Zaterdag 19/06/2021

Opinie

Misschien zit er wel een grond van waarheid in Trumps aantijgingen tegen de media

Ike Picone. Beeld Geert Braekers
Ike Picone.Beeld Geert Braekers

Ike Picone is docent Media en Journalistiek, verbonden aan de VUB.

“We bereiken een punt waar bloed op een redactievloer bloed aan de handen van de president zal zijn.” Dit schreef Bret Stephens, opiniërend columnist, vorige week in The New York Times. Donderdag treden meer dan 300 Amerikaanse kranten en weekbladen hem bij door gezamenlijk in hun hoofdcommentaar hun bezorgdheid te uiten over een steeds vijandiger klimaat tegenover journalisten, aangewakkerd door de vele uithalen van de president. In een paar tweets – waar anders – bestempelde Donald Trump de valse media als ‘vijand van het volk', die ‘doelbewust verdeling en wantrouwen zaaien’ en ‘gevaarlijk en ziek’ zijn.

Maar misschien zit er wel een grond van waarheid in Trumps aantijgingen? Een controversiële vraag? Dat dreigt het wel te worden in het huidige gepolariseerde debat in de VS. Discussies dreigen te verzanden in een ‘ben je niet met ons, dan ben je tegen ons’-argument. Of je geeft Trump gelijk en je beschouwt de media als vijand van het volk, of je geeft hem ongelijk en je ziet de media als vriend van het volk. De werkelijkheid is echter genuanceerder.

Kritische waakhond

Voor alle duidelijkheid, als democraat kan je uiteraard niet akkoord gaan met Trumps aanvallen op de pers. Hij doet dit met een duidelijk antidemocratisch motief: het ondermijnen van de legitimiteit van de media als kritische waakhond. Hij bestempelt journalisten die discussies binnen de regering onthullen als antipatriottisch. Journalisten die vervelende vragen stellen bant hij uit de perszaal van het Witte Huis. Dergelijke woorden en daden horen thuis in een autocratie, niet in een democratie. Een democratie is transparant naar haar burgers toe, en beschermt hun fundamentele rechten, zoals het recht op een vrije en informerende pers. Een democratische pers is kritisch, niet patriottisch.

Maar als democraat hoef je evenmin in te stemmen met de bewering dat de media altijd en per definitie in dienst staan van de democratie. We moeten ons bijvoorbeeld ook vragen kunnen stellen bij de rol die de Amerikaanse media hebben gespeeld bij de verkiezing van Trump. Hij was lange tijd een dankbare bron van kliks, waar ook The New York Times en The Washington Post gretig gebruik van maakten. Pas na zijn overwinning staken deze kranten de hand in eigen boezem en bekenden ze dat ze Trump en vooral zijn achterban met weinig respect en empathie behandelden. Zou het kunnen dat zij hierdoor verdeling hebben gezaaid en het vertrouwen van een groot deel van de kiezers hebben geschonden?

Wanneer Trump de media ‘gevaarlijk en ziek’ noemt, dan klinkt dat wederom hard, maar uitgevers wijzen zelf graag op de malaise binnen de sector: het verdienmodel hapert, de concurrentie om een steeds kleiner wordend aandeel advertentie-inkomsten neemt toe en de beschikbare ruimte voor diepgravende journalistiek verkleint. Zo wordt het debat gevoerd met dubbele standaarden. Zelf mogen uitgevers wijzen op hun zwakke positie in de huidige digitale omgeving wanneer ze vragen om (overheids)steun. Maar wanneer anderen hun positie in vraag stellen, schieten ze collectief in de verdediging.

Willen we de discussie over de rol van media in een democratie ten gronde voeren, met aandacht voor uitdagingen zoals nepnieuws, polarisering, informatie-overload, et cetera, dan mogen we ons niet laten verleiden door de simplistische voor- of tegen-retoriek. Front vormen tegen gratuite aanvallen op de pers is absoluut nodig. Tegelijkertijd moeten we steeds durven de rol van de pers als waakhond van de democratie kritisch te evalueren. Laten we het debat grondig voeren, ver van polarisering, voor er straks nogmaals bloed vloeit op een redactievloer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234