Zondag 01/08/2021

Modernisme op mensenmaat

De architectuurserie van De Morgen: vijftien modernistische toparchitecten, vijftien prachtige boeken, vijftien zaterdagen lang. Op deze plek schrijft Didier Wijnants telkens een column over de architect of architectuurstroming van de week.

Alvar Aalto

(boek 6)

Om te begrijpen hoe een tijdperk in elkaar zit, is het altijd nuttig de toonaangevende critici en historiografen van het tijdperk in kwestie te lezen. Er bestaan vandaag talloze boeken over de modernistische architectuur tussen pakweg 1910 en 1960. Soms zijn ze louter beschrijvend, soms erg kritisch, soms best wel bewonderend, maar ze gloeien nooit onvoorwaardelijk mee met hun onderwerp.

Daarom is het een aanrader om Sigfried Giedion te lezen, de auteur van Space, Time and Architecture. Dat boek verscheen in 1941 en claimde voor het eerst dat er met het modernisme een 'nieuwe traditie' aan het groeien was. Giedion zette alles mooi op een rijtje: het fundamentele onderzoek van Leonardo da Vinci, het werk van Borromini en Guarini, het effect van de industrialisatie en de nieuwe civiele technieken. Dat alles leidde bijna onvermijdelijk tot de architectuur van Wright, Bauhaus en Le Corbusier: meer rationaliteit, minder ornamentiek, technisch meesterschap, internationalisatie.

Giedion heeft zijn boek enkele keren bijgewerkt en onderweg kwam hij Alvar Aalto tegen. Die Finse architect leek aanvankelijk wat in de weg te lopen. Misschien was hij niet internationaal genoeg georiënteerd en bleef hij te veel in de Finse moerassen en meren steken, terwijl de westerse wereld stond te schreeuwen om bouwwerken die het nieuwe modernisme konden belichamen. Later is Giedion het vernuft van Aalto steeds meer gaan waarderen.

In de laatste editie van zijn boek (1967) krijgt Aalto een apart hoofdstuk van vijftig bladzijden waarin de auteur zijn bewondering niet onder stoelen of banken steekt. De titel van dat hoofdstuk luidt 'Irrationality and Standardization'. Aalto zorgde voor bescheiden barsten in het modernistische verhaal van rationalisme en objectiviteit ('Neue Sachlichkeit' was bijvoorbeeld de leuze van het Bauhaus). Of om het simpeler te zeggen: Aalto had oog voor 'The Human Side' (pagina 665) van de architectuur. Dat lees je in zijn werken. Hij heeft zich nooit laten verleiden tot megalomane stadsontwerpen gebaseerd op strenge principes.

Aalto had om te beginnen oog voor kleurrijke details, maar ook voor zachte emotionele en culturele aspecten. Het kan een dom voorbeeld lijken, maar het is belangrijk: hij gebruikte veel hout. Zijn fijnzinnige aanpak maakte zijn modernisme heel warm en menselijk. Bezoek bijvoorbeeld het Finlandiagebouw in Helsinki om dat te begrijpen. Na dat bezoek zult u ook inzien dat Aalto's werk vandaag sterk doorleeft, veel sterker dan dat van de eerste coryfeeën van het modernisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234