Vrijdag 07/08/2020

'Minister heeft moord op zijn geweten'

Voormalig minister van Afrikaanse Zaken D'Aspremont Lynden heeft de moord op Lumumba op zijn geweten. Wijlen koning Boudewijn ging in die zaak buiten zijn boekje, maar was niet verantwoordelijk voor de moord. Dat zijn de belangrijkste conclusies van de parlementaire onderzoekscommissie die de voorbije twee jaar heeft gewerkt aan de vraag in welke omstandigheden Patrice Lumumba, de eerste democratisch verkozen premier van het onafhankelijke Kongo, werd vermoord en hoe Belgische politici daarbij waren betrokken.

Brussel

Eigen berichtgeving

Georges Timmerman

Geert Versnick (VLD), voorzitter van de onderzoekscommissie, glom van trots toen hij gisteren voor de verzamelde internationale pers de eindconclusies van zijn commissie kon presenteren. Versnick noemde het dossier "bijzonder complex en uiterst delicaat", maar de werkzaamheden zijn volgens hem in een zeer goed sfeer verlopen en "de bereikte resultaten zullen de verwachtingen van velen overtreffen".

De onderzoekscommissie komt tot de conclusie dat "sommige Belgische regeringsleden en andere Belgische actoren een morele verantwoordelijkheid dragen in de omstandigheden die tot de dood van Patrice Lumumba hebben geleid". Koning Boudewijn, zo verklaarde Versnick, behoort niet tot de geviseerde actoren. Evenmin mag de voltallige toenmalige regering van Gaston Eyskens aan de schandpaal genageld worden, omdat op het ogenblik van de moord België in rep en roer stond vanwege de grote stakingen tegen de Eenheidswet en veel ministers dus wel andere dingen aan hun hoofd hadden. De enige minister die in het eindrapport herhaaldelijk bij naam genoemd wordt, is graaf Harold d'Aspremont Lynden, destijds bevoegd voor Afrikaanse Zaken.

Hij droeg onder meer de politieke verantwoordelijkheid voor het opzetten van een reeks covert actions, geheime plannen om Lumumba te ontvoeren en/of te vermoorden. Weliswaar zijn die plannen om diverse redenen niet uitgevoerd, maar de commissie stelt vast dat Belgische ambtenaren eraan hebben meegewerkt, dat er geen enkel spoor werd gevonden van enig bevel om die plannen te verijdelen en dat er geen tuchtprocedures zijn opgestart tegen lieden die kennis hadden van de plannen of eraan hebben geparticipeerd. De minister van Afrikaanse Zaken wordt ook "een gemis aan respect voor de rechtstaat" verweten, omdat hij de mogelijke gevaren van de transfer van Lumumba naar Katanga (waar hij enkele uren na zijn aankomst werd vermoord) niet in ogenschouw heeft genomen en geen garanties heeft gevraagd voor de fysieke integriteit van de Kongolese premier.

Wijlen koning Boudewijn krijgt eveneens rake tikken op de vingers. Zo stelt het eindrapport dat "de onenigheid die op bepaalde terreinen van de Kongo-politiek bestond tussen het staatshoofd en de regering, er in bepaalde gevallen toe geleid heeft dat het staatshoofd eigen handelingen heeft gesteld. Bovendien heeft de commissie vastgesteld dat het staatshoofd belangrijke informatie heeft bekomen, en daar waarschijnlijk de regering niet over heeft ingelicht".

In haar aanbevelingen herinnert de commissie aan de grondwettelijke bepalingen en gewoonten inzake de rol van het staatshoofd. "Iedere handeling van het staatshoofd die een directe of indirecte politieke invloed kan hebben, moet worden gedekt door een minister. Derhalve mogen publieke tussenkomsten of initiatieven niet tegen die van de regering ingaan." Op de vraag of dat betekent dat de koning de grondwet heeft geschonden, antwoordde Versnick droogjes: "De vraag stellen, is ze beantwoorden."

In haar eindaanbeveling vraagt de onderzoekscommissie aan de regering ""in het kader van haar internationaal optreden de passende conclusies te trekken en actie te ondernemen". Volgens verscheidene commissieleden kan dat niets anders betekenen dan dat de huidige regering officieel haar excuses aanbiedt aan het Kongolese volk. Voor het zover komt, moet het eindverslag van de commissie eerst nog besproken en goedgekeurd worden door de plenaire vergadering van de Kamer.

Lumumba-commissie vraagt regering actie te ondernemen. Dat betekent 'officiële excuses', menen ingewijden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234