Vrijdag 21/01/2022

Misdaad tegen de ziel van een mens

In haar vijftigste boek vermengt Kristien Dieltiens de aangrijpende levensverhalen van twee mannen. 'Kelderkind' is een existentiële roman over leven en dood, liefde en haat, onschuld en wraak. Jozefien Van Beek

n 1979 zag Kristien Dieltiens Werner Herzogs film Jeder für sich und Gott gegen alle, gebaseerd op het leven van Kaspar Hauser, het beroemde kind dat in het Duitsland van de negentiende eeuw zo'n vijftien jaar lang werd opgesloten in een donkere kelder en op pinkstermaandag in 1828 plots verscheen op het marktplein in Neurenberg. Toen ze de film zag, kreeg Dieltiens net haar eerste zoon en daarom was ze erg ontvankelijk voor het gruwelijke kinderleed. "Kaspar heeft zich toen in mijn ziel genesteld", vertelt ze in een radio-interview aan Ruth Joos.

Al na haar tweede boek wist ze dat ze ooit over Kaspar Hauser zou schrijven. Acht jaar geleden pende ze de eerste zin neer, maar ze merkte ook dat ze niet verder kon werken vooraleer ze grondig onderzoek had gedaan. Dus las en bekeek ze alles wat ze over het onderwerp kon vinden en ging ze zelfs naar de plaats in Ansbach waar Hauser vermoord werd. Het enigma van Kaspar Hauser liet haar niet los. En nu, na vijftien jaar schrijverschap en 49 boeken, is haar vijftigste worp een lijvige historische roman over het mysterieuze levensverhaal van het 'kind van Europa'.

'Mijn eigen schaduw'

Hoewel het raadsel van het kelderkind nog steeds niet opgehelderd is, zijn er verschillende hypotheses. Dieltiens koos één piste en werkte die tot in detail uit in deze spannende misdaadroman. Wat Kelderkind zo indrukwekkend maakt, is het feit dat ze haar theorie over Kaspar Hauser vermengt met het fictieve verhaal van Manfred Ostheim, die op zijn manier ook een kelderkind is. Manfred werd geboren met een hazenlip en merkte al snel dat er in de wereld geen plaats is voor lelijke mensen: "Ik leerde in het donker te blijven. Mijn eigen schaduw te worden." Heel zijn leven gaat hij op zoek naar de kracht om wraak te nemen op het kwaad dat de mensheid hem heeft aangedaan.

Want dat mensen wreed kunnen zijn, ondervinden beide mannen. Manfred gaat ten onder aan het onrecht dat hem wordt aangedaan. Bij Kaspar is het zijn onbegrensde naïeve geloof in de goedheid van de mens dat zijn uiteindelijke neergang betekent: "Ook had niemand Kaspar kunnen bijbrengen dat een mens ook slecht kon zijn. Hij had nooit wantrouwen gevoeld voor iemand die zich vriendelijk voordeed, maar het niet was. Hoe kun je een kind voorbereiden op het kwade in de mens?"

Geworpenheid

Beide hoofdpersonages hebben hun eigen queeste. Manfred zoekt naar het waarom van zijn bestaan en zijn pijn en Kaspar naar zijn echte identiteit. Hun geworpenheid in het leven wordt pijnlijk voelbaar. Heel mooi beschrijft Dieltiens Kaspars evolutie van kelderkind naar mens, van 'het' naar 'ik'. Op poëtische wijze schrijft ze neer hoe Kaspar als tiener alles nog moet leren. Met verwonderde ogen ziet hij voor het eerst de wereld. Hij zit met vele, oprechte vragen. Maar met zijn eerlijkheid schrikt hij ook veel mensen af: "Ik wilde nog iets aan Isolde vragen, maar ik deed het niet. Ik weet al dat je niet alle vragen mag stellen. Sommige vragen maken mensen verlegen. Of ze gaan lachen en giechelen. (...) Dus stel ik de vraag aan dit dagboek."

Dieltiens construeert een complexe plot waar ze de geschiedenis van Hongarije en Duitsland doorheen weeft. Maar nooit verliest ze de psychologie van haar hoofdpersonages uit het oog. Ze doorgrondt hen, waardoor de lezer het gevoel heeft dat hij Manfred en Kaspar zeer goed leert kennen. Daarnaast verwerkt Dieltiens ook nog eens symboliek en motieven in haar roman. Manfred zoekt raad bij heiligen en ziet overal voortekens. Spinnen en zwaarden hebben telkens een betekenis.

De hoofdstukken van het boek worden van elkaar gescheiden door een zwarte bladzijde met een toepasselijke quote. Zo begint het boek met Hegel: "Er bestaat geen echte waarheid, maar wel een waarheid die steeds dieper en rijper wordt."

Dat alles mag dan heel zwaar klinken, maar Kelderkind is vooral een erg spannend en ontroerend boek over twee mensen. Het is een episch verhaal over leven en identiteit, maar het leest als een pageturner. Met een prachtige cover van de hand van Carll Cneut.

Advocaat Anselm von Feuerbach trok zich het lot van Kaspar Hauser aan en publiceerde in 1832 een uitvoerig verslag over de jongen onder de titel Voorbeeld van een misdaad tegen de ziel van een mens. Het had ook de titel van Dieltiens' indrukwekkende roman kunnen zijn.

Kristien Dieltiens

Kelderkind

De Eenhoorn, 496 p., 22,95 euro, 15+

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234