Donderdag 18/07/2019

Minister van de koningin, man van God

Om de oude tegenstrevers Jan Peter Balkenende (CDA) en Wouter Bos (PvdA) in één coalitie samen te brengen, was er André Rouvoet van de ChristenUnie nodig. Een kleine partij die een paar jaar terug nog 'christelijk rechts' heette, maar die zich vandaag bestempelt als een partij met christelijke waarden, die geleid wordt door een in België ongekend soort politicus, een man die zichzelf 'een missionaris van de christelijke politiek' noemt.

Door Walter Pauli

We zagen hem pas vorig jaar het eerst in actie tijdens de beruchte 'Nacht van Verdonk', toen de quasi voltallige Tweede Kamer een minister (Rita Verdonk) een halt toeriep in haar poging om Hirsi Ali als on- en zelfs nooit-bestaand Kamerlid te beschouwen. Het was een fascinerend debat, waar de verzamelde fractieleiders - en in Nederland zijn dat de politieke tenoren - de minister spitsroeden deden lopen. Maar het was niet Femke Halsema (GroenLinks), noch Loesewies van der Laan (D66), Jan Marijnissen (SP) en zelfs niet Wouter Bos (PvdA) die Verdonk in de nauwste schoentjes bracht. Dat deed een in België nauwelijks bekend politicus, een doorslagje van minister-president Balkenende: ook een Harry Potterkloon, pak en das, keurig kort gekapt (mét haarscheiding), een pienter baasje met een brilletje. Het was de eerste kennismaking met André Rouvoet (45), politiek leider van de ChristenUnie.

De Haagse pers heeft Rouvoet al eerder leren waarderen. Dat was nochtans niet evident geweest. Toen hij zijn eerst stappen in de politiek zette, noemde men hem "een fatsoenrakker". Rouvoet corrigeerde: "Noem me maar een roepende in de woestijn." Er werd best gegrinnikt als de jonge Rouvoet het woord nam: pleidooien tegen het homohuwelijk, tegen casino's en de schending van de zondagsrust, maar ook tegen vloekende Nederlanders.

Maar toen Pim Fortuyn het debat over normen en waarden deed losbarsten, herkende het land de auteur van het origineel: Rouvoet kreeg er de credits voor. Zelfs D66, zoals de naam het zegt een in de legendarische jaren zestig opgerichte partij van links-liberalen, pleitte ineens voor een verbod om al in de vooravond seks en geweld op tv uit te zenden. Zo werd Rouvoet een van de 'politieke marktleiders'. In 2003 maakte Rouvoet indruk met zijn zakelijke kritiek op de Europese grondwet. Alle 'klassieke' partijen waren nochtans voor die grondwet. Vervolgens moesten de Nederlanders zich uitspreken bij referendum. En Nederland stemde massaal tegen. Rouvoet: "Met drie zetels verwoordden we wat 62 procent van de kiezers van de grondwet vond. Magnifiek."

In 2003 kreeg André Rouvoet de Thorbeckeprijs als beste politiek debater, in 2004 werd hij zelfs politicus van het jaar. In 2006 slaagde hij erin het aantal zetels voor zijn partij te verdubbelen, van drie naar zes. Zo werd André Rouvoet, samen met de extreem linkse Jan Marijnissen en de extreem rechtse Geert Wilders, uitgeroepen tot winnaar van de jongste verkiezingen. In de formatie die daarop volgde had Jan Marijnissen geen zin/durf om de 'zuivere' lijn van zijn SP op te offeren in coalitiegesprekken met PvdA en CDA. Omdat uittredend minister-president Balkenende een kabinet met GroenLinks niet zag zitten, kreeg de ChristenUnie een kans. André Rouvoet greep die. Het is zoals met zijn eigen loopbaan: rustig, vol vertrouwen, nooit streberig staan springen, maar wachten tot je gevraagd wordt. En dan moet je er staan.

Zo was Rouvoet ook zijn eigen carrière begonnen. Bescheiden, als secretaris, maar ook als chauffeur van het toenmalige boegbeeld Egbert Schuurman, die hij het hele land rondreed. "Ambitie riekt voor mij naar carrièrezucht, naar strebers. Maar wat ik doe, wil ik zo goed mogelijk doen. In 1989 kwam ik in beeld voor een verkiesbare plaats in de Tweede Kamer. Nooit gesolliciteerd. In 1994 werd ik opnieuw gevraagd en ditmaal verkozen. In 2002 viel me het politiek leiderschap in de schoot, omdat onze toenmalige leider Veling ziek thuis zat. Het is een beetje the story of my life: niet gezocht, wel beschikbaar." En dat alles voor dat ene, ware Doel: "Al mijn talenten inzetten voor de zaak van de christelijke politiek: het dienen van het Koninkrijk van God. Dat is mijn ambitie."

In België zou dat niet kunnen. André Rouvoet is net zo in-Nederlands en on-Belgisch als de Evangelische Omroep (EO) dat is. Je zou Jan Peter Balkenende de Nederlandse Yves Leterme kunnen noemen en Wouter Bos is al meermaals vergeleken met Steve Stevaert. Maar André Rouvoet of zijn politieke familie bestaan hier niet. Rouvoet is diep-christelijk, maar zou onmogelijk een regeerakkoord kunnen opstellen met Alexandra Colen of dat soort religieuze pasionaria's. "Op het gebied van asielbeleid vinden ze vaak dat we te veel op één lijn zitten met de rooien, de communisten", zei Rouvoet ooit. "Vroeger werden we klein-rechts genoemd. Dat etiket is gelukkig verdwenen."

En zeggen dat Rouvoets ChristenUnie historisch gezien zijn wortels heeft in het meest behoudsgezinde deel van de Nederlandse samenleving: bij de zogenaamde Anti-Revolutionaire Partij (ARP) van de historische voormannen Groen van Prinsterer en Abraham Kuyper, zelf een predikant. Tot diep in de negentiende eeuw verwierpen zij de idealen en inzichten van de Verlichting en de Franse Revolutie - vandaar de naam.

In de loop der jaren matigde de ARP haar programma, vandaar dat er voortdurend afscheidingen waren van fracties en partijtjes die God (calvinistische variant) weer meer centraal wilden stellen.

In 1918 scheurde zich bijvoorbeeld de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) af. De SGP'ers vonden het onaanvaardbaar dat de ARP zou samenwerken met katholieken. Dat zijn namelijk ketters. Sindsdien stuurt de SGP, onafgebroken en bijna klokvast, twee verkozenen naar de Tweede Kamer.

Eind jaren veertig wilde de ARP zich niet uitspreken in een hoogst binnen-kerkelijk debat over de 'genadedoop'. Dat leidde tot de afscheuring van het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV). Aanvankelijk had de GPV geen politiek programma, behalve Schrift en Belijdenis.

In 1973 ging de (protestantse) ARP, samen met de (protestantse) CHU en de (katholieke) KVP, op in het grote (christelijke) kartel, het CDA.

Dat leek een aantal strikte ARP'ers te rekkelijk, te weinig Bijbelvast. Zij richten de Reformatorische Politieke Federatie (RPF) op, die weer de Bijbel als eerste politieke leidraad wilde behouden. Het is voor deze RPF dat Rouvoet in 1994 voor het eerst in de Tweede Kamer zetelt.

Al die partijtjes haalden, elk apart, één tot drie zetels. Ze beseften wel dat die versnippering hun politieke slagkracht niet ten goede kwam, maar voor deze Prinzipienreiter is een akkoord maken altijd moeilijk, omdat elkeen dan namelijk water in de wijn moet doen. Vanaf 2001 lukt het wel: RPF en GPV vormen samen de ChristenUnie (CU). De SGP treedt niet toe.

Elke keuze heeft zijn consequenties. De SGP blijft politiek marginaal, getrouw de geschiedenis van de belijdende partijtjes. Maar de CU heeft ineens rendez-vous met de geschiedenis: in 2006 electorale winst met de verkiezingen, en gisteren werd André Rouvoet de nieuwe vicepremier in de regering-Balkenende IV.

In zekere zin is Rouvoet zelfs het cement van dit kabinet, de bindfiguur tussen Balkenende en Bos. De ChristenUnie speelt namelijk de rol van de links-liberalen van D66 in de paarse kabinetten van Wim Kok: de kleine derde die de brug maakt tussen de twee antipoden. De ChristenUnie is tegelijk sociaal, inzake multiculturaliteit, maar zelfs sociaal-economisch - en vormt dan soms zelfs concurrentie op de linkerflank van de PvdA - maar uitgesproken christelijk-ethisch, waar Rouvoet en Balkenende elkaar vinden.

Waarom slaagt Rouvoet ineens waar al die andere strikt-evangelische politici nu al tachtig jaar falen? Het is de dunne lijn tussen absoluut beginselvast (de ChristenUnie) en star dogmatisch (de Staatkundig Gereformeerde Partij). Het is tenslotte ook de meerwaarde van een uitzonderlijk politiek talent (André Rouvoet), die zijn ambitie en behendigheid koppelt aan een reputatie van deugdelijkheid en integriteit.

Zowel de SGP als de CU zijn immers hoogst godsvrezend. In haar Uniefundering erkent de ChristenUnie 'Gods heerschappij over het staatkundig leven': de overheid moet Gods eer hoog houden in de publieke samenleving. Toch erkent de ChristenUnie scheiding van staat en kerk. De overheid mag immers geen geestelijke dwang uitoefenen. Op de website van de ChristenUnie kun je je ook inschrijven voor een elektronische gebedsbrief.

En precies omdat de ChristenUnie wil dat de samenleving ingericht wordt naar Gods wil, wil zij "zo krachtig mogelijk vertegenwoordigd" zijn op elk politiek niveau. Het is haar plicht pragmatisch te zijn, om God beter te kunnen dienen.

Dat laatste is niet de zorg van de SGP. Haar statuten leggen zelfs uit dat het helemaal niet de bedoeling is zoveel mogelijk kiezers te halen. Wel: "Handhaving en doorwerking van de beginselen door haar beleden." Liever één kiezer overhouden dan één millimeter afwijken van die beginselen. En die zijn strikt. In april 2006 'moderniseerde' de SGP haar statuten nog, of wat dat heet. Nu luidt artikel 2: "De partij stelt zich op de grondslag van Gods Woord, zoals daarvan belijdenis gedaan wordt in de artikelen 2 tot en met 7 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Zij onderschrijft geheel en onvoorwaardelijk de Drie Formulieren van Enigheid, zoals deze zijn vastgesteld in de Nationale Synode, gehouden te Dordrecht in de jaren 1618 en 1619."

Artikel één van het Algemeen Reglement luidt dan weer: "Elke officiële vergadering binnen de partij wordt geopend met het lezen van Gods Woord in de Statenvertaling en gebed; de vergadering wordt gesloten met gebed." Deze SGP heeft overigens een heel behoorlijke site, met één aparte bijzonderheid: ze is op zondag gesloten. En vrouwen zijn intussen al toegelaten als lid, maar nog altijd niet als mandataris. De SGP is overigens de enige partij die de scheiding tussen kerk en staat niet aanvaardt en in Nederland de theocratie wil invoeren.

Met deze jongens raakt een politicus als Rouvoet nergens, dus is hij niet rouwig om het feit dat de SGP apart blijft opkomen. O ja, André Rouvoet is heus wel gelovig. Zéér gelovig, zelfs. Op zondag gaat hij tweemaal naar de gereformeerde kerk te Woerden: 's ochtends om halftien en 's middags om halfvier. Zelfs zijn legendarische keurigheid, altijd pak en das, is religieus geïnspireerd: hij gebruikt het woord 'jeetje' niet, omdat het afgeleid is van Jezus.

Die stipte houding moet ook wel, want de eigen achterban volgt zijn gedrag met argusogen. Dat Rouvoet elke vrijdag met zijn vrouw danst, leverde hem kritiek op: 'zondig vermaak'. Maar als vader van een groot gezin, vijf kinderen, toont hij zich natuurlijk een van hen. Al erkende Rouvoet in een interview dat hij ook al eens ontrouw is geweest: "Als ik me te weinig tot Hem heb kunnen richten, beschouw ik dat als ontrouw. Gelukkig is Hij trouwer dan ik. Ik vertrouw erop dat Hij mij vasthoudt."

In Nederland spreekt niemand een politicus aan op dergelijke uitspraken. In België zou hij een kwezel heten, en op de lachspieren weken. Boven de Moerdijk niet. Daar dwingt Rouvoet ook bij de vrijmoedige en vrijzinnige landgenoten respect af. Thom De Graaf van D66 waardeert in hem "de intellectueel maar ook de pragmaticus". En vooral: "Hij is authentiek. Authentieke politici hebben de laatste verkiezingen gewonnen." Dat noemde Rouvoet in de Volkskrant ook zijn sterkte: "Herkenbaarheid. Als je zegt wat iedereen graag wil horen, heb je geen profiel meer. Daar buffel ik voor, het is een roeping. Ik ben een missionaris voor de christelijke politiek."

En hij gaat daar ver in, en komt er toch mee weg. Rouvoet plaatst bijvoorbeeld vraagtekens bij de evolutietheorie en vindt dat helemaal niet onwetenschappelijk. Niet zonder cynisme: "Er komt juist een forse portie geloof aan te pas om die theorie te aanvaarden, want de meest cruciale schakels ontbreken. Ik vind het moeilijker om in een oersoep te geloven dan in een God die de wereld heeft gemaakt."

Intussen is Rouvoet een beetje Zijn profeet, een zendeling van het eeuwige Rijk Gods die toevallig zijn geloof belijdt in het Rijk der Nederlanden. En dat hij bij de laatste verkiezingen veel stemmen haalde, toont dat God ziet dat het goed is. Niet dat zulks André Rouvoet echt verrast. Hij weet dat God uiteindelijk zal zegevieren, ten laatste bij het Laatste Oordeel. Het staat al duizenden jaren in de Heilige Schrift: "De Bijbel spreekt van een schare die niemand kan tellen. Het zal dus reuze meevallen."

Rouvoet is zeer gelovig. Op zondag gaat hij tweemaal naar de gereformeerde kerk in Woerden: 's ochtends om halftien en 's middags om halfvierIn zekere zin is Rouvoet het cement van dit kabinet, de bindfiguur tussen Balkenende en Bos

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden