden van zijn moeder aan te wijzen voor het 'bedreigende gedrag' van haar zoon, maar na verschillende protestmarsen werd door de openbare aanklager beslist een grand jury(gezworenen die optreden als een soort kamer van inbeschuldigingstelling, MR) samen te stellen, die moet oordelen of de agent vervolgd zal worden.

Intussen lekte een vernietigend rapport uit over de praktijken van de politie in Cleveland. Een rapport van het justitieministerie oordeelde dat het korps in honderden andere zaken 'buitensporig en onredelijk geweld' gebruikte. Zo werd een halfnaakt slachtoffer dat ongewapend op de vlucht sloeg twee keer beschoten, en werd een 13-jarige herhaaldelijk in het gezicht geslagen toen hij gehandboeid achteraan in de politiewagen zat. Ook kreeg een man een stroomstoot met een taser terwijl hij al vastgebonden lag op een brancard.

De protesten hebben zich ook verspreid naar het zuiden van de VS. Na eerdere betogingen voor Brown en Garner in Californië, staat nu ook de Afro-Amerikaanse gemeenschap van Phoenix (Arizona) in rep en roer. Tweehonderd mensen betoogden er donderdagavond nadat dinsdag een ongewapende zwarte man werd gedood door een blanke agent. De 34-jarige Rumain Brisbon was als drugsverdachte tot staan gebracht, maar twee keer fataal in de borst geschoten toen hij na een korte worsteling zijn hand in zijn broekzak stak. De agent dacht dat de man een wapen trok. Nadien bleek het om een potje te gaan met oxycodon, een krachtig verdovingsmiddel.

Ook zijn moeder staat vooraan bij de protesten. Nora Brisbon riep wel op om van de dood van haar zoon geen raciale kwestie te maken. Rumain had een blanke vriendin. "Dit heeft niets te maken met ras", zei Brisbon. "Dit gaat over Rumain en al het kwaad dat hem werd aangedaan, en ik wil dat de mensen daarop focussen. Als we betogen, laat ons hem dan positief herinneren. Hij was een zoon zoals de meeste mensen er een zouden willen", zei ze. "Hij mocht miljoenen mijlen ver weg zijn, maar als je hem belde omdat je hem nodig had, stond hij altijd klaar."

Brisbon was vader van vier kinderen, van wie de jongste - een meisje van 18 maanden - vlakbij was toen hij stierf. "Ik weet niet wat ze zullen doen zonder hun vader, en ik weet niet hoe ik zonder hem mijn kind ga opvoeden", zei zijn vriendin, de moeder van zijn peuter. "Hij zorgde zeer goed voor me, elke dag. Ik weet niet hoe ik dit aan mijn dochter moet vertellen wanneer de tijd rijp is."

Brisbons moeder zei ook te hopen dat de dood van haar zoon de politie tot nadenken zal stemmen. "Begrijp dat niet iedereen slecht is. Ze moeten nadenken voor ze schieten", zei ze. "Zoveel mensen verliezen hun families - zwart, blank, alle verschillende rassen. Dit is een tragedie voor ons als een volk."

Beeld EPA / Reuters / Belga

Martin Luther King

De huidige protesten mogen dan gedragen worden door alle kleuren van Amerika, als het van dominee Al Sharpton afhangt mogen deze zinloze doden de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging nieuw leven inblazen.

"Marsen en boycots leidden tot de Civil Rights Act van 1964", zei Sharpton donderdag in New York, waar hij Garners moeder, Gwen Carr, bijstaat. Sharpton, die vandaag vanuit zijn hoofdkwartier in Harlem de burgerrechtenbeweging National Action Network leidt, wil op 13 december met de moeders een mars op Washington organiseren. Daarmee wil hij de erfenis van zijn illustere voorganger Martin Luther King Jr. reanimeren.

King hield op 28 augustus 1963 zijn beroemde 'I Have a Dream'-rede tijdens een 'March on Washington for Jobs and Freedom'. Voor een kwart miljoen toehoorders voor de Lincoln Memorial in Washington, van wie 80 procent Afro-Amerikanen, riep hij op om het racisme in de Amerikaanse samenleving te beëindigen. Een jaar later stemde het Congres de wet die discriminatie op basis van ras verbood, alsook raciale segregatie in scholen, op de werkplek en in de openbare ruimte. In 1965 werd ook het stemrecht voor alle minderheden wettelijk beschermd.

Sharpton wil nu een nationale burgerrechtenbeweging organiseren die zich focust op gelijke justitie voor alle Amerikanen. Afro-Amerikanen zijn disproportioneel oververtegenwoordigd in de gevangenissen. Ongeveer 13 procent van de bevolking is Afro-Amerikaans, maar ze maakt ongeveer 40 procent uit van de 2,1 miljoen gedetineerden. Ook latino's worden meer veroordeeld dan blanken. Meer dan 60 procent van de gedetineerden behoren tot minderheden. Van alle Afro-Amerikaanse dertigers heeft een op de tien minstens een dag in de cel doorgebracht.

Volgens Sharpton begint het probleem bij willekeurige arrestaties door de politie, straffeloosheid voor politiegeweld en de verwijzingen van de lokale grand juries die raciale vooroordelen hebben. "We moeten ons protest centraliseren", zei hij. "En het federale justitieministerie duidelijk maken dat degrand jury-systemen op staatsniveau niet werken en niet in staat lijken om te gaan met agenten die beschuldigd worden van misdaden en moorden."

Sharpton vindt dat de video van Garners dood voor zich spreekt. "Een man die op de grond ligt, omsingeld is door agenten en toch nog stikt. Hij zei élf keer: 'Ik kan niet ademen.' Als dat geen oorzakelijk verband is...", verwees hij naar de onbeslistheid van de New Yorkse grand jury.

De activist zei niet hoeveel mensen hij denkt op de been te kunnen brengen, maar nu al lijkt een vertegenwoordiging geleid door moeders van slachtoffers van politiegeweld of onrechtvaardige justitie gegarandeerd.

Ook Sybrina Fulton, de moeder van de ongewapende 17-jarige Trayvon Martin, die op 26 februari 2012 in Florida werd gedood door de gewapende buurtvrijwilliger George Zimmerman - later vrijgesproken - zal aan Sharptons zijde staan. Eerder noemde zij zich niet verrast over de vrijspraak van de blanke agent in Ferguson, het vliegwiel van de huidige protesten. "Gezien onze geschiedenis, het parcours van ons justitiesysteem en de problemen van onze Afro-Amerikaanse jeugd was het hoogst onwaarschijnlijk dat hij schuldig zou worden bevonden."

De opkomst volgende week zaterdag zal beslissen of de politici in Washington aan de slag gaan om de structurele ongelijkheid van het Amerikaanse strafrechtsysteem om te buigen. Naast zovele andere wordt dit misschien wel de grootste uitdaging voor de laatste twee jaren van Amerika's eerste Afro-Amerikaanse president, Barack Obama.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234