Zaterdag 24/07/2021

Opinie

Misdaad voorkomen in ruil voor een beetje privacyinbreuk: oké. Maar die vingerafdrukken zijn een stap te ver

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Yoni Van Den Eede is FWO-onderzoeker techniekfilosofie aan de VUB en auteur van Vanzelf. Tegen het efficiëntiedenken en de doelmatigheidscultuur.

Telkens wanneer ik de Verenigde Staten bezoek, moet ik bij de grenscontrole mijn vingers op een elektronische lezer drukken. Je weet nooit tot welke criminele strapatsen ik me zal laten verleiden eenmaal op Amerikaans grondgebied... Als de VS mijn vingerafdrukken al in hun database hebben zitten, waarom voel ik me dan zo ongemakkelijk bij het vooruitzicht dat de Belgische staat die eveneens zou willen?

Jan Jambons voorstel om elke burger verplicht zijn vingerafdrukken te laten registreren, lokt heftige tegenstand uit (DM 2/3), onder andere bij Open Vld. Daar is men van oudsher allergisch voor een staat die zijn neus al te driftig in private zaken steekt. Welja, er zijn gradaties natuurlijk. Bart Somers zag er geen graten in om 150 camera's in zijn Mechelen te installeren. Het is een kwestie van afwegen. Misdaad voorkomen in ruil voor een béétje privacyinbreuk: oké. Maar die vingerafdrukken? Die zijn een stap te ver.

Het argument draait dan rond proportie: elf miljoen bestanden tegenover een handvol terroristen, dat is er toch over? Maar je kunt je afvragen: waar ligt de grens precies? Voorts hebben we er absoluut geen problemen mee om onze intiemste zielsroerselen op het net te grabbel te gooien of onze muisbewegingen, kliks en likes op Facebooks Grote Bandopnemer te etsen. Wat zou het ons moeten deren dat aan die massa data nog een stel onpersoonlijke lijnenpatronen toegevoegd wordt?

Bart Somers maakte in dat verband zelf een interessante opmerking toen hij dinsdag te gast was in De ideale wereld. Nadat hij zijn afkeuring over Jambons suggestie had geuit, wees een schrandere Otto-Jan Ham hem op die Mechelse camera's. Wel, riposteerde Somers, eigenlijk zijn er 50.000 camera's in Mechelen. Je moet namelijk iedereen met een smartphone meetellen. Daartegenover verdwijnen die 150 overheidsogen in het niet.

Daar valt zeker iets voor te zeggen. Digitale technologieën maken het fenomeen van 'sousveillance' mogelijk, dat is omgekeerde surveillance: de burger houdt de staat in de smiezen. Dankzij smartphonecamera's en sociale media kunnen we nu de onbetamelijkheden van het staats- apparaat beter vastleggen en aan de wereld tonen. Of hoe zouden we anders weten hoe racistisch en gewelddadig de Amerikaanse politie bij tijden is?

Misschien ligt daar dan wel de grens: wat kunnen wij, burgers, inbrengen tegen de registratie van vingerafdrukken? Letterlijk: wat kunnen we ertegenover stellen? Het is een eenzijdige oplegging. We kunnen niet terugfilmen. We kunnen niet op een of andere manier 'tegen-registreren'. Want we beschikken niet over die gigantische IT-infrastructuur en administratie. Als smartphoneopnames al een redelijk slap antwoord vormen op een sowieso veel machtigere toezichtsmachine - in een rechtszaak bijvoorbeeld zijn je homemovies zelden van tel - dan hebben we tegen zo'n allesverslindende biometrische database helemaal geen wederwoord.

Waarmee ik in geen geval die bewakingscamera's op zich wil verdedigen. Het blijft een moeilijke evenwichtsoefening, privacy versus misdaadbestrijding, en meestal wordt die in het voordeel van de machtigen beslecht (zoals de VS bij machte zijn mij simpelweg de toegang te weigeren als ik niet braafjes mijn vingers aanbied). In dit geval - ogen versus huid - lijkt er echter een verschil te zijn. Het verschil is niet heel groot: slechts een duimbreedte. Het is die duim die niet in de inkt geduwd wordt, maar op de knop van onze smartphone klaarzit om te protesteren. Thumbs down voor Jambon.

Yoni Van Den Eede. Beeld rv
Yoni Van Den Eede.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234