Zondag 20/06/2021

Mode, Mars & de maan

Vijftig jaar geleden verscheen een van de meest iconische modenummers van de 20ste eeuw. Maar voor de lezer was het te modern, te abstract, te vooruitstrevend, te innovatief. Toch omvat deze bijzondere uitgave van 'Harper's Bazaar' alles wat de jaren 60 is. Dankzij de visie van fotograaf Richard Avedon.

Zoals de film Interstellar de wetenschap een boost geeft met de manier waarop zwarte gaten gevisualiseerd worden, kan ook een tijdschrift de tijdgeest perfect vorm- of weergeven. En zo zeker ook het aprilnummer van Harper's Bazaar in 1965. Fotograaf Richard Avedon maakte hiermee een revolutionair statement over mode, kunst, technologie en maatschappij. En dat vrouwen ook astronauten kunnen zijn.

Avedon had in de voorafgaande twintig jaar naam gemaakt als modefotograaf voor Harper's Bazaar en als dé portretfotograaf van Amerika. Zijn visie was precies, trefzeker, technisch ongeëvenaard en hij haalde mode uit de fotostudio en naar de straat. Een van zijn eerste fotoseries voor Bazaar was buiten gefotografeerd en de fotomodellen droegen geen schoenen. Ondanks kritiek van (de legendarische) hoofdredacteur Carmel Snow - een vrouw die ook op de redactie haar hoed nooit afdeed en altijd haar handschoenen aanhield - werden de foto's door artdirector Alexey Brodovitch toch gepubliceerd.

Richard Avedon zocht perfectie in zijn werk, maar hij was geen purist. Hij had niets tegen beeldmanipulatie in de donkere kamer of beeldbewerking nadien. Technisch maakte hij op een extreem slimme manier gebruik van kunstlicht, met wat hij als zijn 'beauty light' omschreef. Door met verschillende lampen te werken, kon iedereen er ongelooflijk goed of juist heel erg gewoon uitzien.

In 1964 combineerde Avedon zijn modefotografie met zijn 'diepere werk' zoals portretten en reportages. Harper's Bazaar had hem naamsbekendheid en status gegeven. Met een jaaromzet van minstens 445.000 euro (omgerekend zo'n 3,32 miljoen euro nu) was hij een van de bestbetaalde fotografen. Om zijn twintigjarig jubileum bij Harper's Bazaar te benadrukken, wilde de fotograaf een volledig nummer inhoudelijk vormgeven, als gasthoofdredacteur. De visie lag op de toekomst, muziek, kunst, de jongerencultuur in steden als Londen, technologie, innovatie en ruimtevaart.

Swinging Londen

Het begon al bij de cover met opvallende teksten als 'Beauty blast-off: Lunar Glow' en een 3D-knipogend model.

Alles aan dit magazine was hypermodern: een modeshoot in een maanlandschap, bijdragen van Bob Dylan en Roy Lichtenstein. Brits fotomodel Jean Shrimpton staat naast Donyale Luna - het eerste zwarte model - wat toen nog behoorlijk wat ophef veroorzaakte. Richard Avedon toonde de mod-scene in de straten van Londen, met talloze gezichten van jongeren en hun kledingstijl. De gasthoofdredacteur wilde zijn werk uit New York aanvullen met beelden uit SwingingLondon. Er werd een kamer geboekt in het Ritz-hotel en een fotostudio in het kantoor van The Sunday Times. Alles liep door elkaar. Aristocratie en artistieke jongeren werden naast elkaar gezet. Jonge mode, de mods, werd gemixt met muziek en het idealisme waar geen klassenmaatschappij meer bestaat.

Voor de cover werden verschillende opnames gemaakt en niemand was tevreden. Tot artdirector Ruth Ansel karton en een schaar in handen nam en de felroze intergalactische day-glow ruimtehelm met de hand knipte en Avedon zag dat het eindelijk goed was. Gecharmeerd door het idee van een virtuele knipoog, spendeerde hij uren om het dichte oog van Jean Shrimpton op film vast te leggen. Het lukte. Dit grapje was echter zo duur voor uitgever Hearst, dat slechts het eerste deel van de oplage een 3D-oog kreeg.

Over zijn eigen werk zei Richard Avedon, die stierf in 2004: "Mijn foto's gaan niet onder de oppervlakte, ze onderzoeken niets. Het is een registratie, een manier van lezen van de oppervlakte. Ik geloof sterk in oppervlaktes. Een sterk voorbeeld zit vol aanwijzingen. Maar als ik volledig geabsorbeerd word door de schoonheid van een gezicht, het bestaan van één bepaald stukje schoonheid, dan raak ik daardoor totaal afgeleid. Ik krijg dan het gevoel dat ik de realiteit voor een stukje verlies. Dat ik verleid word door de norm van een ander. Dat is meestal geen goed idee. Daarom is iedere (studio)opname weer een uitdagende wedstrijd."

Einde van een tijdperk

Dit aprilnummer van Harper's Bazaar in 1965 werd door critici en vakgenoten bijzonder lovend ontvangen. Commercieel was het niet zo'n succes. Sommige abonnees en vaste lezers vonden het te schokkend, te alternatief, te ver voor zijn tijd uit. De kritiek kwam zo hard aan dat Richard Avedon in 1966 voor 'het andere kamp' kiest: hij gaat naar Vogue, waar Bazaar-moderedactrice Diana Vreeland intussen hoofdredacteur is. Ruim 250 covers zal hij voor onder meer Vogue en GQ maken.

In 2005 wordt zijn Bazaar-cover uit 1965 door The American Society of Magazine Editors gekozen als een van de veertig beste magazinecovers ooit, omdat het de essentie van de jaren 60 zo feilloos weergeeft.

Artdirector Ruth Ansel zegt op dat moment: "Dit nummer was voor ons een gelegenheid om een tijdschrift te maken op het allerhoogste niveau. Het vloeide als muziek in elkaar en vatte alles samen wat actueel en de toekomst kon zijn in kunst, mode, wetenschap en muziek. We kregen toestemming van NASA om fotomodel Jean Shrimpton te fotograferen en haar op de cover en in het tijdschrift als astronaut te laten zien. Het zorgde voor een sensatie. Het was zijn tijd ver vooruit, en niemand geloofde dat een vrouw een astronaut kon worden. Nu weten we wel beter.

"We vonden dat het tijdschrift de hedendaagse artistieke scene moest vertegenwoordigen. We vroegen opkomend talent, kunstenaars en schrijvers, om een bijdrage te leveren. Toch was het te avant-garde, te experimenteel. Veel mensen werden afgeschrikt, bang voor economische gevolgen, en zij keerden zich tegen alles wat origineel of artistiek was. Het maakte ons ook duidelijk dat het tij gekeerd was.

"Na het vertrek van Richard Avedon naar Vogue werd er een creatief hoofdstuk definitief afgesloten. Je kunt ook zeggen dat er sinds het midden van de jaren zestig essentieel helemaal niets veranderd is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234