Zaterdag 21/05/2022

InterviewVincent Van Peteghem en Michel Maus

Minister Van Peteghem in debat met professor Michel Maus: ‘Denken dat iedereen fraudeert, is gevaarlijk: dat moet eruit’

Professor fiscaal recht Michel Maus en minister van Financiën Vincent Van Peteghem. Beeld DM
Professor fiscaal recht Michel Maus en minister van Financiën Vincent Van Peteghem.Beeld DM

Ja, ook minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) volgde de Grote Belastingenquête. ‘Die kan alleen maar helpen om de discussie over fiscale hervormingen op gang te brengen.’ Maar professor fiscaal recht Michel Maus blijft kritisch: ‘De overheid moet zelf ook wel campagne voeren voor een groter draagvlak.’

Dimitri Thijskens

Wat het meest opviel in de enquête, is dat 32 procent van de respondenten fraude te verantwoorden vindt om belastingen te ontlopen. Moet de politiek daar iets aan doen? Op welke manier?

Van Peteghem: “Die cijfers verbaasden me ook. We moeten ervoor zorgen dat ons fiscaal systeem zodanig is opgebouwd dat het daadwerkelijk draait rond rechtvaardigheid, eenvoud en transparantie. Dat mensen er ook van overtuigd zijn dat iedereen die belastingen betaalt, dat doet naar zijn eigen draagkracht. Er zijn vandaag heel veel koterijen en voordelen, waardoor mensen het gevoel hebben dat dat toch bijzonder vreemd is.

“Het feit dat iedereen fraudeert, is zo’n idee waar we vanaf moeten. Dat is niet zo, dat klopt niet en dat denken is ronduit gevaarlijk. Het is mijn opdracht en mijn plicht om tegen die fraude op te treden. Het is ook zo dat elke euro die we uit fraude halen, een euro minder belasting is die we moeten innen. Daarom hebben we extra fraudecontroleurs aangenomen. We gaan ook gerichter en efficiënter te werk, waardoor fraude almaar moeilijker wordt. Niet meer dan logisch, normaal en eerlijk.”

En toch worden er nog steeds minnelijke schikkingen getroffen door de fiscus en het gerecht, ook voor grotere bedragen. Moet er niet harder gestraft worden?

Van Peteghem: “We hebben er in het fraudeplan voor gezorgd dat er in de toekomst een veel betere samenwerking mogelijk is tussen onze administratie, de politie en het gerecht, om die zaken tijdig te kunnen bestraffen. Vroeger was het zo dat een grote zaak bij de belastingadministratie werd uitgespit en dan naar justitie werd gestuurd, waar ze helemaal opnieuw moesten beginnen. We gaan er nu alles aan doen om dat veel vlotter te laten verlopen, zodat zaken ook niet kunnen verjaren en in geval van ernstige fiscale fraude echt sneller worden aangepakt. Ik ben ervan overtuigd dat er bij de administratie voldoende kennis is.”

55 procent van de Vlamingen vindt het fiscaal systeem onrechtvaardig, wat ertoe leidt dat ze fraude te verantwoorden vinden. De belangrijkste reden die genoemd wordt, is dat de lasten te veel op de schouders terechtkomen van de minder gegoeden en de rijken te veel gespaard worden. Moet daar iets mee gebeuren?

Van Peteghem: “Het belastingsysteem moet onze welvaartsstaat in stand houden. We betalen belastingen voor onder meer degelijk onderwijs en een goed sociaal vangnet. Een minister van Financiën moet altijd heel goed vanuit die premisse starten.

“We willen op drie grote werven vooruitgang boeken. Ten eerste door een brede fiscale hervorming om het systeem eerlijker, transparanter en rechtvaardiger te maken. Mensen begrijpen niet waarom zij meer moeten betalen dan iemand anders, er zijn veel excessen en scheefgegroeide situaties. Als we daarin grote schoonmaak houden, kunnen we de lasten op arbeid verlagen. Een tweede element is de strijd tegen fraude, waarover we het al hadden. En een laatste element sluit daarbij aan: de belastingen moeten tijdig en correct geïnd worden. Dat moeten we stap voor stap aanpakken om het vertrouwen van de burgers in het systeem op te krikken.”

Maus: “Waarvan ik in de enquête vooral schrok, is dat de jongere generatie toleranter is voor fraude dan de oudere generatie. Een aannemer in het zwart betalen, op restaurant afrekenen zonder btw-bonnetje of een stukje buiten de akte laten bij de verkoop van een huis: ongeveer 60 procent van de min-34-jarigen staat daarvoor open, tegenover 40 procent van de 55-plussers. Dat moet meegenomen worden, vooral in de communicatie. Je hebt campagnes over hoe je niet te snel mag rijden of niet mag drinken achter het stuur. Wel, er zijn ook campagnes nodig over hoe je niet met je fiscaliteit mag foefelen. Misschien moet dat ook een onderdeel zijn van het beleid.”

Van Peteghem: “Wij hebben dat nu gedaan. Bij de belastingbrief zit er een overzicht van waar de middelen naartoe gaan. Ik denk dat dat al een goede eerste stap is. Maar het is zeker belangrijk om de meerwaarde van de fiscaliteit te duiden.”

Maus: “Ik moet zeggen dat ik in mijn visie op fraudebestrijding de laatste jaren geëvolueerd ben. Ik denk dat er veel meer winst zit in de preventie van fraude dan in de repressie.”

Van Peteghem: “Ik denk dat het een en-en-verhaal is. We kunnen er niet van uitgaan dat er geen controles nodig zijn, maar preventie is essentieel. In dat kader is er nu een mooi project bij grote bouwwerken, waar er heel veel verschillende bedrijven, aannemers, onderaannemers en onder-onderaannemers gaan samenwerken en waarbij we tijdens het proces de verschillende bedrijven begeleiden om ervoor te zorgen dat ze in lijn zijn met de wetgeving.”

Professor Maus. Beeld Thomas Nolf
Professor Maus.Beeld Thomas Nolf

Een ander thema: de gemiddelde Vlaming scoorde slechts 31 procent op onze fiscale quiz. Toegegeven, die was niet zo makkelijk. Kent de Vlaming er te weinig van of is het systeem te moeilijk?

Van Peteghem: “Het zou niet goed zijn mochten het allemaal Michel Mausen zijn. (lacht) We mogen niet verwachten dat iedereen een fiscale expert is. Iedereen kijkt ook een beetje vanuit zijn eigen verhaal. Maar er zijn wel een aantal initiatieven die hierop focussen. Onder andere het opnemen van financiële geletterdheid in de eindtermen is een zeer goede zaak. We hebben daarrond met de administratie een heel pakket ontwikkeld, samen met de FSMA (de financiële waakhond, DT).

“Ik probeer ook heel transparant en rechtlijnig te communiceren. Bij de administratie wordt daarin eveneens geïnvesteerd dankzij onder meer FAQ’s met heel concrete cases. We hebben dat bijvoorbeeld gedaan bij de vergoeding van de bedrijfswagens en bij de 6 procent btw op afbraak en heropbouw. En door het systeem eenvoudiger te maken. Herinner je dat iedereen vroeger die bruine brief kreeg. Nu hebben we met Tax-on-web en het vooraf ingevulde belastingformulier zeer handige tools in handen.”

Die innovaties blijken aan te slaan. En de contacten met de fiscus verlopen professioneel en vriendelijk: het beeld van de norse ambtenaar kan op de schop.

Van Peteghem: “Absoluut, we proberen de contacten altijd zo nabij en lokaal mogelijk te maken. En we werken met één aanspreekpunt. Dat is belangrijk, heel vaak komen de mensen maar één keer in hun leven in contact met de belastingadministratie. Dan moet het goed zijn. Maar er is always room for improvement. Alles kan beter.”

Maus: “Dat klopt, bijvoorbeeld in het verhaal van de taxificatie, het dichter bij elkaar brengen van de burger en de fiscus. Wat mij betreft zou de administratie veel meer een partner moeten zijn in het maatschappelijk en economisch leven. Nu is het vaak nog een conflictmodel.

“Met zeer kleine zaken is daar verbetering mogelijk. Bij het oprichten van een onderneming zou je bijvoorbeeld na één à twee jaar een controle moeten krijgen, die louter correctief is. Om zo te zien hoe je functioneert en waar er adviezen komen vanuit de fiscus om boekhoudkundig op een bepaalde manier te werk te gaan. Daarmee creëer je alleen maar goodwill en geef je van meet af aan een signaal dat je openstaat om in dialoog te gaan. Zo kun je de burgerzin mee helpen vormgeven.”

Over naar de hervormingen die op stapel staan. Uit onze enquête blijkt dat er een groot draagvlak is voor het zwaarder belasten van multinationals en schadelijke producten. Is zo’n draagvlak belangrijk? Of staat efficiëntie voorop?

Van Peteghem: “Het is natuurlijk belangrijk dat er een draagvlak is. Daar heb ik de afgelopen weken en maanden heel hard op ingezet. Uiteraard zijn we begonnen in het parlement, daar zal het hopelijk ooit gestemd worden. We zijn ook in gesprek gegaan met werkgevers en werknemers, klimaatorganisaties, armoedeorganisaties… We beseffen heel goed dat die fiscale hervorming echt wel een grote draagwijdte en impact zal hebben op gezinnen en ondernemingen. Als ik de uitgangspunten hoor uit jullie enquête, dan sluiten die nauw aan bij onze doelstellingen.”

Maus: “Je moet altijd terugvallen op de fundamenten van het fiscaal systeem: ten eerste dat de sterkste schouders de zwaarste lasten torsen, en ten tweede de inkomensneutraliteit, wat betekent dat alle inkomsten in één pot komen en dat daarop de progressieve tarieven worden losgelaten. Deze twee axioma’s zijn in de loop der jaren enorm verwaterd. Kijk naar de progressieve structuur, vanaf 41.000 euro zit je al aan het hoogste tarief. En uit de pot inkomsten zijn er heel veel gehaald die aan vaste tarieven worden belast. Het is belangrijk om nog eens de basisfundamenten van het systeem naar voren te halen als inleidend hoofdstuk bij de fiscale hervorming. Dan wordt het makkelijker om bepaalde zaken te verkopen.”

Een groot probleem is dat de huidige fiscale uitzonderingsregimes enorm populair zijn, vooral dan die waarmee we het meest in aanraking komen. Het afbouwen ervan zal op tegenstand stuiten. Bent u voorbereid op een zware strijd met de lobbygroepen? In het voetbal hebt u er al een voorsmaakje van gekregen.

Van Peteghem: “Vandaar dat ik het altijd belangrijk vind dat we heel goed weten waar we naartoe willen. In het verhaal rond het voetbal heb ik ook getoond dat er vanuit een bepaalde visie naar het geheel wordt gekeken. Ik denk dat dat bij een fiscale hervorming ook belangrijk zal zijn: welke richting wil je uitgaan en op welke manier wil je dat verhaal toekomstgericht maken? Hoe ga je ervoor zorgen dat je systeem neutraler wordt ten opzichte van de verschillende investeringsmogelijkheden en samenlevingsvormen?

“Dat grote kader voor de fiscale hervormingen staat er nog niet. Maar we hebben bij de begrotingsbesprekingen wel al duidelijk een aantal aanzetten gegeven, zoals de afschaffing van de bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid, het feit dat minnelijke schikkingen niet meer als beroepskost kunnen worden ingebracht en dat de heffingen in de energiefactuur aangepast zullen worden.”

Minister Van Peteghem. Beeld Thomas Nolf
Minister Van Peteghem.Beeld Thomas Nolf

De eerste plannen worden nu al volop ondermijnd door partijen uit de meerderheid. Zo had MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez het over een ‘pamflet van links’. Vreest u dan niet dat het onmogelijk wordt met zo’n brede coalitie zo’n hervorming door te voeren?

Van Peteghem: “Over wat er in het weekend gelekt is, is mijn standpunt duidelijk: we volgen onze eigen agenda en zullen op het gepaste moment een voorstel op tafel leggen. Dat er tegenstand zal zijn? Toen ik in de commissie kwam, heb ik van elke partij – meerderheid en oppositie – ambitie gehoord om eindelijk iets concreets aan het fiscaal systeem te doen. Dat we daarover zullen moeten praten, is niet meer dan logisch. Maar opnieuw, het zal nooit de bedoeling zijn om van vandaag op morgen een aanpassing te doen van het systeem. We gaan daar stap voor stap naartoe moeten werken.”

Had u niet wat sneller moeten schakelen? Volgend jaar zitten we al in de helft van de regeringstermijn. Iedereen zal zich stilaan weer meer willen profileren naar de volgende verkiezingen toe.

Van Peteghem: “Dat is de vraag die je ook aan de anderen moet stellen. Mijn werk zal klaar zijn.”

We proberen nog eens: zijn de opmerkingen van MR-voorzitter Bouchez niet storend? Het lijkt wel of hij uw fiscale hervorming al op voorhand wil doen mislukken.

Van Peteghem: “Je kunt dat op die manier bekijken, maar ik kijk daar anders naar. Ik leer daar vooral uit wat voor de partij van meneer Bouchez belangrijk is. Ik denk dat de lijn dat we de belastingen op arbeid naar beneden moeten halen bij hem ook duidelijk naar voren komt. Het is een eerste schot voor de boeg, maar als we met ons voorstel naar buiten komen, weten we sowieso dat er een discussie zal ontstaan.”

Kijkt u ook naar de Belastingenquête die wij nu uitgevoerd hebben?

Van Peteghem: “Wil je misschien weten of we een abonnement op De Morgen hebben? (lacht) Ja dus. Ik denk dat dat alleen maar kan helpen om die discussie op gang te krijgen. Het is goed dat de media daar ook aandacht voor hebben. Want het is iets wat een grote impact heeft op het leven van de mensen. Ik vind het zeer nuttig. Bezorg ons gerust alle resultaten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234