Woensdag 27/01/2021

'Mindscapes' brengt het onzichtbare in beeld

De foto- en videotentoonstelling Mindscapes tast de grenzen af van wat je met een camera kunt doen. Een mooi visitekaartje voor de herstart van kunstcentrum De Centrale in hartje Brussel.

Foto's en videobeelden gaan niet altijd over wat er in de wijde wereld te zien is, maar ook over wat we er in ons hoofd mee aanrichten. De tentoonstelling Mindscapes onderzoekt de relatie tussen beeld en verbeelding, maar even goed het verband tussen hemellichamen, fantoompijn en een autosnelweg. Want die hebben meer met elkaar te maken dan je denkt.

Met Mindscapes neemt het Brusselse centrum voor hedendaagse kunst de Elektriciteitscentrale na zes jaar werken een nieuwe start. Het huis gaat voortaan onder de naam 'Centrale for contemporary art' door het leven, en krijgt met Carine Fol een nieuwe artistiek directeur. Zij drukt alvast haar stempel op de eerste expositie, een eigenzinnig parcours over waan en werkelijkheid.

Wie naar binnen stapt in de voormalige fabriek in het hart van de hippe Dansaertwijk, weet niet waar te kijken. Ook letterlijk, want de zalen zijn in een diepe duisternis gehuld - je kunt met moeite de tekstbordjes lezen. In een zee van zwart doemen zwart-witfoto's op, van heel klein tot kamerbreed. Bekijk er drie of vier na elkaar en je begrijpt waar de tentoonstelling over gaat; de inleidende tekst kan je dus overslaan. Werk van Dirk Braeckman, Man Ray en bizarre beeldexperimenten zetten de toon voor een avontuurlijke tocht. Je weet niet waar die zal eindigen, en dat is een fijn gevoel.

Voor de vreemdste beelden tekenen Louis Darget en baron Albert von Schrenck-Notzing. De eerste dacht dat hij gedachten en dromen kon fotograferen, zonder camera. In 1896 drukte hij dunne metalen plaatjes op de schedel van een proefpersoon om zijn hersenspinsels te registreren. Op de gevoelige plaat verschenen dan 'gematerialiseerde gedachten' als de kop van Beethoven, een arend, planeten of satellieten. Zijn tijdgenoot Von Schrenk was een volbloed spiritist, die zijn camera richtte op een medium in trance en wachtte tot de fantomen zich openbaarden. Alles was in scène gezet, maar de goegemeente lustte er pap van. Freud was echt niet de enige die met het verborgen continent van onze verlangens aan de slag ging, en het is geen toeval dat de fotografie werd ingezet om een en ander aan het licht te brengen. Zij verlegde meteen haar eigen actieradius: van afbeelding van de werkelijkheid naar registratie van wat eigenlijk onzichtbaar was, van kopie naar enscenering. We mogen onze ogen dus niet geloven. De surrealisten gingen door op hetzelfde elan, met de experimenten van Man Ray in een hoofdrol. En zelfs zonder woorden voel je aan dat ook de duistere, verontrustende interieurs van Dirk Braeckman in deze eerste zaal uitstekend gecast zijn. Aan het eind van het parcours zullen zij een scène uit de film Lost Highway van David Lynch flankeren, en ook dat werkt perfect.

Zo deint Mindscapes verder, van beeld naar beeld en van sfeer naar sfeer. Niet elke nevenschikking werkt even goed, maar na een tijdje dwalen door de ruimte valt alles op zijn plaats. Dan blijkt hoe relatief het zichtbare wel is, en hoe onzichtbaar de dingen zijn. Alle geselecteerde beelden zijn op de een of andere manier geënsceneerd, gemanipuleerd, geregisseerd. Zij spelen met (on)scherpte en snelheid, waarheid en twijfel. Zij doemen op en verdwijnen. Een lijf kan een sterrenhemel zijn, een landschap een zoekplaatje (de video Looking for Rachel van Sarah Van Marcke, bijvoorbeeld). Hoe 'echt' is een snelweg op papier of film? Als Andreas Gursky vindt dat "kunst achter de dingen moet kijken in plaats van zich te verhouden tot de werkelijkheid", klopt vooral de eerste helft. Wat doen de videast Bill Viola, de fotoknutselaar Miroslav Tichý of de Belgische pionier van de 'subjectieve fotografie' Julien Coulommier anders dan zich tot de wereld verhouden? Het mooie woord voor deze transformatie is enigszins in onbruik geraakt: poëzie.

Tot 30 september in de Centrale, Sint-Katelijneplein 44, Brussel. Open van dinsdag tot zondag, van 10.30 uur tot 18 uur, 5 euro. www.centrale-art.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234