Zondag 11/04/2021

Minder tolerantie voor de dorpsgek

De toename van het aantal gedwongen opnames in de Vlaamse psychiatrie (DM 24/4) is vooral het resultaat van meer aandacht voor de rechten van een samenleving, in plaats van voor individuele rechten.

In 2010 waren er 3.043 dwangopnamen, 2,3 keer meer dan in 1996, toen het om 1.270 opnames ging. Cijfers die Chris Dillen niet verbazen. Dillen is gerechtspsychiater aan de Vrije Universiteit Brussel en auteur van het pas verschenen Dagboek van een gerechtspsychiater. Daarin beschrijft hij, samen met advocaat Walter Damen en auteur Jan Willem Geerinck hoe mensen tot gruweldaden kunnen komen en legt hij uit hoe psychiaters oordelen over toerekeningsvatbaarheid.

"In de jaren negentig was men zeer terughoudend met gedwongen opnames. We kwamen pas uit de periode van de collocaties, die gewoon gebeurden op basis van een medisch verslag en een beslissing van de burgemeester. Dat bood weinig bescherming, waardoor een nieuwe wet kwam. In het begin is die zeer strak geïnterpreteerd, om elk vermoeden van misbruik tegen te gaan."

Daarnaast stelt Dillen ook vast dat onze maatschappij minder tolerant is geworden. "Vroeger had elk dorp zijn dorpsgek. Iedereen vond dat grappig, die mensen maakten zelfs deel uit het van dorpsleven. Vandaag aanvaarden we dat niet meer. Er is een alsmaar toenemende vraag uit de maatschappij om maatregelen te nemen tegen zulke mensen."

Psychoses

Opvallend is dat middelengebruik vaker opduikt bij een gedwongen opname, mensen dus met een alcohol- of drugsverslaving. Precies het gevolg van die verminderde tolerantie, voert Dillen aan. "Vroeger was er geen denken aan dat een dronkaard werd gecolloqueerd. Maar stilaan zijn we gaan inzien dat door die alcoholverslaving de vrijheid van anderen in het gedrang komt."

De meeste gedwongen opnames komen echter voor bij psychoses, patiënten die het contact met de realiteit hebben verloren. In de psychiatrie is schizofrenie de vaakst vastgestelde psychose.

"Dat zijn de mensen die hallucineren, die dingen horen en zien die er niet zijn", aldus Dillen. "Ze denken dat ze bespioneerd worden door ruimtewezens of zijn ervan overtuigd dat stralen de gedachten uit hun hoofd zuigen. Dat is de acute fase. In de rustfase manifesteren zich vooral problemen op sociaal vlak. Het zijn de mensen die vreemd overkomen, professioneel niet meer mee kunnen en zich in het gezin afzonderen."

Daartegenover staat de waanpsychose, waarbij de patiënt slechts op een enkel thema geen realiteitszin meer heeft. Typisch zijn de achtervolgingswaan, of de ontrouwwaan: mensen die er heilig van overtuigd zijn dat hun partner vreemdgaat.

Gedwongen opnames komen voor in twee vormen: de gewone en de spoedprocedure. "Normaal legt iemand een verzoekschrift neer om de patiënt te laten colloqueren, zoals de ouders van Kim De Gelder hebben gedaan voor hun zoon aan het moorden sloeg", weet Dillen. "Een vrederechter neemt uiteindelijk de beslissing. Maar als je met iemand zit die totaal psychotisch is, heeft het geen zin om die persoon te convoceren bij een psychiater. Voor zo iemand drie dagen later in je kabinet zit, heeft hij al te veel schade aangericht."

De meeste opnames verlopen daarom volgens de spoedprocedure, die eigenlijk als uitzondering was voorzien. In dat geval beslist de procureur des konings om iemand van zijn vrijheid te beroven, om dat daarna door een vrederechter te laten bevestigen.

Stemmen gaan op om de huidige procedure uit te breiden en patiënten grondiger te observeren, maar dat vindt Dillen niet nodig. "Negen op de tien psychoten komt toch op de spoed terecht. Daar verwijst de psychiater van wacht hen door naar een ander, psychiatrisch ziekenhuis. En daarna is er nog altijd de vrederechter als buffer."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234