Donderdag 08/12/2022

Moderne kunst laat zich kisten

Hoe gaat het met onze hedendaagse kunstwerken in Vlaanderen? Staan museale collecties 'letterlijk te verrotten', zoals cultuursociologen Pascal Gielen en Rudi Laermans in Een omgeving voor actuele kunst schrijven? 'Zo erg is het niet', zegt Bart De Baere, directeur van het Antwerpse Muhka, 'maar er zijn wel degelijk problemen.' De Morgen nam een kijkje achter de schermen en wrong zich met De Baere en collectieverantwoordelijke Leen De Backer door uitpuilende opslagplaatsen.

Antwerpen

Van onze verslaggever

Ward Daenen

Twee opmerkelijke citaten uit Een omgeving voor actuele kunst, de pas verschenen veldbeschrijving van de hedendaagse kunst in Vlaanderen, geschreven door cultuursociologen Pascal Gielen en Rudi Laermans. Eerste passage: "Veel artistieke artefacten zijn niet geregistreerd (...). Werken leven al jarenlang een verborgen bestaan in containers of zijn eenvoudigweg onvindbaar. De basisregels op het gebied van behoud, beheer en restauratie worden kortom al jaren met de voeten getreden." In een tweede passage, aan het einde van het boek halen Laermans en Gielen hard uit: "Museale collecties staan letterlijk te verrotten". Niemand treft daarbij schuld, vinden de onderzoekers, veel heeft te maken met jarenlange onderfinanciering en de Vlaamse ziekte: solopolitiek.

Maar als er rottende collecties zijn, waar liggen die dan? In het Gentse S.M.A.K.? Weinig waarschijnlijk, daar de instelling als een van de weinigen voldoende subsidies krijgt en de laatste paar jaar aandacht besteedt aan behoud en beheer. Zijn er problemen in het Provinciaal Museum voor Moderne Kunst in Oostende (PMMK)? Niet dat de Leuvense onderzoekers konden vaststellen. Hun onderzoek werd er immers grondig belemmerd. Ter illustratie van de onbereidwilligheid van PMMK-directeur Willy Vandenbussche: toen Gielen de jaarverslagen van het PMMK opvroeg, kreeg hij die zonder de jaarrekeningen. Die er waren er uitgeknipt.

Het Muhka, daar moesten we zijn. Het is immers ondergefinancierd en bovendien nog maar kortelings begonnen met een inhaaloperatie inzake collectiebeheer. "In het Mukha (...) is de lijst met kunstwerken onvolledig", zei Gielen bovendien in het interview met deze krant (DM 27/3). "Er liggen werken in klamme havencontainers opgeslagen."

Bart De Baere ontkent alvast formeel. "Alle kunstwerken zijn geregistreerd. Er liggen geen kunstwerken te vergaan. Een stuk van Tv quiz decor van Guillaume Bijl zit inderdaad in een container (zie DM gisteren). Die staat niet zomaar in open lucht, maar heeft onderdak in een depot van de NoordNatie." Of we dat depot mogen zien? "Neen. Wij kunnen niet zo maar binnen in dat bedrijf. Bovendien zijn de poorten van de container tegen de muur gezet. Dat is veilig."

Veilig, maar niet publieksvriendelijk. Als een onderzoeker bijvoorbeeld vraagt om dat collectiestuk te zien, kan dat niet. De Baere: "Dat is een probleem, dat geef ik toe." Het Muhka heeft achter de museummuren een aantal relatief kleine geacclimatiseerde opslagplaatsen. Net als de bergplaats met schilderijen, blijkt het 'depot driedimensionale werken' afgeladen vol. Er liggen installaties in van Daniel Buren, Dan Flavin, Tony Cragg, Jan Fabre... "De werken zitten in houten kisten. Dat is klimatologisch niet ideaal, maar het kan niet anders." Lopend door de gangen op de eerste verdieping passeren we een klein hok. "Eigenlijk is dit een stuk museumruimte. Maar wegens plaatsgebrek wordt het als depot gebruikt", glimlacht De Baere. We stappen binnen in de technische werkplaatsen. Bij de ingangspoort staat een Richard Deacon. Een enorm werk van Rob Bruyninckx ook. "Het is de enige plek waar we die Bruyninckx kunnen zetten. Het staat daar al jaren", weet Leen De Backer. Is het museum beveiligd tegen diefstal? "Er is een alarm. De poort gaat alleen open als er werkvolk is." Om de hoek, aan de ingang van de schrijnwerkerij staat een Michel François. "Een belangrijk werk", vindt De Baere. "We hebben het omwikkeld met plastiek, opdat er geen stof op valt." Maar er zit een gat in het plastiek.

Bart De Baere is niet beschaamd. "We hebben een intelligente toekomstvisie op collectiebeleid ontwikkeld. Voor de rest doen we wat we kunnen met het weinige personeel en de weinige middelen die we hebben. Maar het ontbreekt ons aan een goede basisinfrastructuur voor behoud en beheer, zo simpel is het. Elk fatsoenlijk museum voor hedendaagse kunst heeft een buitendepot. Wij dus niet. Dat is een serieuze lacune in onze collectiepolitiek. Zo'n ruim depot moet er vroeg of laat komen om aan de normen te voldoen. De opslagplaats van de Vlaamse Gemeenschap in Schaarbeek is geen optie." Bij de Vlaamse Gemeenschap wordt dat beaamd. "De capaciteit van de ruimte is beperkt en dus niet voorzien op langdurige bewaring en opslag van werken van grote omvang", zegt Gert Van Tittelboom, woordvoerder bij de administratie Cultuur.

Het Muhka wil op termijn zijn collectie inschakelen in het circuit van hedendaagse musea. "Simpel gesteld: als we meer werken kunnen uitlenen, zullen wij zelf gemakkelijker kunnen lenen bij andere instellingen. Dat komt iedereen ten goede", besluit De Baere.

Directeur Bart De Baere: 'Het ontbreekt ons aan infrastructuur voor behoud en beheer, zo simpel is het. Elk fatsoenlijk museum heeft een buitendepot. Wij dus niet'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234