Dinsdag 31/01/2023

'Misschien moeten de sans-papiers maar stoppen met hun acties'

De felle brand vorige maand in de kerk zorgde ironisch genoeg voor een opflakkering van hun symbolische actie. Want vriend en vijand waren het erover eens. De sans-papiers van de Brusselse Begijnhofkerk waren uitgeblust. Moe, vuil en ruziënd om het leiderschap. Steeds luider klonk de vraag of de actie nog wel zin had. Priester Daniël Alliët, die zijn kerkdeuren wijd open zette voor de mensen zonder papieren, stelt ook nu die vraag. Alleen: 'Ze moeten zelf beslissen.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Peter-Jan Bogaert

Daniël Alliët, dat is een boerenzoon op speed. De geblokte vijftiger praat gedreven en handelt in nog een versnelling hoger. De priester met West-Vlaamse roots leeft en werkt nu ruim twaalf jaar in Brussel en mag zich de bezieler van half zoveel sociale projecten noemen. Voor Alliët kan het ook niet anders: wie priester is in Brussel kan zijn ogen niet sluiten voor de maatschappelijke werkelijkheid. Daarom trekt hij zich het lot aan van bejaarden, allochtonen, kansarmen, daklozen en sans-papiers.

Het was zijn droom om in de derde wereld zijn roeping te volbrengen, maar familiale omstandigheden hielden hem in België. Het boerengezin uit het Heuvelland verloor te snel vader Alliët, waardoor de moeder er met negen kinderen alleen voor stond. "Ik weet dus wat het is om te overleven in moeilijke omstandigheden."

De jongste zoon uit het gezin Alliët koos dan voor Brussel, om tussen de kansarmen te wonen en werken. Eerst een paar maanden stage als aalmoezenier in de gevangenis, later als onderpastoor en Nederlandstalig pastoraal verantwoordelijke van de Brusselse Begijnhofkerk. Alliët heeft geen spijt van zijn keus. "Als ik van mijn thuis in Molenbeek, via het Klein Kasteeltje naar de Begijnhofkerk fiets, dan kom ik genoeg derde en vierde wereld tegen."

In de Begijnhofwijk, tussen de chique Vismarkt en de kansarme kanaalzone, ging zijn eerste zorg uit naar de kansarme bejaarden. "Er waren drie bejaarden die andere bejaarden in de buurt bezochten. Ze vroegen me om mee te doen. Zo waren we al met vier. Later is dat bescheiden project gegroeid tot een dienstencentrum."

Het is de rode draad in zijn pastoraal werk. Niets is op voorhand gepland, alles verloopt spontaan. Inspelend op wat wenselijk en mogelijk is. Een politieman die op een avond drie jonge allochtonen had gevat die uit pure verveling domme dingen hadden uitgespookt, lag aan de basis van een jeugdcentrum. De agent vond dat hij de jongeren niet zomaar naar de gevangenis kon sturen en stapte daarom naar Alliët. Het begon met een minivoetbalploeg, nu is het jeugdhuis Chicago een gevestigde waarde in de buurt; elf jongeren zijn er vast in dienst, van wie zeven Marokkanen. Ondertussen is Alliët ook de oprichter van een allochtone vrouwen- en mannengroep en is hij een van de medeoprichters van De Buiteling, dat via de buitenlandse kinderopvang een pak laaggeschoolde allochtone vrouwen aan het werk zet.

De priester woont sinds een paar jaar in een allochtone volksbuurt in Molenbeek. Door de speculatie was zijn kamertje aan het Begijnhofplein zelf te duur geworden. Het huis huurt hij van een Marokkaan die zelf een huis huurt in Londerzeel. Het is zijn eigen projectje geworden. "Ik betaal 36.000 frank huur voor het hele huis, maar betrek zelf maar één kamer. Behalve een tweede vaste bewoner, is er plaats voor vier kansarmen, sans-papiers of daklozen. Die elk 425 frank per dag betalen. Alle kosten inbegrepen. Als ze een maand verblijven, dan is dat ongeveer 13.000 frank. Wat ook doenbaar is voor zij die van het OCMW leven. Wie echt zonder (officiële) inkomsten zit, betaalt een stuk minder. Gratis doe ik het niet. Je moet de mensen ook in hun waardigheid laten."

Waar komt het idee vandaan om de sans-papiers symbolisch de kerk te laten bezetten?

Alliët: "De actie die ruim twee jaar geleden begon na de dramatische dood van Sémira Adamu, was niet de eerste bij ons. Tien jaar geleden al namen we tijdelijk asielzoekers op in onze kerk. Het Klein Kasteeltje, hier vlakbij, kon de plotselinge toevloed van Roemenen na de val van dictator Nicolae Ceausescu niet meer aan. De nood was destijds en is nog altijd heel groot. De gelukszoekers uit Oost-Europa of Afrika zullen blijven komen. Een paar cijfers maken dat duidelijk. In het jaar 1960 hadden wij 30 keer meer dan hen, in het jaar 1990 was dat al 60 keer meer. Dit jaar is dat 85 keer meer. En tegen 2010 zal dat 120 keer meer zijn. God verstaat dat ze zijn naar hier komen en dat wij opkomen voor hun politieke rechten."

"We komen die sans-papiers ook tegen op straat. Je kunt ze gewoonweg niet negeren. Met de vier andere parochies van Brussel Benedenstad - het klikt wel tussen de priesters en de pastoraal medewerk(st)ers - zijn we dan gestart met het Steunpunt Mensen Zonder Papieren, van waaruit heel wat politieke en sociale acties zijn gevoerd. Onder meer dus de kerkbezetting. De sans-papiers wisten dat de Begijnhofkerk er open voor stond."

Door de brand hebben de sans-papiers na lange tijd de krantenkolommen nog eens gehaald. Zonder het vuur was de actie wellicht in alle stilte doodgebloed?

Alliët: "Kijk. De groep leeft al twee jaar in moeilijke omstandigheden, de winter doorbrengen in een kerk is echt geen pretje. De kracht en de energie die er in het begin was, was er nu niet meer. Dat is geen verwijt, maar een vaststelling. Een deel van de oorspronkelijke groep, vooral Kongolezen die letterlijk in betere papieren zaten, is na een tijd vertrokken. Ze vonden dat ze genoeg hadden afgezien. Ze zijn terug naar hun huis gegaan, want zeker niet iedereen die aan de actie deelnam, was dakloos. Dat is een misverstand. Er groeiden spanningen tussen zij die wel hoop mochten koesteren op een regularisatie en zij die bijna kansloos waren. Bovendien was er het voortdurend geruzie om het leiderschap. Allemaal tekenen van zwakte door moeheid.

"Het klinkt misschien paradoxaal, maar dat is ook op zich een krachtig symbool. Zo van: kijk maar eens goed naar onze ellende. De kerk stinkt, wij zijn niet altijd even verzorgd, zijn moe en machteloos. Dat is de realiteit. Het gevolg van die economische en sociale wanverhouding. Daarom wilden een aantal actievoerders na de brand ook in de kerk blijven. Ook al was er het gevaar voor vallende stenen. 'So what?', reageerden sommigen. Laat iedereen maar zien hoe erg de situatie wel is, opdat de 'politiek' hun sneller papieren zouden geven.

"Die zwakte houdt anderzijds ook een aantal risico's in. Want wie zwak is, begaat al eens een fout waar anderen dan weer kunnen van profiteren. Die evolutie baarde ons zorgen. Mensen uit de parochie hebben zich de voorbije maanden daarom luidop afgevraagd of het niet beter was om ermee te stoppen."

Stelt u zich die vraag ook?

Alliët: "In alle eerlijkheid: Ja. Maar de groep zelf moet een beslissing nemen. Ik ga ze nooit dwingen om te stoppen."

De symbolische bezetting van de kerk en vooral de grote media-aandacht die er mee gepaard ging, was een doorn in het oog van beleidsmakers. Is er uit politieke of kerkelijke hoek ooit druk uitgeoefend?

Alliët: "Ja. In februari zijn we op het matje geroepen bij de Brusselse burgemeester De Donnea en zijn politiecommissaris. Zij vonden dat wij in de kaart aan het spelen waren van zowel extreem-rechts als extreem-links. Ze hebben ons gevraagd er mee te stoppen. Dat hebben we dus niet gedaan. Ook bij de deken van Brussel zijn er een pak telefoontjes binnengekomen van verontruste katholieken die vonden dat we te ver gingen in onze actie. Vanuit de kant van de kerkelijke hiërachie zijn er wel een paar kritische vragen gekomen, maar nooit een dwingend bevel om er mee te stoppen. Kardinaal Danneels heeft ons altijd én openlijk gesteund. Hij vindt het goed dat wij onze 'verantwoordelijkheid' nemen. Er zijn wel ministers die via de kardinaal geprobeerd hebben ons van gedachten te doen veranderen. Hij heeft die informele pogingen aan ons gemeld, meer niet."

In de Begijnhofkerk kunnen de sans-papiers niet meer terecht, wegens de veiligheid. Maar waarom konden ze geen onderdak krijgen in een andere Brusselse kerk?

Alliët: "Net omdat ik de zwakte van de groep had gesignaleerd bij mijn collega-priesters, begrijp ik wel dat zij niet echt staan te springen om de sans-papiers te ontvangen."

Heeft de actie uiteindelijk iets opgeleverd voor hen?

Alliët: "Ze hebben bijna allemaal hun regularisatiedossier ingediend. De groep vraagt collectief asiel, net vanwege hun maandenlange actie. Maar ik betwijfel of dat zal lukken. (twijfelt even). Ze overschatten zichzelf op dit moment. Binnenlandse Zaken kent enkel individuele regularisaties toe. Tijdens een ontmoeting met iemand van DVZ zijn ze wel beloofd geweest dat ze allemaal op hetzelfde moment worden ingelicht. Dat heeft ook iets moois: zij die in betere papieren zitten hopen daarmee de wat zwakkeren in de groep mee te helpen."

Bent u tevreden over de actie?

Alliët: "Lag het enkel aan mijzelf - in een parochie moet je ook rekening houden met de grote groep - dan was ik wellicht veel verder gegaan in mijn engagement. Er zat mogelijkerwijs meer in: ik had gedacht tot een meer structureel project te komen. Een lichtpuntje in de stad waar asielzoekers samenkomen met anderen om te praten over migratie, welvaart en welzijn. Een project dat recht van spreken had. Maar ja, wellicht is dat te hoog gegrepen met deze groep."

De kerkbezetting heeft er wel mee voor gezorgd dat het thema van regularisatie op de politieke agenda kwam. De groenen zijn er bovendien in geslaagd om het ook in het regeerakkoord op te nemen.

Alliët: "De regularisatiewet was beter dan wat we verhoopt hadden. Ook al is er nu een tegenbeweging ontstaan om vooral het repressieve te beklemtonen, die regularisatie is toch een maatschappelijk feit. Anderzijds is het een illusie te denken dat door die eenmalige campagne alle problemen opgelost geraken. Dit jaar alleen al zijn er weer tienduizenden asielzoekers het land binnengekomen. En opnieuw: dat is begrijpelijk. Het thema zal de regering én ons nog jaren achtervolgen. Bovendien hebben we - ironisch genoeg - de migranten ook nodig voor onze tewerkstelling. Natuurlijk moeten we eerst de groep van laaggeschoolde allochtone jongeren aanspreken die hier nu al verblijven maar niet aan de bak komen. Dat vergt ook een andere aanpak van het onderwijs."

Het migratievraagstuk zal ongetwijfeld nog voor veel poltiek getrouwtrek zorgen.

"Het is zeker in Brussel een explosief dossier. Neem nu Sint-Joost-ten-Node. Ruim 4 procent van de bevolking daar heeft een regularisatiedossier ingediend. Geschat wordt dat zeker nog eens zoveel mensen in de illegaliteit leven en niet naar boven durven te komen. Dus: een kleine 10 procent van Sint-Joost zit op een of andere manier zonder papieren. Dat is enorm. Het is echt een jungle voor die mensen."

'Er zijn wel ministers die via de kardinaal geprobeerd hebben ons te doen stoppen. Hij heeft die informele pogingen aan ons gemeld, meer niet'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234