Donderdag 21/10/2021

Moeder natuur spreekt: de aarde is vol

De aarde is vol en het einde nabij. Maar er is een alternatief voor eco-apocalyptiek, zegt Friedman.

Je moet je echt wel afvragen of we over een paar jaar zullen terugblikken op het eerste decennium van de 21ste eeuw - toen de voedselprijzen stegen, de energieprijzen piekten, de wereldbevolking toenam, tornado's door steden raasden, records van droogten en overstromingen sneuvelden, bevolkingen verhuisd werden en overheden wankelden door de combinatie van dat allemaal - en ons afvragen: wat ging er door ons hoofd? Hoe komt het toch dat we niet panikeerden toen het bewijs zo duidelijk was dat we op het vlak van groei, klimaat, natuurlijke bronnen en bevolking een paar alarmdrempels overschreden hadden?

"Het enig mogelijke antwoord is ontkenning", voert Paul Gilding aan, de ervaren Australische milieu-ondernemer, die dat moment beschrijft in zijn nieuwe boek The Great Disruption: Why the Climate Crisis Will Bring on the End of Shopping and the Birth of a New World. "Als je belaagd wordt door iets zo enorms dat je alles moet veranderen aan de manier waarop je denkt en de wereld ziet, dan is ontkenning de natuurlijke reactie. Maar hoe langer we wachten, hoe grootser de reactie zal moeten zijn."

Gilding haalt het werk van het Global Footprint Network (GFN) aan, een verbond van wetenschappers, dat berekent hoeveel 'planeten aarde' we nodig hebben om het huidige groeipad aan te houden. Het GFN meet hoeveel land en water we nodig hebben om bronnen te produceren die we consumeren en om ons afval te absorberen, gebruikmakend van de bestaande technologie. Al met al, zegt het GFN, groeien we in een tempo dat de bronnen van de aarde veel sneller opgebruikt dan dat we ze duurzaam kunnen aanvullen, en dus eten we de toekomst weg. Op dit moment verbruikt de groei wereldwijd anderhalve aarde. "En aangezien we maar één planeet hebben, is dat een groot probleem", zegt Gilding.

Dit is geen sciencefiction. Dit is wat er gebeurt als ons groeisysteem en het systeem van de natuur tegelijk tegen de muur botsen. In Jemen zag ik hoe een tankauto water bezorgde aan de hoofdstad. Waarom? Omdat Sanaa de eerste stad ter wereld kan zijn die zonder water valt, binnen het decennium. Dat gebeurt er als één generatie in een land 150 procent verbruikt van de duurzame capaciteit.

"Als je meer bomen omhakt dan je plant, dan zijn weldra je bomen op", schrijft Gilding. "Als je extra stikstof in het watersysteem stopt, dan verander je het type en de kwantiteit van het leven dat dat water kan voortbrengen. Als je de CO2-deken van de aarde aandikt, dan wordt de aarde warmer. Als je dat allemaal tegelijk doet en nog veel meer, dan verander je de manier waarop het hele systeem van de planeet functioneert, met sociale, economische en levensonderhoudende gevolgen. Dat is geen speculatie, dat is universiteitswetenschap."

Grens bereikt

Het is ook de stand van zaken. "In de duizenden jaren beschaving in China is het conflict tussen de mens en de natuur nooit zo ernstig geweest", zei de Chinese minister van Milieu Zhou Shengxian onlangs. "De achteruitgang en uitputting van natuurlijke bronnen en de teloorgang van het milieu zijn flessenhalzen en wegen zwaar op de economische en sociale ontwikkeling van de natie." Wat de Chinese minister ons vertelt, zegt Gilding, is dat "de aarde vol is. We gebruiken momenteel zo veel bronnen en scheiden zo veel afval af, dat we een soort grens bereikt hebben, gezien de bestaande technologie. De economie moet kleiner worden op het vlak van fysieke impact."

We gaan evenwel geen systemen veranderen zonder een crisis. Maar geen zorgen, het is aan het gebeuren.

We zitten momenteel vast in twee lussen. De eerste is dat meer bevolkingsaangroei en meer opwarming van de aarde samen leiden tot hogere voedselprijzen; stijgende voedselprijzen veroorzaken politieke instabiliteit in het Midden-Oosten, wat leidt tot hogere olieprijzen, wat leidt tot hogere voedselprijzen, wat leidt tot meer instabiliteit. Tegelijkertijd betekent een verbeterde productiviteit dat er minder mensen nodig zijn in de fabrieken om meer spullen te produceren. Als we meer banen willen, dan hebben we dus meer fabrieken nodig. Meer fabrieken die meer spullen maken veroorzaken meer opwarming, en daar vinden de twee lussen elkaar.

Maar Gilding is in feite een eco-optimist. Nu we getroffen worden door de Grote Ontwrichting, zegt hij, "zal onze reactie proportioneel dramatisch zijn, en zal er gemobiliseerd worden zoals bij een oorlog. We zullen veranderen met een omvang en een snelheid die we ons vandaag nog niet kunnen voorstellen, en we zullen onze economie in amper een paar decennia volledig omvormen, inclusief onze energie- en transportsector."

We zullen beseffen, voorspelt hij, dat het consumentgerichte groeimodel stuk is en dat we moeten gaan voor een geluksgericht groeimodel, gebaseerd op mensen die minder werken en minder verdienen. "Hoeveel mensen", vraagt Gilding, "liggen op hun doodsbed en zeggen: 'Had ik maar harder gewerkt of meer waarde gecreëerd voor de aandeelhouders?' En hoeveel zeggen er: 'Was ik maar vaker naar het voetbal gegaan, had ik maar meer boeken voorgelezen aan mijn kinderen, meer wandelingen gemaakt?' Om dat te doen, heb je een groeimodel nodig dat erop gericht is mensen meer tijd te geven om van het leven te genieten, maar met minder spullen."

Klinkt dat utopisch? Gilding beweert dat hij een realist is. "We stevenen af op een door de crisis bepaalde keuze", zegt hij. "Ofwel geven we toe dat we ten onder gaan, ofwel ontwikkelen we een duurzaam economisch model. We zullen voor dat laatste kiezen. We zijn misschien traag, maar we zijn niet dom."

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234