Vrijdag 10/04/2020

Moeder, er zit een artiest in de living!

Als mensen hun huis niet uitkomen voor kunst, dan moet kunst maar naar mensen thuis gaan. Onder dat motto treden almaar meer artiesten en culturele centra op in gezellige woonkamers. Ultieme drempelverlaging of nieuwe saloncultuur?

DOOR WOUTER HILLAERT

BRUSSEL l Gerhard Verfaillie van CC Hasselt vat het zo samen: 'Je bereikt een publiek dat nooit een voet in de schouwburg zou zetten. Maar het heeft ook met een zeker voyeurisme en exhibitionisme van de betere middenklasse te maken.'

Maandagavond in de Berchemse Vredestraat. Op de stoep van nummer 55, onder een tentje met het opschrift 'Buurt aan de beurt', wacht een twintigtal mensen tot de voordeur opengaat. Een voor een mogen ze binnen, op voorwaarde dat ze hun schoenen uittrekken. 'Wees welgekomen, doe alsof ge thuis zijt, de drank staat in de frigo', staat er in grote letters op de tafel in de living. Ook alle andere kamers in het ruime huis, ingericht met een hang naar retrodesign, staan open voor nieuwsgierige blikken. Eén toeschouwster buigt zich in de werkkamer over de kleurige Post-itjes op de telefoon. "Moet er iemand bellen? 't Is voor niets, hé!"

Piepshow is een theaterproject van Tom Struyf en Pieter Van den Bosch van de Toneelacademie in Maastricht. Afgelopen zomer pasten ze op vier huizen waarvan de bewoners op vakantie waren, om er voor hun "theatrale inbreuk op uw privacy" ongestoord ideeën op te doen. Vandaag ligt Struyf languit in het bed van de eigenaars van nummer 55, waar hij het publiek een verhaaltje voor het slapengaan voorleest. Van den Bosch kom je dan weer in adamskostuum tegen, in (en uit) het bad. "Hoeveel mensen liggen er nu te vrijen in bad? Hoeveel halen er nu verloren haren uit het putteke?" Uit de nabije kinderkamer klinkt babygehuil, opgenomen op een bandje.

Struyf en Van den Bosch willen verwondering opwekken over huiselijke herkenbaarheid, zeker als ze samen gaan slapen en weer opstaan met kunstmatig spotlicht door de luiken. Tegelijk wijzen ze subtiel op de onvergankelijkheid van huizen tegenover hun voortdurend wisselende bewoners. "Een aandenken voor over vijftig jaar?" vragen ze bij het zogenaamde ontbijt. Alle bezoekers (buren, kennissen van de bewoners en het vaste publiek van CC Berchem) laten in weckpotten een haarlok of een stukje vingernagel achter. "Spelen in huizen was voor ons hét antwoord op de vraag hoe je zo dicht mogelijk kan komen", zeggen de makers van Piepshow. Met die voorstelling zullen ze nog twintig andere opengestelde huizen aandoen.

Die informele nabijheid is de basisinzet van opvallend veel 'livinginitiatieven' de laatste tijd. Een trend is nog zacht uitgedrukt. CC Hasselt hield in september Huiskamermaand en liet tien koppels de zetels verschuiven voor een avondje vertelling of muziek met Chris Lomme, Elvis Peeters of Hans Van Cauwenberghe. Het Brusselse Muziekpublique trok tijdens het KlaraFestival en onder de titel Living Room Music naar vijftien huizen om er kamerconcerten te geven. Op het Turnhoutse jeugdtheaterfestival Storm op komst kon je in kinderkamers het resultaat zien van de artistieke samenwerking tussen de jonge bewoners en telkens één kunstenaar. En volgend weekend organiseert het Poëziecentrum weer Dichter aan huis, waarbij veertig bekende dichters Gentse huisdeuren zullen platlopen. Waar komt al die huisvlijt ineens vandaan?

Woensdagavond op de Gentse Galgen-berg. Uit het open raam van de eerste etage van het studentenkot op nummer 13 klinkt uitdagend hedendaags klassiek. Boven zitten ongeveer vijftien toehoorders dicht tegen elkaar aan op divan en vensterbank. Ze luisteren ingespannen naar het jonge zeskoppige ensemble Branie. De kamer is zo klein dat de contrabassiste naar de gang is verwezen. Met haar strijkstok knalt ze op een snaar na tegen de deurpost aan.

"Zou dat hier nog lang duren?" polst een minder muzikale kotbewoonster, die met haar broodrooster niet voorbij het gebeuren kan. Uit de kamer komt even later applaus, gejuich zelfs. Gastvrouw Annelies, studente geografie, glundert. "Behalve ikzelf is niemand hier al eens naar een klassiek concert geweest."

HouseMusic vindt al voor de vijfde keer plaats, onder auspiciën van het Festival van Vlaanderen-Gent. "De inzet is dubbel", legt gedelegeerd bestuurder Jan Briers uit. "Enerzijds willen we klassieke muziek naar de studenten brengen, omdat het omgekeerde nog te weinig gebeurt. Anderzijds bieden we al dan niet afgestudeerde conservatoriumstudenten de kans om met publiek in contact te komen. Anders dan in andere landen zit dat hier niet in de opleiding." Met succes, zo blijkt: maar liefst zestig koten hebben op het aanbod van het Festival gereageerd en krijgen elk een halfuurtje klassiek cadeau.

"Het is telkens weer spannend. Hoe dronken zal je publiek al zijn?" lachen klarinetiste Sofie en fluitiste Katelijn, die in de Blekerijstraat net het nieuwe huis van Céline zijn gaan inwijden. "Maar dit is veel toffer dan op recepties spelen. Daar vragen ze of je wat zachter kan spelen, hier roepen ze enthousiast om een bisnummer." Het duo heeft bewust voor minder vanzelfsprekende composities gekozen, onder meer van Jolivet. "Wie? Johnny Depp?" echoot de kamer. Verrast rocken Célines vrienden mee op een opgewektere deun van John Rutter.

Het contrast met de vroegere saloncultuur, waarbij schrijvers of componisten bij de hoogburgerij thuis optraden voor een select publiek, lijkt groot. Sinds Jan Hoet in 1986 met Chambres d'amis kunstwerken exposeerde bij mensen thuis, zit deze intieme vorm van kunstpresentatie veeleer in de hoek van cultuurparticipatie. Geen huiskamerinitiatief dat zich niet verkoopt als drempelverlagend.

Voor Compagnie KAiET, het Antwerpse collectief dat sinds Antwerpen open in 2004 een continu aanbod met muziek, vertelling en dans voor livings uitbouwde, is dat zelfs de basismotivatie. "We vragen de huisbewoners om zelf vrienden en buren uit te nodigen", zegt Rein de Smet. "Zo bereik je een alternatief circuit met een grotere publieksvariëteit."

Gerhard Verfaillie van CC Hasselt heeft er een ander idee over. "Toen ik mails stuurde om tien huizen voor onze artiesten te vinden kreeg ik al snel dertig reacties. Vaak zijn het tweeverdieners met grote huizen. De betere burgerij zeg maar, waarvan de meeste al een link met de schouwburg hebben. Zij zullen zeker ook minder cultuurvertrouwde toeschouwers aanspreken. En ik geloof in het meerwaarde-effect van sociale cohesie in de buurt, maar in het algemeen krijg je in livings toch een weerspiegeling van het publiek in de zaal. Mij gaat het veeleer om een nieuwe inhoudelijke relatie tussen artiest en publiek. Je verkleint de afstand, zeker als je na de voorstelling een glas drinkt met de bewoners."

Choreografe Anabel Schellekens, die samen met Thomas Devens al vijf jaar in livings danst, vat het kernachtig samen. "Je verlaagt de drempel zeker naar mensen die niet vertrouwd zijn met dans of theater. Op onze voorstellingen is dat echt de meerderheid. Maar je daalt niet de sociale ladder af, ook al kom je wel eens in eenvoudige huizen van geëngageerde mensen."

Zelf danst Schellekens om andere dan cultuurpolitieke redenen graag in livings. "De beperkingen van die kleine ruimte dagen erg uit: er zijn ongelooflijk veel mogelijkheden om daar toch beweging te creëren. Bovendien heb je geen techniek nodig en kan je veel flexibeler werken dan in het zalencircuit."

De bredere verklaringen voor deze explosie van 'nieuw huiskamerdrama' zijn velerlei. Ze past in de algemene poging van kunstenaars en cultuurhuizen om binnen het overvolle aanbod nieuwe klanten te werven en hechtere banden te smeden, al dan niet in relatie tot het participatiediscours van minister Anciaux. Ze weerspiegelt ook de algemeen maatschappelijke hang naar nieuwe gemeenschap in de wijk én tegelijk de hele wereld thuis binnen handbereik hebben. Die grenzen tussen het publieke en het private domein zijn al langer aan het vervagen, van reality-tv tot free hugs.

Wat er ook van zij, over één ding zijn zowel gastheren, bezoekers, kunstenaars als organisatoren het roerend eens. Dat huiskamervoorstellingen telkens fijne avonden opleveren.

Piepshow, tot januari in huiskamers over het hele land (speellijst op www.ccbe.be). Dichter aan huis vindt plaats op 13 en 14 oktober in Gent (www.poeziecentrum.be). Het aanbod van KAiET staat op www.dehuiskamers.be

Het 'nieuwe huiskamerdrama' past in de poging van kunstenaars en cultuurhuizen om nieuwe klanten te werven en hechtere banden te smeden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234