Zondag 18/04/2021

Min tien, en een hemel in vuur en vlam

'The Greatest Show on Earth', dat doet wat met een mens. Zelfs met onze doorgewinterde reisjournalist, die het Noorse Tromsø koos als uitvalsbasis. Al zag het er even niet rooskleurig uit...

Ik kom in de avondschemering in Tromsø aan, rond drie uur 's middags dus. Het heeft tot vanochtend gesneeuwd maar lijkt nu op te klaren. Het historische centrum heeft daardoor de allure van een winterwonderland en beantwoordt volledig aan de verwachtingen van de pooltoerist. Omdat de inwoners hier maandenlang van fel zonlicht verstoken blijven, laten ze heel de avond en nacht overal de verlichting aan: straatlantaarns, reclameborden, winkelvitrines. De weersverwachtingen zijn niet goed voor de komende dagen, bewolkt, dus ik wil van de opklaringen profiteren om noorderlicht te zien. Daarom neem ik de stadsbus naar de overkant van het fjord om daar met de kabelbaan naar de berg Fjellheisen aan de lichtvervuiling te ontsnappen. Hoop ik.

Vanop 400 meter boven de stad en het fjord is het uitzicht fenomenaal, maar Tromsø is één grote zee van licht. Richting het noorden zie ik in de hemel een zwakke groene boog en enkele verticale vegen verschijnen en dan weer verdwijnen. Noorderlicht! De heiige atmosfeer is echter meer oranjebruin dan zwart. De aurora is slecht te zien, laat staan te fotograferen. Is de zelfverklaarde noorderlichthoofdstad van Noorwegen de enige plek boven de poolcirkel waar je het noorderlicht niet kunt zien? De ironie is te groot. Morgen stad uit, het duister in.

Rendieren

De volgende ochtend brengt een taxi mij naar een grote rendierboerderij even buiten de stad. Ik voeg mij hier bij een groep reizigers uit Nederland en België die al enkele dagen onderweg zijn op een busreis van de gespecialiseerde reisorganisatie Voigt Travel. Ruben Weytjens is hun reisleider.

Hij stapt als eerste uit de bus en stelt mij aan de groep voor. Op aangeven van een medewerker van de farm maant hij ons aan om richting een uitgestrekt, omheind perceel te lopen waar een kudde van misschien wel honderd rendieren tussen de toeristen graast. Bij de poort krijgt iedereen een emmertje met korrels toegestopt. De dieren komen vanzelf naar ons toe. Zie me hier staan, tussen de toeristen, rendieren aan het voeren, denk ik. Ook Ruben denkt er het zijne van.

"Laten we richting het fjord lopen", roept hij naar zijn mensen. "In het water zijn gisteren nog orka's en bultruggen gespot." De walvissen laten zich vandaag echter niet zien. "De haring is weg." Maar de plek is prachtig. Ik kijk uit over het uitgestrekte fjord dat omgeven is met ronde, spierwitte bergen, een typisch Noors winterplaatje.

Hoe populair is het noorderlichttoerisme, vraag ik. "Massatoerisme begint het over te nemen. Met volle bussen brengen ze ze dan naar één donkere plek en laten ze aan hun lot over. Sommigen toeristen hebben niet eens een statief mee, kun je je dat voorstellen? Of ze gebruiken hun flits! Ik doe het anders. Ik wil mijn kennis delen met mensen die oprecht interesse hebben in Lapland en het noorderlicht."

Sinds 2012 ontwerpt en begeleidt Ruben de noorderlichtreizen van Voigt zelf. Het auroravirus kreeg de toenmalige weerman voor Het Belang van Limburg definitief te pakken toen hij voor het eerst het noorderlicht zag. "Dat was in 2003, thuis in Limburg dan nog wel. Het was echt spectaculair. Ik wilde meer." De daaropvolgende winter reisde hij voor het eerst naar Lapland maar kreeg de aurora niet te zien. Sindsdien keert hij er elk jaar terug en het noorderlicht is zijn grote passie geworden.

Op internet verdiepte hij zich in de wetenschap van het natuurfenomeen. "Ik wilde weten hoe ik mijn kansen kon vergroten om noorderlicht te zien. Het weer is een factor, en die kennis had ik al, maar je zit ook met het 'ruimteweer', met name de zonneactiviteit. Kun je die voorspellen? Op dit punt is er op internet een schat aan informatie te vinden. Alleen moet je die dan begrijpelijk kunnen vertalen. Ik breng mijn kennis en mijn persoonlijke passie in het verhaal. Nog steeds als weerman, voor mijn eigen website over het weer in Limburg, en als 'noorderlichtman' voor Voigt Travel."

Met zijn groep heeft Ruben de afgelopen nachten in Fins Lapland een salvo van mooie aurora-uitbarstingen meegemaakt, met korte nachten tot gevolg. "We hebben veel geluk gehad. En dan blijf je doorgaan, puur op adrenaline. Gisteravond was er een echte noorderlichtstorm!" Ik heb zijn foto's en video's op zijn Facebookpagina zien verschijnen inderdaad. De lat ligt voor mij hoog.

Met de groep logeer ik twee nachten in een lodge op Sommarøy aan de Noordzee, dik anderhalf uur rijden van het rendierenkamp. Het ruige eilandje is via enkele bruggen vanaf het vasteland bereikbaar, hoewel langs de grillige fjordenkust nooit helemaal duidelijk is waar het 'vaste' land ophoudt en een eiland begint. Onderweg in de bus deelt Ruben met de groep zijn prognose voor het weer en het noorderlicht van vanavond. "De Bz-waarde (richting van de zonnewind, red.) is niet goed. De meeste deeltjes zullen worden afgeblokt door het magneetschild van de aarde. Ook de zonnewind is niet sterk." Hij hoopt evenwel op 'schuchtere opklaringen', want je weet nooit. Intussen is de hemel, richting de zee, helemaal dichtgetrokken.

Dat prognoses snel kunnen veranderen, heb ik ondertussen ook begrepen. Daarom heeft Ruben een Whatsapp-groep aangemaakt waaraan hij mij toevoegt. Zo blijf ik ook op de hoogte.

Die avond vindt de groep een donkere plek in een kleine baai aan de kust. De maan schijnt door de wolken. Toch richt Ruben zijn digitale camera omhoog - "speciaal gekocht omdat hij zo gevoelig is in het donker" - en toont ons op het display een groene vlek. "Het is er wel, achter de wolken", stelt hij iedereen gerust. Fotografisch noorderlicht, zoals dat heet, is zichtbaar voor een camerasensor maar niet voor het menselijk oog.

We stellen onze statieven en camera's op en wachten geduldig. Dan is er enige opwinding achter mij. Ruben heeft aan de andere kant, laag bij de horizon, een 'gordijn' gespot dat door de wolken heen schijnt. Verrek! Daar, ik zie het ook, een licht groen vlekje in de door lichtverstrooiing oranje gekleurde wolkensoep.

De rest van de avond zien we niet veel meer dan enkele vage vegen aan de hemel. Een Amsterdammer met een heel dure camera geeft het een pover 3'tje op de schaal van 10. "Wat we de afgelopen dagen hebben meegemaakt, was andere koek." Rond half elf houden we het voor gezien en lopen we terug. Ruben baalt. Hij maakt onderweg langs het pad nog een foto, en verderop nog een, "om het af te leren". Zijn bevlogenheid heeft een deukje opgelopen. En ik wil méér zien.

Sterrenstof en lichtorgels

De volgende dag verken ik de prachtige strand- en rotskust langs weerskanten van onze lodge onder een heldere hemel. Het licht bij de laagstaande zon is magisch. Het fotografische 'gouden uur' duurt boven de poolcirkel gewoon de hele, korte dag. Vanaf drie uur 's middags wordt het hele landschap in een pastelroze tint gedompeld terwijl de zee turquoise kleurt.

Om vijf uur, nog voor het diner, komt een berichtje binnen in de groeps-app. Ruben. "Noorderlicht. Noordoost!" We rennen met onze statieven naar buiten en zien een schitterende groene boog met een paars randje boven de huizen van Sommarøy hangen. Op een enigszins donker veldje naast het hotel maken we foto's van onszelf onder de traag slingerende hemelrivier. Na het eten zoeken we snel die pikdonkere baai weer op. De Greatest Show on Earth wacht niet.

Tijdens het diner zit Ruben op erg hete kolen. Hoeveel aurora's zou hij in zijn leven al niet gezien hebben? Elke avond is weer als zijn eerste keer. Nog voor het toetje wordt het hem te veel. "Ik ga alvast. Jullie weten de plek. Ik zie jullie daar straks." Als hij minder dan half uur later een paar beelden door appt van schitterende groene aurora's, loopt de eetzaal in een keer leeg en trekken we enkele ogenblikken later, warm ingepakt en met apparatuur beladen als muilezels, in stoet naar de baai.

Ikzelf loop nog iets verder en vind de beschutte rotsrichel terug die ik eerder vandaag ontdekt had aan de achterkant van een bergje. Op mijn arendsnest, misschien 50, 60 meter boven de met eilandjes gepokte baai, stel ik mijn camera's op. De maan schijnt in het water en Venus zakt langzaam in de zee. Vanaf de horizon tot bijna pal boven mijn hoofd wappert in slowmotion een brede, groene sluier in een onvoelbare kosmische wind. De sluier vouwt zich langzaam open. Dan komt er een bij, en nog een, en nog een, tot mijn hele gezichtsveld gevuld is met rivieren van groen die grillig krullen en meanderen. Zoiets moois heb ik nog nooit gezien.

Pure verrukking

Even word ik uit mijn vervoering gehaald als ik in de verte luid gejuich hoor, uit de richting waar de anderen moeten staan. Achter mij, boven de berg, strooit de duisternis glinsterend zand uit. Kaarsrechte pijlen van sterrenstof dwarrelen naar beneden, een zacht fluorescerend spoor van groen en paars achterlatend. Dan beginnen ze razendsnel heen en weer te bewegen, alsof een onzichtbaar paar handen een klavier van een lichtorgel bespeelt. De climax houdt tientallen seconden lang aan.

Ik ga tegen mijn rots achterover zitten en voel mij intens gelukkig. De adrenaline raast door mijn lijf, mijn verstand staat op non-actief, een oerreactie van het menselijk lichaam uit een tijd van vóór de beschaving op een kosmisch wonder dat ik nu gewoon niet wíl kunnen verklaren. Wat overblijft, is pure verrukking.

Na wel een kwartier wordt het weer rustig op honderd kilometer hoogte. Een zacht nagloeiende sluier hangt zo goed als onbeweeglijk aan de hemel. Ik daal af naar de plek waar de groep moet staan. Ongetwijfeld gaat het spektakel straks weer meteen door - de Greatest Show on Earth is immers nooit een eenakter - maar het is goed geweest. Meer dan dat: ze hebben tijdens hun reis een 6 op 7 gescoord: zes nachten van de zeven noorderlicht!

Maar waar is Ruben?

"Oh. Die moest rond half elf snel terug naar het hotel", hoor ik iemand verklaren, ik kan niet zien wie. "Hij realiseerde zich dat hij vergeten was het weerbericht voor Limburg op te stellen. Hij baalde enorm."

Absoluut onontbeerlijk zijn helder weer en zonneactiviteit. Check de auroraverwachting op de site van aurora-service.eu of gi.alaska.edu.

Je hebt echter ook een heldere hemel nodig. Kijk daarvoor op yr.no. Alle informatie (weer + 'ruimteweer') vind je gebundeld in de zeer complete NoorderlichtApp van Voigt Travel die door Ruben wordt bijgehouden (iOS en Android).

Zoek een donkere, open plek. In Noord-Scandinavië sta je na een kwartier rijden uit stad of dorp al in de gitzwarte nacht.

Trek warme kleren aan. Bescherm met name voeten (snowboots, dikke sokken), hoofd en oren en je handen. Als het waait, zorg voor een winddichte jas.

Fotograferen werkt net iets anders. Omdat noorderlicht zwak is en beweegt, is het resultaat op foto altijd anders dan hoe je het met het blote oog ziet. Een statief en een camera met manuele stand zijn onontbeerlijk. Gebruik een groothoeklens en stel een zo groot mogelijk diafragma in. Scherpstellen op oneindig doe je manueel, bijvoorbeeld op een heldere ster, of een lantaarn in de verte. Ook de belichtingstijd stel je handmatig in. Experimenteer met verschillende ISO-waardes en sluitertijden.Een te hoge ISO levert ruis in de donkere delen van je beeld op, met een te lange sluitertijd komt het (bewegende) noorderlicht vaag op de foto terecht. Zelf verkies ik ISO 1.000 tot 1.600 en een sluitertijd tussen de 8 en 20 seconden, maar dit is helemaal afhankelijk van je camera en de gebruikte lens. Tot slot is het handig om je witbalans op 4.800 K te stellen (of stand 'TL-lamp'), dan komt de groene kleur het best tot zijn recht. En zet je flits uit!

Praktisch

Voor deze reportage reisden wij een stukje mee met de noorderlichtreis Lapland en Fjorden van Voigt Travel, een achtdaagse groepsrondreis tussen Ivalo (FI) en Tromsø (N), vanaf 1.995 euro p.p., waarbij overdag ook activiteiten aan bod komen zoals een bezoek aan Tromsø en aan een ametistmijn, ijsvissen, winterwandelen en een tocht op de hondenslee. Voigt Travel vliegt zowel 's winters als 's zomers twee tot drie keer per week rechtstreeks vanaf Amsterdam op vier bestemmingen in Fins Lapland en twee in Noord-Noorwegen. De vluchten worden uitgevoerd in samenwerking met Transavia. Meer weten of reserveren: noorderlicht.nl/reizen en lapland.nl/reizen. Ruben Weytjens: rubenweytjens.be/noorderlichtman. Info over Noord-Noorwegen: nordnorge.com. Site van het Noorse Verkeersbureau: visitnorway.com

Onze verslaggever op jacht: op zijn rots boven de Noordzee.

In het rendierenkamp buiten Tromsø.

Als het donker wordt in Tromsø gaan de lichten aan, en blijven ze aan. Het noorderlicht is nog nét te zien.

Dansende rivieren van sterrenstof boven Sommarøy.

Links: Magisch poollicht op Sommarøy. Het gouden uur duurt hier heel de dag. Rechts: Een auroraboog, nog vóór het voorgerecht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234