Zondag 04/12/2022

Minder exhibitionisme

Al beklemtoont de intendant van de Vlaamse Opera, Marc Clémeur, altijd dat hij zijn nieuwe muziekdirecteur niet voor het barokke repertoire heeft aangeworven, toch is de eerste opera die Marc Minkowski er dirigeert er een van Handel. En eigenlijk is Semele niet eens een opera, maar een soort profaan oratorium. Waarom dan Handel en waarom dat werk? We praatten er met Minkowski zelf over.

Handel is misschien niet mijn geliefkoosd componist, maar het is wel degene met wie ik er de trouwste relatie op nahoud. Acis and Galathea was de eerste opera die ik dirigeerde; ik was toen achttien. In het geheel heb ik zestien vocaal-instrumentale werken van hem uitgevoerd, tien oratoria en zes opera's. Ze zijn alle verschillend, maar ze bieden allemaal evenveel plezier.

"Semele heb ik altijd bewonderd en gerespecteerd, maar ook voor mij uit geschoven. Het is een erg complex werk, vol mysterie. Het is ook veel Britser dan zijn Italiaanse opera's, met minder topsport en minder exhibitionisme. De atmosfeer is er een van clair-obscur, net een gravure met vele kleine details. Daartegenover is een opera seria zoals Ariodante (waarvan Minkowski's cd-opname net is verschenen, SM) een groot tableau vol kleur.

"Semele vertoont grote verwantschap met het Engeland van de zeventiende eeuw. Het klinkt een beetje als Purcell, maar dan italianiserend. Het lijkt wel of Handel het bedoeld heeft als een hommage aan Purcell. De vorm van de aria's, de rijke harmonie, de afwisseling van solopassages en koren, dat wijst allemaal in die richting. Dat aspect wil ik zeker aan de oppervlakte brengen.

"Het magnifieke libretto werd door William Congreve in het begin van de achttiende eeuw geschreven voor een opera van John Eccles, die geen succes bleek. Handel heeft het enkele tientallen jaren later opgegraven. Kende hij de opera van Eccles? Ook dat zal een mysterie blijven. Door dat bijzonder literaire libretto en de weinig spectaculaire uitwerking is het wel geen stuk dat je als toeschouwer zomaar kunt ondergaan. De geest en de vorm van het stuk vragen dat je je een beetje voorbereidt, net als voor een film van Godard of zo."

Handel heeft Semele nooit scenisch uitgevoerd; in de Vlaamse Opera gebeurt dat wel. Het gaat om de herhaling van een regie die Robert Carsen maakte voor het festival van Aix-en-Provence. Minkowski vindt dat het kan: "Misschien had Handel toen hij het libretto van Congreve koos, wel al in zijn hoofd dat iemand dat 250 jaar later toch eens op de planken zou brengen."

Carsens regie, zo preciseert Marc Clémeur, tracht trouwens de valkuil van een te grote statigheid te vermijden: "De aria's zijn vanzelf dramatisch; daarom heeft Carsen vooral de koren sterk gedramatiseerd." Er bestaat trouwens al een lange traditie van geënsceneerde oratoria, sinds de eerste Handel-festivals in Göttingen en Halle in het begin van deze eeuw.

Welk zoort zangers prefereert Minkowski voor deze muziek? "Voor Semele heb je zangers nodig met sympathie voor het Angelsaksische. Op één na zijn alle zangers trouwens van Angelsaksische afkomst. Zij moeten tegelijk lyrische en agiele stemmen bezitten. Gelukkig vind je nu vele jonge zangers die aan dat profiel beantwoorden en ook nog bijzonder goede en flexibele acteurs zijn. Semele heeft trouwens ook de enige echte contratenorrol van Handel; die hebben we ook zo bezet. Anders werk ik bijna nooit met contratenoren; de castraatrollen bezet ik veel liever met vrouwen. Ik hoor heel graag Alfred Deller Dowland zingen, maar daarna is er toch niets meer."

Een week na de première van Semele (waarin zijn eigen ensemble Les Musiciens du Louvre speelt) dirigeert Minkowski het orkest van de Vlaamse Opera in een hispaniserend Ravel-De Falla-programma; later op het jaar volgt nog Cendrillon van Massenet. Voor het volgende seizoen (waarin Minkowski volgens contract drie concerten en drie opera's dirigeert) wilde Clémeur maar één puntje van de sluier oplichten: er komt een concertante uitvoering van Oberon van Weber. Niet alleen Frans repertoire dus, maar ook iets Germaans-Brits.

Ondertussen zet Minkowski zijn internationale carrière met Les Musiciens du Louvre voort met een concertante uitvoering en een cd-opname van Iphigénie en Tauride van Gluck, Platée van Rameau in de Parijse Opéra Garnier en L'Incoronazione di Poppea van Monteverdi op het festival van Aix-en-Provence in 1999, geregisseerd door Klaus Michael Grüber. Daarenboven zijn er twee cd-projecten met Anne-Sofie von Otter: een recital van Franse romantische aria's en Carmen van Bizet. Voor Salzburg, waar dit jaar Die Entführung aus dem Serail opnieuw wordt opgevoerd, zijn er enkel vage plannen rond iets van Handel: "Nog een mysterie." Stephan Moens

Semele gaat nu zondagavond in première in de Vlaamse Opera in Gent, later ook in Antwerpen. Minkowski's opname van Ariodante bespreken we volgende week in 'Café des Arts'.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234