Vrijdag 03/04/2020

Minister van Cultuur Bert Anciaux blikt vooruit op 2006

'Allochtonen moeten zich w�l aanpassen als het gaat over rechten en plichten, maar ik ga er niet van uit dat zij zich ook cultureel moeten aanpassen. Het is net een verrijking voor de samenleving om die culturele eigenheid te behouden'

'Dat digitale cultuurkanaal komt er'

'Damienne zegt dat ik gek ben', begint Bert Anciaux, de Vlaamse minister van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel. Mevrouw Anciaux bedoelt dat hij beter vakantie zou nemen in plaats van De Morgen tussen kerst en nieuw nog een interview toe te staan. Maar Bert is Bert en eigenlijk blikt hij maar wat graag vooruit op 2006, het jaar dat vannacht start. 'Er moet meer kleur in cultuur', zegt hij. En meer cultuur op tv. 'De digitale cultuur- zender van de VRT is een conditio sine qua non bij de beheersovereenkomst.'

Door Ward Daenen en Els Maes

Anciaux heeft geen spijt van 2005. Hij kreeg kritiek, soms beenharde (zie kader), maar dat is hij gewoon. Hij zorgde er toch maar mooi voor dat de subsidiepot voor het kunstendecreet, dat de gesubsidieerde kunstensector reglementeert en morgen van kracht wordt, met 16 miljoen euro steeg tot 100 miljoen. Daarbovenop kwam de minister in september aanzetten met zijn 'globaal plan' van 101 miljoen euro om het Antwerpse Museum aan de Stroom (MAS), een bibliotheek in Gent (een multimediaal alternatief voor het afgevoerde Muziekforum) en andere culturele infrastructuur in Vlaanderen te financieren. Voor volgend jaar ziet Anciaux alweer een batterij nieuwe beleidsprioriteiten. Zijn speerpunt voor 2006? "Participatie."

Participatie is uw stokpaardje.

Bert Anciaux: "Mijn cultuurbeleid is erop gericht zo veel mogelijk mensen te laten deelnemen. Daarbij zal ik volgend jaar veel aandacht besteden aan culturele diversiteit. Ik heb het dan niet alleen over het kunstenaanbod. De verschillende culturen die aanwezig zijn in Vlaanderen moeten veel meer aan bod komen. Ik wil dat er meer kleur komt bij het personeel en dat er meer mensen met een dubbele cultuur in de bestuursraden zetelen. Bovendien moet er aan een meer cultureel divers publiek worden gewerkt. Mijn actieplan daarvoor hoop ik in februari klaar te hebben."

U wilt meer kleur in cultuur.

"Ja. Het individuele verhaal van rechten en plichten is bekend. Ik probeer daar al een tijdje een collectief verhaal naast te plaatsen. Interculturaliteit en culturele diversiteit zijn gewilde doelstellingen en geen aanvaarde realiteit. Mensen die naar hier zijn gekomen moeten zich wél aanpassen als het gaat over rechten en plichten, maar ik ga er niet van uit dat zij zich ook cultureel moeten aanpassen aan de overheersende regels. Het is net een verrijking voor de samenleving om die culturele eigenheid te behouden. Vanuit die gedachte wil ik dat er in de culturele huizen een echt divers aanbod wordt gerealiseerd. Indien mensen van allochtone afkomst voelen dat hun eigenheid gerespecteerd wordt, zullen ze veel meer participeren."

Allochtoon of niet, uit recent onderzoek bleek dat 25 procent van de Vlamingen nooit participeert aan cultuur. Ze gaan niet naar het theater en nemen niet deel aan het verenigingsleven.

"Ga er alsjeblieft niet van uit dat het een vrije keuze is dat die groep niet deelneemt. Eeuwenlang heeft de rijke elite geargumenteerd dat de rest niet echt naar school moest omdat ze best gelukkig waren in hun miserie."

Sommigen verwijten u net dat u iedereen wilt dwingen tot participatie.

"Natuurlijk, als je herverdeling bepleit om iedereen kansen te geven, kan dat in een enge visie bedreigend of dwingend overkomen. Vooral bij degenen die vandaag veel kansen hebben en het gevoel krijgen dat hen iets wordt afgenomen. Neen, het totaal uitgesloten zijn van alle kunst- en cultuuraanbod is geen vrije keuze. Dwingend zou zijn: Anciaux wil dat iedereen Tom Lanoye en Erwin Mortier leest."

Participatie hangt samen met socialisatie. Hoe hoger opgeleid, hoe groter de kans dat je deelneemt aan culturele activiteiten.

"Vlaanderen heeft het meest performante onderwijssysteem ter wereld, maar dat kan de ongelijkheid die van generatie op generatie wordt overgedragen niet ongedaan maken. Ik wrijf dat de minister van Onderwijs niet aan. Ik moet op mijn terreinen - cultuur, jeugd en sport - verantwoordelijkheid opnemen om de ongelijkheid tegen te gaan. Daar ga ik voor."

Onderwijs is een instrument voor participatie. Maar ook de VRT, want dat is de belangrijkste culturele megafoon in Vlaanderen. Spijt dat u geen minister van Media bent?

"De minister van cultuur zal een essentiële rol spelen bij de beheersovereenkomst met de VRT, die volgend jaar onderhandeld en ondertekend wordt. De digitale cultuurzender zal er komen. Ze is een conditio sine qua non bij de beheersovereenkomst voor 2007 tot 2011."

We dachten al dat wij u afgelopen jaar weinig gehoord hadden in het debat rond cultuur op de VRT.

"(Lacht) Misschien heb ik wel veel achter de schermen gewerkt. Ik heb al veel schitterende gesprekken gehad met de VRT-top en ben een fan van hun driesporenbeleid. Het eerste spoor brengt cultuur in algemene programma's als Het journaal of De rode loper. Het laat mensen proeven van cultuur zonder dat het een platte bedoening wordt. Daardoor zullen mensen hopelijk iets makkelijker uit hun zetel komen om van het aanbod in de zalen of op pleinen te genieten. Het tweede spoor brengt specifieke programma's op generalistische netten (Eén, Canvas en Radio 1, WD/EM) en het derde spoor is het digitale cultuurkanaal, waar cultuur specifiek, diepgravend en zelfs experimenteel aan bod kan komen. De drie sporen zijn onlosmakelijk verbonden. Ik huiver van de gedachte dat er alleen een cultureel kanaal zou zijn. De diversiteit moet aan bod komen op de VRT. Het is een schitterend instrument om mensen te bereiken."

Verlopen uw gesprekken met de openbare omroep vlotter dan die van de Vlaamse mediaminister?

"(Afgemeten) Ik ben meestal niet aanwezig bij de gesprekken die minister Bourgeois heeft met de VRT, dus ik kan daar niet over oordelen. Let wel: ik moet en zal de inhoud verdedigen wat betreft mijn beleidsdomeinen, de minister van Media is er om de middelen te vinden. Er komt in ieder geval er geen beheersovereenkomst zonder sterke luiken cultuur, jeugd en sport."

Hoe groot is de liefde van de VRT voor cultuur? Wil men niet gewoon extra geld?

"Ik ben niet naïef, maar of de VRT daar nu bijbedoelingen mee heeft of niet, ik ga er voor."

Ook 'de filmsector in Vlaanderen gaat mooie tijden tegemoet', schreef u in de eindejaarslijstjes van Humo. Het zal zonder Luckas Vander Taelen zijn, die vorige maand werd ontslagen als intendant van het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF).

"Een schitterend filmjaar zonder Vander Taelen is niet ondenkbaar."

Is het de voorbode om het Fonds op te doeken?

"Het VAF zal onder mij niet verdwijnen. Net zomin als het andere fonds, dat voor de letteren. Ik heb dit jaar uitstekend met hen samengewerkt. Iedereen, behalve de intendant, beschouwde het VAF als een instrument om uitvoering te geven aan het beleid dat door de Vlaamse regering werd bepaald."

Met het Kunstendecreet en het 'Globale plan voor de infrastructuur' staat Vlaanderen volgens u aan de vooravond van "een tweede renaissance". Maar dan hoor je Jan Decleir reclame maken voor frituurolie. Hij verantwoordde dat met: "In Vlaanderen loopt de acteur in de kijker, maar in feite leidt hij een hondenbestaan." Achter de façade loopt er kennelijk een en ander mis.

"Jan is een van de grootste acteurs van onze tijd. Zulk toptalent moet je koesteren en dat kunnen we ook via beurzen. Maar inderdaad, de financiële nood bij kunstenaars zou groter kunnen zijn dan gedacht. Mijn vrienden uit de artistieke sector - jawel die heb ik - hebben mij er al op gewezen dat de sociale situatie van acteurs er de laatste jaren op is achteruitgegaan. Dat maakt mij bezorgd, want er is nog nooit zoveel geld naar de theatersector gevloeid als vandaag. Ook al is een deel van de acteurs niet actief in gesubsidieerde huizen, dan nog zou die investering minstens een marktcorrigerende werking moeten hebben."

Wat als het waar is wat uw vrienden zeggen?

"Dan is de nood om relatief meer te investeren in kunstenaars en hun creatie en minder in instellingen en hun zakelijke kant nog groter dan ik dacht. Ik heb daarom een onderzoek gevraagd naar de sociaal-economische situatie van acteurs en kunstenaars, tussen 1999 en 2005. Ook dat is voor 2006."

Redeneert het kunstendecreet niet te sterk vanuit de instellingen en kan dat op termijn niet ten nadele van de kunstenaars werken?

"De tekst beoogt het tegendeel, maar als toch zou blijken dat het kunstendecreet als pervers gevolg heeft dat de extra subsidie alleen naar technische en zakelijke ondersteuning gaat en niet naar de kunstenaar en de creatie, dan zullen we dat bijsturen. Ik ben minister van Cultuur om kunstenaars en het publiek alle mogelijkheden te geven om cultuur te maken en ervan te genieten. Laat ik nog even met mijn geloof vergelijken. Ik heb altijd veel problemen gehad met de kerk als instituut, maar dat wil niet zeggen dat ik niet geloof."

U gelooft in kunst, niet in de instellingen errond.

"Creatie heeft voorrang."

Nochtans lijkt de verzakelijking te blijven oprukken.

"Let op, professionalisering is goed. De kunsten waren de meest achtergestelde tewerkstellingssector in Vlaanderen en het is goed dat er een inhaaloperatie is geweest. Verzakelijking mag echter geen doel op zich worden. (Denkt na) Algemeen gesproken blijft de cultuursector, net als jeugd en sport, een engagement tentoonspreiden om u tegen te zeggen. Het verenigingsleven is een essentiële bouwsteen van het cultuurleven. Ik zou alleen willen dat ook de kunstensector nog meer een drijvende kracht in de samenleving wordt. Bij de Vooruit, Les Ballets C. de la B., de KVS en het Kaaitheater is dat engagement duidelijk gegroeid. Ik zou honderd andere voorbeelden kunnen noemen."

Maar niet alle kunstenaars willen of kunnen hun maatschappelijk engagement aan de grote klok hangen.

"Dat moet ook niet. Ik wil alleen een veelzijdig beleid realiseren waarbij we er in eerste instantie alles aan doen om zoveel mogelijk kunstenaars hun ding te laten doen. Ik daag iedereen uit om te bewijzen dat ik daar geen resultaat in boek. Men zegt mij dat ik eigengereid optreed. Maar in 87 procent van de gevallen heb ik de adviezen van de commissies gevolgd. Toch wil en kan ik niet alleen een vakminister zijn. Ik plaats het beleid ook in het maatschappelijke engagement van mijn medewerkers, mijn partij en de Vlaamse regering. En dat zal ik blijven doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234