Maandag 25/10/2021

Moderne kunst komt eindelijk weer bovengronds

Wordt het het Jubelpark, de Heizel of toch de kanaalzone? Brussel lijkt dan toch een museum voor moderne kunst te krijgen. In afwachting mag de collectie van het Koninklijk Museum nog dit jaar de kelders verlaten.

Scepsis blijft gewettigd, maar er lijkt dan toch wat te bewegen in het dossier 'moderne kunst in de hoofdstad'. Na jaren van stilstand onder federaal voogdijminister Sabine Laruelle (MR), van wie men zich afvraagt of ze wel wist dat ze bevoegd was voor de federale musea, is er met haar opvolger Paul Magnette (PS) een wat daadkrachtiger bewindvoerder opgestaan. Dat moet met name een einde maken aan de huidige beschamende omgang met de collectie moderne kunst in het Koninklijke Museum voor Schone Kunsten (KMSK) op de Kunstberg. Die collectie is inmiddels al bijna anderhalf jaar verbannen uit de museumzalen, omdat directeur Michel Draguet de exporuimte laat herinrichten voor een fin-de-sièclemuseum.

In een open brief (DM 11/5) aan Vlaams Parlementslid Yamila Idrissi (sp.a) belooft Magnette dat de collectie binnen het KMSK weer boven de grond zal komen in een ruimte die nu nog gerenoveerd wordt. Concreet zou dat er toe moeten leiden dat er voor de moderne kunst nog dit jaar opnieuw enkele museumzalen ter beschikking komen. De Regie der Gebouwen heeft van de werken een prioriteit gemaakt.

Meer dan een doekje voor het bloeden is dat niet. De in historisch opzicht uitstekende collectie moderne kunst verdient meer dan een tentoonstelling in een achterafzaaltje. Vandaar de roep om een zelfstandig Museum voor Moderne (en Hedendaagse) Kunst in de hoofdstad. Hoewel kleinere exporuimtes als Wiels en het recente Maison Particulière aan belang winnen, blijft de afwezigheid van een museum met 'nieuwe' kunst een groot gebrek.

'Groot museum' gezocht

Ook daar lijkt enig schot in de zaak te komen. Opnieuw Magnette: "Brussel verdient op langere termijn een groot museum voor moderne en hedendaagse kunst. We moeten onze hedendaagse kunstenaars de kans geven om hun werk te tonen aan de zijde van hun voorgangers en aan het publiek tonen dat de schilders en beeldhouwers van vandaag in dialoog staan met die roemrijke geschiedenis." Magnette nodigt een honderdtwintigtal stemmen uit de kunstwereld uit om zich mee te bezinnen over hoe dat museum er moet uitzien. Twee rondetafels worden daarover bijeengeroepen, respectievelijk over het museumconcept en over de locatie.

Over de kwaliteit van de collectie moet men zich geen zorgen baren. De verzameling van het KMSK zelf biedt een stevig fundament. Het idee van Yamila Idrissi om die aan te vullen met andere semi-openbare collecties heeft de sympathie van minister Magnette. Het is alleszins een feit dat 'staatsbank' Belfius, maar ook de Nationale Bank, Belgacom en ING (zie kader) hoogstaande en complementaire collecties Belgische en internationale kunst bezitten die schreeuwen om een permanente tentoonstellingsmogelijkheid.

Heizel of Jubel

Nadat eerdere met veel bombarie aangekondigde ideetjes voor een locatie - het oude beursgebouw, het Grondwettelijk Hof - sneuvelden op praktische bezwaren, lijken vandaag nog drie opties in de running. Het spectaculairst is het voorstel om een 'landmark'-museum op te trekken in de Brusselse kanaalzone. Het zou een statement van wereldformaat zijn - denk aan gelijkaardige successen als Tate London en Guggenheim Bilbao - maar lijkt mede daarom momenteel niet erg kansrijk, vanwege grote budgettaire en politieke hindernissen. Behalve in de Emiraten lijkt het tijdperk van de spektakelmusea ook wat gepasseerd.

Realistischer is een verhuizing van de collectie naar de Heizelvlakte, waar de stad Brussel met Neo een ambitieus stadsproject wil ontwikkelen. Politiek is het Neo-project van groot belang, met name voor de PS van burgemeester Freddy Thielemans, minister Magnette én directeur Draguet. De derde optie is een nieuwbouw aan het Jubelpark, wat het voordeel zou hebben dat de federale musea in Brussel tot twee sites beperkt blijven, wat de wil van de KMSK-directie zelf is.

Ook minister Magnette hecht erg aan het idee van een 'museumeiland', een combinatie van meerdere musea in dezelfde wijk. Dat is het grotere ontwerp waar Draguet voor lobbyt. Naar het toeristisch aantrekkelijke voorbeeld van het Magrittemuseum moeten de musea op de Kunstberg en in het Jubelpark omgevormd worden tot een snoer van thematische musea, met focus op de Vlaamse Primitieven en het fin de siècle in het KMSK, en art nouveau in de plaats van het huidige Muziekinstrumentenmuseum. Dat zou dan op zijn beurt naar het Huis Vanderborght in de benedenstad moeten verkassen, om aansluiting te vinden bij De Munt.

Dat schaken met collecties is de specialiteit van de fel gecontesteerde Michel Draguet. Hij is tot nader order directeur van het KMSK én ad interim directeur van de Koninklijke Musea voor Kunst & Geschiedenis op het Jubelpark, waardoor hij zo goed als alle federale musea in Brussel onder zijn hoede heeft. Zolang zijn benoeming/vervanging politiek geblokkeerd blijft, moet er ook voor de federale musea zelf weinig officieel nieuws verwacht worden. Een voorstel van de administratie om de beleidsstructuur van de federale musea te wijzigen, ligt momenteel op het bureau van Magnette.

Collectie zkt. locatie

Momenteel zit de collectie moderne kunst van het Koninklijk Museum verstopt in de kelders. Aan mogelijke locaties voor een museum nochtans geen gebrek.

BeursgebouwOp deze toplocatie zal het geen moderne kunst zijn die toeristen moet lokken, maar bier.

Grondwettelijk Hof Voordeel: gelegen op de Kunstberg en dus vlak bij andere musea. Nadeel: totaal ongeschikt voor bewaring en expositie.

Huis VanderborghtHet gebouw is te klein om een museum met internationale faam te huisvesten.

KanaalzoneEen nieuw museum zou een stroomstoot geven aan de 'moeilijke' buurt, maar het is niet duidelijk wie dat wil betalen (een factuur van 100 miljoen is geen uitzondering). De kanaalwijk overspant bovendien verschillende gemeenten die amper tot samenwerking te brengen zijn. Helaas.

Heizel: de stad Brussel heeft grote plannen voor de Heizelvlakte. Een megashoppingcenter, ontspanning, woonzone... Neo moet een stad in de stad worden. Een topmuseum zou de parel aan de kroon moeten worden.

Jubelpark: de mond aan het begin van de tunnel onder het park zou overdekt kunnen worden. Die ruimte zou gebruikt kunnen worden om een nieuw museum te bouw.

Verborgen kunstschatten

De eigen collectie moderne kunst van het KMSK is niets om beschaamd over te zijn. Met name het aandeel Belgische kunst met toppers als Spilliaert, Broodthaers of Panamarenko is zonder meer hoogstaand. De internationale selectie is minder volledig, maar wel divers en waardevol met werk van avant-gardisten als Bacon, Dali, De Chirico of Arp. Voeg je bij die collectie een selectie van kunst uit de (semi-)openbare verzamelingen, dan krijg je een geheel dat zonder meer wedijvert met de allerbeste musea in Europa.

BELFIUS bezit de grootste Belgische kunstcollectie in niet-openbaar bezit. Nu de bank door de overheid gecontroleerd wordt, groeit de roep om een deel van de collectie permanent tentoon te stellen. De Belfius-collectie is een integratie van de drie collecties van de vroegere banken die tot Dexia (nu Belfius) fuseerden. De Gemeentekrediet-collectie is een uitstekende en volledige staalkaart van Belgische kunst vanaf 1870 tot nu: Ensor, Magritte, Tuymans, Fabre... De BAC-collectie is internationaler en actueler met onder meer werk van Thomas Schütte en Isa Genzken. De oude Paribascollectie is bijzonder divers, met zelfs schetsen van Rubens en zilverwerk. Een selectie uit de Belfius-collectie is momenteel te zien in het Oostendse Mu.Zee.

Overheidsbedrijf BELGACOM bouwt dan weer aan een indrukwekkende collectie internationale hedendaagse kunst, waarvan een klein stukje de hoofdkantoren aan het Noordstation siert. Christian Boltanski, Sigmar Polke, Jeff Wall en Andy Warhol zijn slechts enkele van de grote namen, naast Belgische jonge kunstenaars als Jan Vercruysse, Jan De Cock, David Claerbout of Hans Op de Beeck.

De NATIONALE BANK VAN BELGIË stelt zich expliciet tot doel de belangrijkste kunststromingen vanaf 1950 in kaart te brengen, met focus op de Belgen. CoBrA (Alechinsky) en de abstracten (Dan Van Severen) zijn goed vertegenwoordigd, maar waardevol is ook de aandacht voor fotografie met onder meer werk van Dirk Braeckman en Marie-Jo Lafontaine.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234