Maandag 17/02/2020

Miyazaki pakt weer hartverwarmend uit met ecologische parabel

Een oceaan van kinderlijke magie

Animatiefilm l Ponyo on the Cliff by the Sea HHHH

Regie: Hayao Miyazaki

Japans gesproken

Duur: 101 minuten

'Mister Milieu', zo wordt anime-maestro Hayao Miyazaki in zijn eigen land wel eens genoemd. Bijna al zijn animatiefilms hebben het op een heel subtiele manier over de ecologie en de band tussen mens en natuur. Dus ook zijn jongste en inhoudelijk rijke opus Ponyo, een bewerking van Hans Christian Andersens De Kleine Zeemeer-min, die zowel voor jong als oud veel moois te bieden heeft.

Door Luc Joris

De films van Miyazaki zijn in Japan echt een fenomeen én buitengewone bioscoophits. Dat is niet verwonderlijk. De genegenheid van Miyazaki voor de natuur en de manier waarop hij Japanse mythologieën herschrijft binnen een moderne context, moet meer dan heimwee losmaken bij een doorsnee Japanner als hij midden in een betonnen metropool als Tokio zijn weg door het drukke stadsverkeer probeert te vinden.

Maar niet alleen in het thuisland wordt het werk van de inmiddels 67-jarige Miyazaki - vaak omschreven als 'de grootste levende animatiefilmmaker ter wereld' oprecht geliefd. Bij de digitale wizards van Pixar gaat er geen film van hem onopgemerkt voorbij. John Lasseter & co zijn immers grote fans en bewonderaars van deze invloedrijke meester die voor het wonderlijke Ponyo zijn Studio Ghibli opnieuw traditioneel liet werken - met de hand getekende potloodtekeningen dus, en niet met de computer.

Precies als die andere grote visionair, Walt Disney, heeft ook Miyazaki altijd een gezonde fixatie gehad op de Europese cultuur en artistieke verbeelding. Verrassend is zijn keuze voor het werk van de Deense verteller Andersen bijgevolg niet, al is het wel prachtig realistisch naar het hedendaagse Japan getransponeerd.

De held van deze ontwapenende parabel is dus Ponyo, een magische goudvis die er van droomt om mens te worden. Het nieuwsgierige rode schubbeding met mensenkop en -haar is een kind van een 'boosaardige' onderwatertovenaar en een sireneachtige zeegodin. Dat mythische erfelijke gegeven geeft later in het verhaal een verrassend dreigende en apocalyptische toon aan deze erg vrije interpretatie van het bekende sprookje.

Nochtans is Ponyo opvallend minder donker dan de meest recente films van Miyazaki, zoals Princess Mononoke, Spirited Away of Howl's Moving Castle. Het op het strand aangespoelde visje wordt opgepikt door Sosuke, een vijfjarige jongetje dat in een huis met vuurtoren woont op een klif aan de zee. Liefde en vriendschap bij de eerste blik, want het is die ontmoeting met de levendige Sosuke die in Ponyo juist het verlangen gaat losmaken om in een mens te transformeren. Door het vervullen van die wens raakt echter heel het ecosysteem uit evenwicht en wordt de kuststreek getroffen door een enorme tsunami. Voor Miyazaki meteen het signaal om zijn extravagante fantasie de vrije loop te laten. Want wat deze poëtische fabel zo uniek en bijzonder maakt, is de expressieve kracht en de onmetelijke fantasie waarmee de zee, het woest schuimende golvenspel en de wereld onder water (van kwallen tot prehistorische vissen) verbeeld worden. Soms gebeurt dat op een surreëel abstracte manier, maar in het algemeen is de grafische stijl heel herkenbaar en klassiek bescheiden. Noem het fundamenteel naturalistisch. Met veel pastelkleuren ook en soms zelfs met de losse hand getekende naïeve beelden, die rechtstreeks op het universum van kindertekeningen geïnspireerd zijn.

Zee als metafoor voor het leven

De waarheid en de verbeelding vind je terug in de onschuldige blik van een paar kinderogen, lijkt Miyazaki daarmee te willen zeggen. Maar zijn originaliteit schuilt niet in dat manifest. Miyazaki heeft nu eenmaal het geweldige vermogen om hoogstpersoonlijke films te maken voor een groot publiek, die zowel wat de stijl als de inhoud betreft niet te vergelijken zijn met wat de animatiefilmstudio's van Hollywood gewoonlijk in de bioscopen droppen. Achter het ogenschijnlijk eenvoudige, met enkele lieflijke kinderliedjes opgevrolijkte verhaal van Ponyo schuilt bijvoorbeeld een heel aparte, warm humanistische kijk op de moederfiguur, met opnieuw de zee als liquide metafoor voor het leven en - waarom niet - ons onderbewuste. Leg de versie van Miyazaki met andere woorden naast Disney's The Little Mermaid uit 1989 en het wordt snel duidelijk hoe eenvoudig die laatste eigenlijk wel is.

Wat deze poëtische fabel zo uniek maakt, is de expressieve kracht en de onmetelijke fantasie waarmee de wereld onder water verbeeld wordt

n Ponyo: fantasierijke wereld onder water.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234