Vrijdag 18/06/2021

'Mix van stront, afval en modder'

Het olympisch water in Rio lijkt nog steeds op een riool, ondanks alle beloftes. Toch geeft bioloog Mario Moscatelli de strijd niet op.

Elke dag overweegt Mario Moscatelli te stoppen met zijn kruistocht. "Ik probeer nu al 27 jaar het natuurwater van Rio de Janeiro schoon te krijgen", zegt hij. "En je ziet het, de resultaten zijn minimaal." De bioloog is moe, gefrustreerd en uitermate pessimistisch over de toekomst. Desondanks houdt hij vol. "De vervuiling in Rio is misdadig", zegt hij met een zucht. "Het is mijn burgerplicht daar iets aan te doen."

Het is een druilerige ochtend en we varen in een kleine motorboot over de Jacarepaguá-lagune, in de luxueuze wijk Barra de Tijuca. Aan de oever wordt de allerlaatste hand gelegd aan het olympisch park, even verderop glimmen de gloednieuwe flatgebouwen van het olympisch dorp, eveneens pal aan het water. Dit is het kloppend hart van de Zomerspelen, die op 5 augustus van start gaan in Rio.

Moscatelli - blauwe legerjas, groene camouflagebroek en versleten Crocs - schept met een roeispaan gitzwarte drek van de bodem van de lagune. De toch al penetrante rioollucht wordt verstikkend nu de bioloog het water op de bodem in beweging brengt. "Het is een mix, van stront, afval en modder", zegt hij, terwijl hij de derrie weer van de spaan laat glijden. "Dit is het parfum van het grootste sportevenement ter wereld. Het olympisch park ligt aan een open riool."

De Baai van Guanabara, waar de olympische zeil- en surfwedstrijden zullen plaatsvinden, is er al net zo erg aan toe. Ook hier stijgt een misselijkmakende geur op uit het vettige bruine water. Atleten wordt geadviseerd om hun lichaam na de wedstrijden met alcohol schoon te maken, om zo het infectiegevaar van de bacteriën te verkleinen. "Ik zou daar voor geen goud gaan surfen", zegt Moscatelli. "Ik hoop dat de atleten zich inenten tegen hepatitis."

Financiële problemen

Moscatelli monitort sinds de jaren 90 de vervuiling van Rio's natuurwater. Vanuit een helikopter filmt hij maandelijks hoe grof vuil, huisafval en ontlasting via de rivieren rechtsreeks de zee en lagunes van de tropische kuststad instromen. Soms drijven er honderdduizenden dode vissen in het water. "Het doet me zo'n pijn dit te zien", zegt hij. "Ik voel me verbonden met de dieren, met de natuur. Dit is pure mishandeling."

Moscatelli zag gouverneurs komen en gaan, en met hen de mislukte plannen en miljoeneninvesteringen om de waterkwaliteit te verbeteren. Toen Rio de Janeiro in 2009 de Olympische Spelen toegewezen kreeg, ging dat opnieuw gepaard met grote beloften. Het oppervlaktewater van de lagunes en de baai zou worden schoongemaakt en er zou eindelijk een fatsoenlijk zuiveringssysteem komen. "In 2016 kun je in Rio overal zwemmen", beweerden de autoriteiten. Het Internationaal Olympisch Comité geloofde het, zelfs Moscatelli was optimistisch gestemd.

Dankzij het sportevenement begonnen ook internationale media zich te interesseren voor de deplorabele staat van het water in Rio. De schijnbaar onvermoeibare Moscatelli stuurde journalisten aan de lopende band foto's en video's en in open brieven aan de autoriteiten luidde hij keer op keer de noodklok. Wereldwijd vertelde hij in kranten en op televisie over de "milieucatastrofe en misdadige autoriteiten" in Rio de Janeiro.

Maar zijn inspanningen bleven zonder het gewenste resultaat. Een in het kader van de Spelen aangekondigde investering van 190 miljoen euro om de Jacarepaguá-lagune schoon te maken strandde, doordat er sprake bleek van fraude bij de aanbesteding. Toen dat eenmaal was rechtgezet, zat de deelstaat al zo diep in de financiële problemen dat er geen geld meer was.

Ook de plechtig beloofde schoonmaak van de Guanabara-baai is jammerlijk mislukt. Toegegeven, er drijven geen oude koelkasten en bankstellen meer in het water, en de geïnstalleerde ecobarrières voorkomen dat de atleten om de haverklap plastic zakken aan hun surfplank hebben hangen. Maar nog altijd stroomt iedere seconde 12.000 liter onbehandeld rioolwater de baai in. "Hopelijk blijft het droog tijdens de spelen", zegt Moscatelli. "Bij regen stroomt meer troep de baai in."

Brief aan de paus

De bioloog is boos op de politici, maar bovenal teleurgesteld over zijn stadsgenoten. "Als ik een demonstratie organiseer, komt er hooguit veertig man opdagen. Ze noemen me een idioot, zelfs mijn vrouw wil dat ik ermee stop." Hij staart verbeten voor zich uit. "Maar wie is hier nu gek? Ik weiger te accepteren dat de stad een stinkende latrine is. Als meer mensen dat zouden doen, zou er misschien iets veranderen."

Inmiddels slikt Moscatelli tweemaal daags kalmeringsmiddelen. "Dat heb ik nodig om mijn gedachten te stoppen", legt hij uit. Hij kijkt naar een roze vogel die over de lagune vliegt, haalt zijn schouders op. "Nu, met de voorbereidingen op de Olympische Spelen, keek de hele wereld toe. Dit was het moment. Hierna interesseert het niemand nog iets."

Toch geeft hij nog niet helemaal op. "Ik heb een brief geschreven aan de paus", zegt hij. "Die kan de autoriteiten onder druk zetten, ook na de spelen." Moscatelli heeft nog geen antwoord gekregen. "De paus zal het wel druk hebben", verklaart hij. "Maar hij antwoordt vast nog wel."

De bioloog, die even geleden nog met zijn ziel onder de arm in de boot zat, oogt plots weer vol energie. "En anders kan ik altijd nog naar de Verenigde Naties stappen", zegt hij monter. "Die moeten hier toch iets aan kunnen doen?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234