Woensdag 22/09/2021

InterviewProfessor arbeidsgeneeskunde

Minder burn-outs dankzij corona: ‘Ik vind dat we elkaar moeten inspireren in deze rare tijden’

null Beeld Stefaan Temmerman
Beeld Stefaan Temmerman

Ons land telt ruim een half miljoen langdurig zieken, psychologen voerden noodgedwongen een patiëntenstop in, en dan staat ons nog een ronkende recessie te wachten. Toch ziet professor arbeidsgeneeskunde Lode Godderis, lid van de expertengroep GEMS, het niet al te somber in. Het werkverzuim was vorig jaar historisch laag en het aantal burn-outs nam zelfs af. ‘In crisistijd gaan mensen in overlevingsmodus. Dat schild beschermt ons vrij goed.’

Lode Godderis: “Heel opvallend is dat coronajaar 2020 ook positieve gezondheidseffecten met zich meebracht. In maart en april explodeerde het kort werkverzuim nog door corona-infecties en quarantaines, maar daarna lag het het hele jaar flink lager dan normaal. Het thuiswerk, in combinatie met de extreme gezondheidsmaatregelen, maakt dat we minder ziek zijn. Verkoudheden en griepjes, maar ook maag- en darm-infecties komen veel minder voor. Ook op scholen zijn kinderen veel minder ziek. En als we toch ziek worden, zorgt het telewerk ervoor dat we blijven meedraaien. Heb je wat hoofdpijn? Thuis kun je meer je eigen ritme kiezen. Je hoeft ook de fiets of de trein niet op.”

Nog opvallender, zo blijkt uit cijfers van de ziekenfondsen: in 2020 daalde het aantal nieuwe burn-outs.

Godderis (knikt): “Veel telewerkers beschouwen hun thuiskantoor als veiliger en aangenamer. Ze geven aan dat het er efficiënter werken is en dat ze zich er beter voelen. Dat geldt vooral voor mensen die van nature wat introverter zijn en geen collega’s of leidinggevenden nodig hebben die op hun vingers kijken. Een burn-out is niet alleen het resultaat van werkdruk: de belangrijkste buffers zijn autonomie en vertrouwen van de baas.

“Mensen die veel en graag met mensen werken, hadden het moeilijker – zeker mensen in technische werkloosheid of horecawerkers. Over het algemeen vallen zelfstandigen minder snel ziek uit. Of ze nu kanker hebben of mentaal buigen: je ziet dat ze vaak blijven werken tot het écht niet meer gaat, waarna ze voor langere periodes out zijn. Dat komt omdat ze financieel afhankelijk zijn van hun zaak, maar ook waardering en voldoening halen uit hun werk. Ze realiseren hun mens-zijn via hun job. Veel café- en restaurantuitbaters zien nu af door de verplichte sluiting, en dat heeft niet alleen met hun portefeuille te maken. Ze kunnen hun ei niet meer kwijt.

“Sommige bedrijven namen veel maatregelen om het werk veilig te doen verlopen, waardoor hun mensen veel gelukkiger waren. Of werknemers het mentaal zwaar kregen, hing dus niet alleen af van de aard van het werk, maar vooral van de welwillendheid van de bedrijfsleiding. Daarom zagen we het voorbije jaar geen grote gezondheidsverschillen tussen de verschillende economische sectoren.”

De psychologen werden eerst niet bepaald overrompeld, maar moesten opeens hun wachtlijsten afsluiten.

Godderis: “Uit de naakte cijfers blijkt dat Belgen van maart tot oktober vorig jaar zelfs mínder psychologische hulp zochten dan in normale jaren. Dat lijkt verrassend, maar veel heeft te maken met hoe de Belg in 2020 naar de zorg keek. Je ging niet naar de huisarts, tenzij je Covid-19 of een acuut probleem had. Psychologen en psychiaters klagen nu over lange wachtlijsten, terwijl ze in de herfst de mensen maar niet konden bereiken. Misschien zit er een golf van uitgestelde psychologische zorg aan te komen: van psychisch kwetsbare mensen die maandenlang de weg niet vonden naar geschikte hulp, maar ook van nieuwe patiënten.”

Dat kan toch niet anders, als je de resultaten van de bevolkingsonderzoeken ziet? We voelen ons massaal angstiger en slechter.

Godderis: “We voelen ons veel minder goed, maar let toch op met verregaande conclusies. In onderzoeken naar ons mentaal welzijn worden dikwijls vragenlijsten gebruikt: ‘Hoe voelt u zich deze week?’ Het zou nogal raar zijn mochten we daar vandaag op antwoorden: ‘Kiplekker.’ Het is zeer normaal om je wat depressiever en onzekerder te voelen in een abnormale situatie als deze. Niet iedereen heeft daarom professionele hulp nodig. Ik vind dat we er meer met elkaar over moeten praten, elkaar inspireren in deze rare tijden, eerder dan die negatieve gevoelens te dramatiseren.”

U bent sinds eind vorig jaar lid van de GEMS. Vindt u dat de coronamaatregelen te ver zijn doorgeslagen? Hadden we meer infecties en overlijdens moeten accepteren, in ruil voor een betere mentale gezondheid?

Godderis: “Je hebt nu eenmaal weinig keuze: de maatregelen zorgen ervoor dat de ziekenhuizen nog zorg kunnen bieden aan Belgen in nood. Zonder hadden de hospitalen al meermaals overvol gelegen. Nu ik zelf meeschrijf aan de adviezen, merk ik wel hoe lastig die afweging is.

“Interessant is dat onze mentale gezondheidsklachten wel toenamen in de lockdowns, maar veel hoger piekten in periodes van onzekerheid: net vóór een lockdown, net vóór de beslissing of scholen zouden openblijven of sluiten. Hoe groter de twijfel, hoe slechter mensen zich voelden.

“Het toverwoord was de laatste maanden: perspectief. Maar dat woord wordt verkeerd gebruikt. Perspectief is niet: communiceren over wanneer de horeca of de cultuursector zal opengaan. Want als dat dan niet lukt door de epidemiologische situatie, voldoe je niet aan je belofte en krijg je net méér frustratie. Perspectief geven is een doel stellen dat je als gemeenschap kunt bereiken – zoveel ziekenhuisopnames per week, bijvoorbeeld – met daaraan gekoppeld concrete acties.

“We moeten mensen ook nog meer bedanken, en minder focussen op het negatieve. ‘We moeten meer telewerken of het loopt mis’: wat heb je aan die boodschap als je al maanden thuiszit? Nee: bedank wie al zo lang thuiswerkt om de cijfers onder controle te houden, en nodig de anderen uit om samen de job af te maken.”

Hierna wacht ons een economische crisis.

Godderis: “Ik ben onlangs nog in onderzoek gedoken naar de gezondheidseffecten van een recessie. Ik verwachtte allerlei slecht nieuws, maar tot mijn verbazing ontdekte ik dat periodes van economische malaise niet automatisch gepaard gaan met een golf aan gezondheidsproblemen. Tijdens de recentste crisis in Spanje stierven minder mensen dan in de economische bloeiperiode ervoor.

“Sommige dingen merkten lezers misschien zelf: in lockdowns hebben mensen meer vrije tijd om te slapen, te koken en voor hun lijf te zorgen. Ook in een ‘gewone’ recessie zien onderzoekers dat mensen die hun werk verliezen en een degelijke uitkering krijgen, zich dankzij minder stress en werkdruk op korte termijn niet per se ongezonder voelen. Minder werknemers worden bovendien blootgesteld aan giftige materialen, er vallen minder doden op werven en in het verkeer, de luchtkwaliteit verbetert. Tijdens een economische heropleving, wanneer bedrijven fuseren en groeien, zit de kans erin dat werknemers veel harder moeten werken en minder tijd hebben voor zichzelf en hun gezin.

“Je moet een recessie natuurlijk niet romantiseren. Je ziet dan toch meer suïcide en sterfte door overdosissen, en armoede is nefast voor de gezondheid. Na de crisis van 2008 hebben we in België gezien dat er nog tot twee jaar na de schok grote aantallen langdurig zieken uit de samenleving vielen. Het lijkt erop dat mensen in crisistijd in overlevingsmodus gaan. Dat schild beschermt ons vrij goed. Pas op termijn zie je de littekens.”

Nood aan een gesprek?

Praten helpt, dat kan bij Tele-Onthaal: bel 106 of ga naar de website tele-onthaal.be.

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website zelfmoord1813.be.

Welke lessen kunnen we nu al trekken uit het verleden?

Godderis: “Als mensen door jobverlies in onzekerheid belanden – financieel, maar ook doordat ze de betekenis van hun bestaan verliezen – stijgt het risico op psychische problemen. Dé sleutel is mensen een job bezorgen. Niet alleen om de economie te stimuleren, ook om mensen stabiliteit en een gevoel van zelfwaarde te geven. In de Belgische lockdowncijfers van vorig jaar zie je dat de technisch werklozen – die dus doorbetaald werden – zich toch flink slechter voelden.

“Tijdens de crisis in de jaren 90 gaf Spanje nauwelijks geld uit aan sociale bescherming en herscholing. De zelfmoordcijfers bij werklozen schoten omhoog. Zweden verviervoudigde het budget, en de zelfmoordcijfers bleven stabiel. Dé manier om een mentale epidemie te voorkomen, is de oude en nieuwe werklozen voluit te beschermen. Niet alleen met een uitkering, maar vooral door ze snel naar nieuw zinvol werk te brengen.”

Met vragen over zelfdoding kun je terecht op het gratis nummer 1813 van de Zelfmoordlijn of op zelfmoord1813.be

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234