Maandag 17/05/2021

Fotografie

Mode, muze, massamoord: het turbulente leven en werk van Lee Miller

Portret van Lee Miller in Hitlers badkuip (1945). Een foto van collega David E. Scherman die voor ophef zorgde. Beeld David E. Scherman
Portret van Lee Miller in Hitlers badkuip (1945). Een foto van collega David E. Scherman die voor ophef zorgde.Beeld David E. Scherman

Twee mooie vrouwen poseren bij een schuilkelder, hun gezicht bedekt door beveiligingsmaskers. Het jaar: 1941. Dit beeld vat mooi het contrast dat Lee Miller belichaamt: in haar turbulente carrière fotografeerde ze zowel lieflijke surrealistische portretten als gruwelijke oorlogsbeelden. Deze foto schippert tussen de twee in, maar nadien zal ze resoluut voor de harde oorlogsfotografie kiezen. De geleidelijke overgang van mode en muze tot massamoord wordt uitgebreid en mooi weergegeven in Lee Miller van Hatje Cantz.

Lee Millers levensverhaal is al bijna even interessant als haar opmerkelijke foto's. Ze werd geboren in Poughkeepsie, New York, in 1907, maar verhuist als 22-jarige naar Parijs om fotografie te studeren bij Man Ray. De twee gaan een samenwerking aan én een relatie, zij is zijn vrouw én zijn inspiratiebron. Maar haar alleen zien als muze is haar zwaar onderschatten. Miller had een actieve rol bij het maken van Man Rays beelden. En ze fotografeerde zelf ook, al is het meeste werk uit haar Parijse periode vernietigd. Vandaar dat - onterecht - vooral het beeld van Miller als Man Rays naaktmodel overleefde.

Floating Head, een portret van Mary Taylor van de hand van Lee Miller, New York Studio (1933) Beeld Lee Miller
Floating Head, een portret van Mary Taylor van de hand van Lee Miller, New York Studio (1933)Beeld Lee Miller

Naar het front

Maar Miller is dus niet samen te vatten in het plaatje van muze-model-minnaar. Ze is meer, veel meer. Begin jaren veertig begon ze voor Vogue modefoto's te nemen, maar al snel ging ze meer sociale onderwerpen coveren. Begint ze nog veilig met een mix van mode en oorlog - tips om er toch vrouwelijk uit te zien tijdens het werk in de fabriek - dan wordt ze al snel een van de weinige vrouwen die een accreditatie krijgt als Amerikaanse oorlogscorrespondent, al kregen vrouwen veel minder bewegingsvrijheid dan mannen. En daar moesten ze zich strikt aan houden, anders konden ze hun accreditatie kwijtraken. Voor hen was het dus onmogelijk om net als pakweg Robert Capa van tussen de legioenen soldaten te fotograferen en directe actiebeelden te schieten.

Toch zijn de foto's van Miller niet minder aangrijpend. Zo is er de fotoreeks die ze in 1945 maakte in de vernielde stad Leipzig. In het stadhuis fotografeerde ze de lichamen van de burgemeester en zijn familie, die samen zelfmoord hadden gepleegd. Heftige foto's die door je gedachten blijven spoken, zeker de close-up van het blonde dochtertje dat languit achterover in de sofa ligt.

Ook de beelden die ze in de bevrijde concentratiekampen van Buchenwald en Dachau maakte, zijn confronterend. Des te meer omdat ze verschenen in modemagazine Vogue, tussen de advertenties voor lippenstift en de nieuwste jurken. Een portret van haar, naakt in Hitlers badkuip in zijn appartement in München, gemaakt door collega David E. Scherman, deed heel wat stof opwaaien.

Een bewaker van concentratiekamp Dachau ligt dood in een kanaal. Als oorlogscorrespondente maakte Lee Miller confronterende beelden. Beeld Lee miller
Een bewaker van concentratiekamp Dachau ligt dood in een kanaal. Als oorlogscorrespondente maakte Lee Miller confronterende beelden.Beeld Lee miller

Trauma

Eerst was Miller model en muze, tijdens de jaren veertig vond ze haar eigen muze: de oorlog. Maar tegelijk werd de oorlog datgene wat haar kapot zou maken. Toen ze nadien terugkeerde naar huis, leed ze aan posttraumatische stressstoornissen en wist ze bovendien geen blijf meer met zichzelf, waarop haar dokter zogenaamd gezegd zou hebben: "We kunnen de wereld niet permanent in staat van oorlog houden enkel en alleen om entertainment voor jou te voorzien."

Na de oorlog gaat Miller ten onder aan depressie en alcohol, maar haar sterke beelden zullen generatie na generatie blijven confronteren met de gruwelen van de oorlog.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234