Woensdag 20/10/2021

Modernen uit Nederland onder de loep

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen is gesloten, maar delen van de collectie zijn elders te zien. In de Koningin Fabiolazaal krijgen de modernen uit Nederland nu alle aandacht in een fraaie expo.

De Modernen. Kunst uit Nederland van 28 januari tot 19 augustus in Koningin Fabiolazaal, Jezusstraat 28, Antwerpen. Di-zo 10-17 uur, zaterdags tot 18 uur. Maandags gesloten. Toegang 4 euro. Gratis viertalige bezoekersgids. www.kmska.be

e tempel op het Antwerpse Zuid, waar het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten KMSKA al 120 jaar lang huist, is gesloten tot eind 2017. De 'oude tante' wordt ingrijpend gerenoveerd, gerestaureerd en uitgebreid - bij de heropening zal het huis over 40 procent meer vloeroppervlakte beschikken. Maar tijdens de werken blijft de imposante collectie wel degelijk zichtbaar.

Onder het motto Dicht maar dichtbij toont het museum delen van de verzameling op diverse plaatsen: in het MAS en de kathedraal van Antwerpen is een serie meesterwerken te zien, in het Mechelse Schepenhuis wordt de fenomenale Rik Wouterscollectie gepresenteerd en in Lier brengt het Stedelijk Museum een overzicht van de Bruegeldynastie en haar erfenis. Bovendien reizen momenteel enkele Ensors door Japan.

Het kan paradoxaal klinken maar door die spreidingspolitiek kan het 'gesloten' museum uitstekende cijfers voorleggen: in 2011 waren er 272.000 bezoekers tegenover 150.000 het jaar daarvoor. De eerste, bijzonder fraaie tentoonstelling in de Antwerpse Koningin Fabiolazaal met een greep uit de moderne collectie van het KMSKA trok bijna 19.000 bezoekers. Een meer dan behoorlijk succes, vooral omdat de tentoonstellingsruimte bij het publiek redelijk onbekend is, hoewel ze vlak bij de zeer drukke winkelas, de Meir, ligt. Banieren met een appetijtelijk naakt van Modigliani moesten de bezoeker de weg wijzen.

Een publieksenquête toonde aan dat 45 procent van de bezoekers de Fabiolazaal inderdaad niet kende. Bijna 95 procent zei dat de zaal wel makkelijk te vinden was. En, misschien nog het verheugendste resultaat: driekwart van de respondenten verklaarde naar de volgende tentoonstelling, De Modernen. Kunst uit Nederland,te komen kijken. Die expositie opent morgen en de bezoekers zullen niet teleurgesteld zijn.

Priester in vol ornaat

Aan de appelblauwzeegroene wanden - een ingreep van Office, het architectuurbureau van Kersten Geers en David Van Severen - hangen zo'n zestig werken: van Lawrence Alma-Tadema en Vincent van Gogh tot Karel Appel en Pyke Koch. Net als bij de vorige presentatie krijgen de werken ook nu voldoende ademruimte. Schilderijen die in de gewone museumopstelling nauwelijks opvielen, hangen nu te schitteren, en onder de vele werken die uit het depot komen zitten enkele fraaie verrassingen. De slimme doorkijkjes zorgen bovendien voor mooie confrontaties tussen de werken onderling.

Het KMSKA pakt graag uit met zijn imposante Kees van Dongen: een monumentale orthodoxe priester in vol ornaat, een symfonie in zwart, rood en groen uit 1928 krijgt een echo in een abstract, brutaal en sculpturaal schilderij van Bram Bogart uit 1965.

In de intieme ruimtes van de Fabiolazaal worden wel vaker schilderijen tegen elkaar uitgespeeld. Zo krijgt de sierlijke maar donkere olieverfschets De aardappelrooister uit 1885 van Vincent van Gogh een compagnon in een soortgelijk werk van de veel minder bekende Willem Witsen. Beide schilders waren onder de invloed gekomen van de school van Barbizon, schilderden in de open lucht en waren vooral aangetrokken tot doodgewone taferelen van werkende boeren op het land.

In die ruimte zien we hoe de nieuwe schildersstijl met vlugge, zichtbare toetsen rond de vorige eeuwwisseling snel veld wint. Er hangen donkere, schimmige Amsterdamse stadsgezichten én een opvallend helder naakt van George Hendrik Breitner, een ronduit schitterende, vlekkerige aquarel van een restaurantinterieur door Isaac Israëls - een topwerk dat helaas zelden te zien is - en een elegant bloemstilleven vol jubelende kleuren van Jan Sluijters.

En passant wordt in de bezoekersgids het verhaal verteld van de verzameling van de Nederlandse arts dr. Esser. In 1934 plaatste de man driehonderd schilderijen en zeven portefeuilles met tekeningen bij het Antwerpse museum met de vraag dat men een keuze maakte voor langdurige bruiklenen. De man had immers een collectie van maar liefst achthonderd stuks en acuut plaatsgebrek. Maar de museumcommissie ging niet akkoord en wou dat hij alles terugnam - ook zijn vroege Mondriaans... Intussen zat de man al in Chicago. Uiteindelijk werd in 1949 een overeenkomst gesloten met de erven-Esser. Zeven werken, waaronder de Breitners en de Israël, zijn in de collectie van het KMSKA terechtgekomen.

Zo gaan schilderij en verhaal hand in hand in deze tentoonstelling. Een andere zaal gaat dieper in op de Nederlandse kunstenaars die naar België kwamen, omdat ons kunstonderwijs een uitstekende reputatie had. Lawrence Alma-Tadema studeerde in Antwerpen, kwam in het atelier van Hendrik Leys terecht en vertrok via Brussel naar Londen, waar hij uitgroeide tot een van de beroemdste pre-rafaëlieten. Van hem hangt er een sensueel en uitdagend portret van een vrouw die de kijker kersen aanbiedt. Jan Neuhuys komt dan weer onder de invloed van de interieurs van Henri de Braekeleer. De Nederlander Jakob Smits - bekend van zijn grofkorrelige interieurs en landschappen - kiest voor de stille Kempen en vestigt zich in de buurt van Mol. In 1912 gaat Gerard Baksteen in diens atelier aan de slag. En Willem Paerels, van wie er een krachtig maar ingetogen, expressionistisch vrouwenportret hangt, vestigt zich in Brussel, waar hij onder invloed komt van het kubisme.

De expositie eindigt sterk met licht surrealistische, bevreemdende schilderijen van het trio Carel Willink, Pyke Koch en Raoul Hynckes én de kleurige, vertederende en beangstigende kopvoeters in Dier en kind op blauwe achtergrond (1953) van Karel Appel.

De Modernen. Kunst uit Nederland biedt een mooie, zij het onvolledige wandeling door de Nederlandse kunstgeschiedenis van 1847 tot 2007, van de romantiek tot CoBrA. De volgende aflevering van De Modernen zal gewijd zijn aan Constant Permeke.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234